Artykuł poglądowyPodłoże neurobiologiczne zespołu stresu pourazowego - Rozpędek, Wioletta (Neuropsychiatria i Neuropsychologia/Neuropsychiatry and Neuropsychology, 2015)
Stres jest zespołem reakcji biologicznych uruchamianych w organizmie po jego ekspozycji na działanie niekorzystnego czynnika – stresora, który może mieć różne natężenie. Po osobistym przeżyciu lub będąc świadkiem traumatycznego wydarzenia, w organizmie powstaje silna reakcja stresowa, która może się stać przyczyną rozwoju zespołu stresu pourazowego ( post-traumatic stress dis order – PTSD), który został sklasyfikowany jako odrębna jednostka chorobowa. Następnie została ona wprowadzona do Podręcznika diagnostycznego i statystycznego zaburzeń psychicznych ( Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders – DSM) w Stanach Zjednoczonych. Zespół ten diagnozowany jest najczęściej u weteranów wojennych, ofiar lub świadków wypadków komunikacyjnych i klęsk żywiołowych. Do charakterystycznych objawów należą: unikanie okoliczności, które przypominają przeżyte wcześniej traumatyczne wydarzenie, ich przypominanie w procesie niepodlegającym świadomej kontroli jednostki (tzw. flashbacks ), koszmary senne, zaburzenia koncentracji oraz izolacja od społeczeństwa. Zespół stresu pourazowego może być przyczyną powstania znaczących zmian w tkance mózgowej o podłożu biochemicznym. Dochodzi wówczas do zaburzeń w funkcjonowaniu układów monoaminergicznych: noradrenergicznego, dopaminergicznego, serotoninergicznego oraz układu limbicznego. Zwiększone stężenie hormonów stresu syntetyzowanych w wyniku reakcji stresowej jest kluczowym czynnikiem w rozwoju PTSD. Zaburzenia poziomu neuroprzekaźników mózgowych mogą się utrzymywać przez długi czas po zdarzeniu, które było powodem wywołania traumy. Ponadto przedłużający się stres prowadzi do odczuwalnych zmian w funkcjonowaniu całego organizmu człowieka. Długotrwałe działanie stresora o intensywnym natężeniu powoduje aktywację w pierwszej kolejności układu sympatyczno-nadnerczowego ( sympathetic-adrenomedullary – SAM), a następnie osi podwzgórze–przysadka-nadnercza ( hypothalamic-pituitary-adrenal – HPA).