Occurrence of risk factors for non-communicable diseases in Poland and the Podlaskie Voivodeship: trend analysis of mortality rates, 2000–2021
- Department of Public Health, Medical University of Bialystok, Poland
- Department of Neurology, Medical University of Bialystok, Poland
- Department of Hygiene, Epidemiology and Ergonomics, Medical University of Bialystok, Poland
Article file
- Hnatyszyn-Dzikowska A, Harat A. Planowanie i realizacja profilaktycznych programów zdrowotnych w świetle czynników ryzyka zachorowań. Res Pap Wroclaw Univ Econ. 2015; 410. doi:10.15611/pn.2015.410.02 Mapa potrzeb zdrowotnych na okres od 1 stycznia 2022 r. do 31 grudnia 2026 r. Załącznik do obwieszczenia Ministra Zdrowia z dnia 27 sierpnia 2021 r. (poz. 69). Woźniak M, Brukwicka I, Kopański Z, Kollar R, Kollaro- va M, Bajger B. Zdrowie jednostki i zbiorowości. J Clin Healthcare. 2015; 4(1-2): 4-9. Lopez AD, Mathers CD, Ezzati M, Jamison DT, Mur- ray CJL, editors. Global Burden of Disease and Risk Factors. New York: Oxford University Press; 2006. Esteve J, Benhamou E, Raymond L. Statistical Methods in Cancer Research .Vol. 4. Descriptive Epidemiology. IARC Sci Publ. 1994; 128: 49-72. Wojtyniak B, Goryński P. Sytuacja zdrowotna ludności Polski i jej uwarunkowania 2020. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego Państwowy Zakład Higieny; 2020. Szostak WB. Metaboliczne choroby cywilizacyjne jako zagrożenie zdrowia na skalę populacyjną. Post Nauk Med. 2004; 17(4): 225-228. Sassi F. Calculating QALYs, comparing QALY and DALY calculations. Health Policy Planning. 2006; 21(5): 402-408. Grzesiak J, Zdanowski M. Mikrobiocenozy regionów polarnych w dobie globalnego ocieplenia. Kosmos. 2013; 3: 135-142. Knieć M, Kujawska-Łuczak M. Wpływ stylu życia na występowanie nadciśnienia tętniczego u dorosłych. Forum Lecz Otył. 2012; 2081-2450. Ahmad OB, Boschi-Pinto C, Lopez AD, Murray CJL, Lozano R, Inoue M. Age standardization of rates: a new WHO standard. GPE Discussion Paper Series: No.31. Geneva: World Health Organization; 2001. Baza Analiz Systemowych i Wdrożeniowych. Mapy potrzeb zdrowotnych. Czynniki ryzyka i profilaktyka. Accessed: 12 Sep 2025, available from: https://basiw.mz.gov.pl/mapy-informacje/mapa-2022-2026/analizy/czynniki-ryzyka-i-profilaktyka/ Kim HJ, Fay MP, Feuer EJ, et al. Permutation tests for joinpoint regression with applications to cancer rates. Stat Med. 2000; 19(3): 335-351. Statistical Research and Applications Branch. National Cancer Institute. Joinpoint Regression Program. Version 4.9.0.1 – February 2022. Piontek B, Macha K. Kategoria „zdrowie” i „choroba” i ich implikacje dla zarządzania systemem ochrony zdrowia. Nierówności Społeczne a Wzrost Gospodarczy. 2016; 48: 230-245. Wojtyniak B, Goryński P, red. Sytuacja zdrowotna ludności Polski i jej uwarunkowania 2022. Warszawa: Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy; 2022. Wojtyniak B, Smaga A, red. Sytuacja zdrowotna ludności Polski i jej uwarunkowania 2025. Warszawa: Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy; 2025. Carter A. Społeczne uwarunkowania zdrowia i rozprzestrzeniania się chorób: kluczowe spostrzeżenia. Insight into Epidemiology (Ed. polska) 2024: 1.1. Gorman BK. Gender disparities in health behavior and the health care system. Annu Rev Sociol. 2002; 28: 439-461. Mruk H. Odpowiedzialność osobista za zdrowie a długość i jakość życia. JEL 2020; 195-210. Chew NWS, Ng CH, Tan DJH, Kong G, Lin C, Chin YH, Lim WH, Huang DQ, Quek J, Fu CE, Xiao J, Syn N, Foo R, Khoo CM, Wang JW, Dimitriadis GK, Young DY, Siddiqui MS, Lam CSP, Wang Y, Figtree GA, Chan MY, Cummings DE, Noureddin M, Wai-Sun Wong V, Ma RCW, Mantzoros CS, Sanyal A, Muthiah MD. The global burden of metabolic disease: data from 2000 to 2019. Cell Metab. 2023; 35(3): 414-428.e3. Dziubanek G, Marchwińska-Wyrwał E, Piekut A, Rusin M, Hajok I. Zanieczyszczenia powietrza jako istotny modyfikowalny czynnik ryzyka zdrowotnego. Hygeia Public Health. 2014; 49(1): 75-80. Landrigan PJ, Fuller R, Acosta NJR, Adeyi O, Arnold R, Basu NN, Baldé AB, Bertollini R, Bose-O’Reilly S, Boufford JI, Breysse PN, Chiles T, Mahidol C, Coll-Seck AM, Cropper ML, Fobil J, Fuster V, Greenstone M, Haines A, Hanrahan D, Hunter D, Khare M, Krupnick A, Lanphear B, Lohani B, Martin K, Mathiasen KV, McTeer MA, Murray CJL, Ndahimananjara JD, Perera F, Potočnik J, Pre- ker AS, Ramesh J, Rockström J, Salinas C, Samson LD, Sandilya K, Sly PD, Smith KR, Steiner A, Stewart RB, Suk WA, van Schayck OCP, Yadama GN, Yumkella K, Zhong M. The Lancet Commission on pollution and health. Lancet. 2018; 391(10119): 462-512. Webb P, Bain C, Page A. Essential Epidemiology: An Introduction for Students and Health Professionals. 2nd ed. Cambridge University Press, Cambridge 2021; 65-83. Pawlak J, Pawlak B, Zalewski P, Klawe J, Zawadka M, Bitner A. Praca zmianowa a powstawanie chorób układu sercowo-naczyniowego w kontekście regulacji normatywnej. Hygeia Public Health. 2013; 48(1): 6-9. OECD. Health at a Glance 2023: OECD Indicators. OECD Publishing, Paris; 2023. Available from: https://doi.org/10.1787/7a7afb35-en.
Copyright: © 2026 Jan Kochanowski University in Kielce This is an Open Access article distributed under the terms of the Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International (CC BY-NC-SA 4.0) License (http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/), allowing third parties to copy and redistribute the material in any medium or format and to remix, transform, and build upon the material, provided the original work is properly cited and states its license.
