Pierwotne i wtórne chłoniaki centralnego układu nerwowego - Kisiel, Elżbieta; Wosztyl, Anna (Contemporary Oncology/Współczesna Onkologia, 2004)
Pierwotne chłoniaki centralnego układu nerwowego (PCNSL). PCNSL to najczęściej chłoniak z komórek B, o agresywnym przebiegu. Najczęściej opisywany jest u chorych z niedoborem odporności, zdarza się jednak także u chorych immunokompetentnych. Występuje głównie po 60. roku życia. O ile częstość występowania PCNSL w przebiegu zakażenia HIV zmalała w związku ze stosowaniem szerokiej terapii antywirusowej, zachorowalność na PCNSL u ludzi z prawidłowym układem odpornościowym stale rośnie. Nie ma ustalonego standardu leczenia. Większość ośrodków proponuje duże dawki MTX – (1–8 g/m 2 ). W takich dawkach MTX osiąga stężenie terapeutyczne w płynie mózgowo-rdzeniowym. Stosowany jest również w skojarzeniu z innymi cytostatykami. Kontrowersyjne pozostaje napromienianie czaszki, do niedawna konwencjonalna metoda w leczeniu PCNSL. Niektóre doniesienia dowodzą jednak, że radioterapia nie ma przewagi nad leczeniem ogólnoustrojowym MTX, związana jest natomiast, zwłaszcza u ludzi starszych, z dużą neurotoksycznością. Sugeruje się więc odroczenie napromieniania do chwili nawrotu. Wtórne chłoniaki centralnego układu nerwowego (SCNSL). Nacieki CSN występują najczęściej w chłoniakach o wyższej złośliwości – przede wszystkim w chłoniaku Burkitta, chłoniakach limfoblastycznych, ale także w DLBCL. Ryzyko nacieku CSN związane jest z typem histologicznym chłoniaka, zajęciem szpiku kostnego. Wykazano większą częstość SCNSL u chorych z naciekami jąder i zatok przynosowych. Od dawna ustalona jest wartość profilaktyki SCNSL w chłoniakach Burkitta i limfoblastycznych – leczenie ogólnoustrojowe, dokanałowe i napromienianie czaszki jest standardem postępowania. W chłoniakach grudkowych i limfocytowych SCNSL pojawia się rzadko (ok. 1 proc.), nie ma więc wskazań do leczenia profilaktycznego. Zdecydowanie częściej nacieki CNS występują w chłoniakach o dużej złośliwości, szczególnie w DLBCL są zawsze związane ze złym rokowaniem. Ważne jest więc wytypowanie chorych ze zwiększonym ryzykiem zajęcia CSN i włączenie leczenia profilaktycznego. Ustalono następujące czynniki ryzyka: wiek <60 lat, podwyższone stężenie LDH, obniżone stężenie albumin, zajęcie węzłów chłonnych zaotrzewnowych, lokalizację pozawęzłową chłoniaka. Przyjmuje się, że profilaktyka nacieków CSN jest niezbędna, jeśli u chorego występują 4 z 5 wymienionych czynników ryzyka. Nie ma ustalonego modelu leczenia. Powszechnie stosowane są duże dawki MTX ogólnoustrojowo i dokanałowo.