@Article{Owczarek-Danowska2026,
journal="Neuropsychiatria i Neuropsychologia/Neuropsychiatry and Neuropsychology",
issn="1896-6764",
year="2026",
title="Wpływ celiakii na ryzyko wystąpienia zaburzeń odżywiania – przegląd literatury",
abstract=" Celem pracy była wielowymiarowa analiza związku między celiakią a ryzykiem rozwoju spektrum zaburzeń odżywiania, w szczególności jadłowstrętu psychicznego, zaburzenia unikania/ograniczania przyjmowania pokarmu ( avoidant/restrictive food intake disorder  – ARFID) oraz ortoreksji psychicznej. Przeprowadzono systematyczny przegląd piśmiennictwa w bazach PubMed oraz Scopus (2015–2026). Kryteria włączenia obejmowały prace analizujące współwystępowanie choroby trzewnej i psychopatologii odżywiania. Z analizy wyłączono artykuły koncentrujące się na ciężkich zaburzeniach psychicznych niezwiązanych z procesem jedzenia (np. schizofrenia), uwzględniając jednocześnie zaburzenia nastroju i lękowe jako istotny kontekst kliniczny współwystępujący ze spektrum zaburzeń odżywiania. Analiza wykazała istotnie zwiększoną częstość występowania jadłowstrętu psychicznego, widoczną zarówno w okresie poprzedzającym diagnozę celiakii, jak i po wdrożeniu restrykcji dietetycznych. U znacznej części pacjentów obserwuje się cechy ARFID i tendencje ortorektyczne, co wynika z konieczności rygorystycznej kontroli jakości pokarmu. Badania molekularne sugerują istnienie wspólnych ścieżek genetycznych (m.in. geny  AKAP6 ,  NTNG1 ) dla celiakii i anoreksji, wskazując na dysfunkcje w obrębie osi jelitowo-mózgowej. Wykazano, że kluczowym predyktorem zaburzeń typu restrykcyjnego jest niespecyficzny dystres psychiczny oraz lęk przed biologicznymi skutkami ekspozycji na gluten. Celiakia stanowi istotny pozajelitowy czynnik ryzyka zaburzeń odżywiania o złożonej etiologii. Rygorystyczna dieta bezglutenowa może indukować wzmożoną czujność dietetyczną i lęk, prowadząc do utrwalonych dysfunkcji behawioralnych. Niezbędna jest ścisła współpraca gastroenterologów z psychiatrami i psychologami w celu wczesnej identyfikacji grup ryzyka i optymalizacji interdyscyplinarnego leczenia holistycznego. ",
author="Owczarek-Danowska, Iga
and Ołdak, Julia
and Bieniak, Magdalena
and Płóciennik, Julia
and Skrobisz, Aleksandra",
doi="10.5114/nan.2026.163134",
url="http://dx.doi.org/10.5114/nan.2026.163134"
}