Mechanizmy rozwoju przerzutów nowotworowych do kości - cel dla nowoczesnego leczenia - Szczylik, Cezary; Z. Pawlak, Wojciech (Contemporary Oncology/Współczesna Onkologia, 2002)
Problem przerzutów nowotworowych do kości dotyczy przede wszystkim chorych z rakiem piersi, prostaty, nerki i płuca. Leczenie przerzutów do kości jest w wielu nowotworach skuteczniejsze w porównaniu z leczeniem choroby uogólnionej o innej lokalizacji. Wpływ na taką sytuację ma wykorzystanie możliwości ingerencji w mechanizmy biologiczne, leżące u podłoża rozwoju i progresji zmian przerzutowych w kościach. Początkowe etapy tworzenia przerzutów są wspólne dla zmian o różnej lokalizacji. Natomiast w fazie inwazji tkanki docelowej i wzrostu przerzutu w kości, podstawowe znaczenie ma zachwianie równowagi pomiędzy działaniem osteoklastów i osteoblastów. Bezpośrednie niszczenie kości przez naciekające komórki nowotworowe ma stosunkowo niewielkie znaczenie. Zarówno w rozwoju osteolizy, jak i w początkowej fazie tworzenia przerzutów o charakterze osteosklerotycznym główna rola w destrukcji tkanki kostnej przypada aktywowanym osteoklastom. Do głównych aktywatorów osteolizy w chorobach nowotworowych należą: białko podobne do parathormonu (PTHrP), interleukina-1, interleukina-6, ligand receptora aktywującego NF-kappaB (RANKL), oraz białko zapalne makrofagów - 1a (MIP-1a). Rolę ochronną przed nadmierną aktywnością RANKL pełni osteoprotegeryna, która działa jako rozpuszczalny receptor wiążący się z RANKL. W rozwijającym się przerzucie wytwarzają się dodatnie sprzężenia zwrotne pomiędzy komórkami nowotworowymi i osteoklastami - komórki nowotworu produkują czynniki aktywujące osteoklasty, a te z kolei wytwarzają czynniki wzrostu stymulujące proliferację guza. Przerwanie tego błędnego koła jest warunkiem zahamowania wzrostu i spowodowania regresji zmian przerzutowych w kościach. Dwufosfoniany są pierwszą grupą leków ingerujących bezpośrednio i swoiście w mechanizmy kluczowe dla aktywacji procesu niszczenia kości w przebiegu przerzutów. Guzy przerzutowe są najczęstszymi zmianami nowotworowymi w układzie kostnym. Z kolei raki piersi, prostaty, płuca i nerki są tymi nowotworami, które w swoim przebiegu najczęściej dają przerzuty odległe do kości [1]. Około 60 proc. zmian przerzutowych w układzie kostnym lokalizuje się w kręgosłupie. Pozostałe zmiany występują najczęściej w kościach miednicy, czaszce, mostku, żebrach oraz w obrębie bliższych odcinków kości udowych [2]. Poznanie mechanizmów rządzących powstawaniem i rozwojem przerzutów nowotworowych do kości pozwoliło na wdrożenie skutecznych sposobów leczenia. Dwufosfoniany zajmują pozycję szczególną. Leki te działają hamująco zarówno na osteoklasty, jak i na komórki nowotworowe. Możliwość farmakologicznego blokowania czynności osteoklastów spowodowała przełom w podejściu do leczenia chorych z przerzutami w układzie kostnym.