Ból przebijający i epizodyczny u chorych na nowotwory – nowe spojrzenie - Leppert, Wojciech; Forycka, Maria; Nosek, Krzysztof (Medycyna Paliatywna/Palliative Medicine, 2016)
Ból przebijający u chorych na nowotwory (BPChN), nazywany również epizodycznym bądź incydentalnym, występuje u znacznego odsetka pacjentów (40–60%). Cechuje go szybki wzrost (w ciągu kilkudziesięciu sekund bądź kilku minut) i znaczne natężenie (w skali NRS najczęściej powyżej 5) oraz ograniczony czas trwania (najczęściej do ok. 30 minut). Klinicznie wyróżniono 2 rodzaje BPChN: ból spontaniczny (idiopatyczny) rozpoznawany przy braku przyczyny bólu i ból incydentalny wywołany aktywnością; w tym ostatnim wyróżniono 2 podtypy: niedobrowolny, kiedy ból wywołują czynniki niezależne od woli chorego, i dobrowolny, związany z określoną aktywnością zależną od pacjenta. W bólu spontanicznym i incydentalnym niedobrowolnym leczenie polega zwykle na stosowaniu w chwili nasilenia bólu analgetyków (najczęściej opioidów) o szybkim początku działania – preparatów fentanylu podawanych drogą donosową, dopoliczkową lub podjęzykową. W przewidywalnych epizodach bólowych częściej stosowane są preparaty opioidów o natychmiastowym uwalnianiu, podawane drogą doustną lub pozajelitową. Strategia postępowania w BPChN powinna się opierać na dokładnym rozpoznaniu rodzaju bólu i rozważeniu terapii ukierunkowanej na przyczynę i patomechanizm bólu. Kluczowa pozostaje dokładna ocena kliniczna bólu w kontekście innych objawów, problemów psychologicznych, socjalnych i duchowych chorych i opiekunów oraz wdrożenie skutecznej terapii uwzględniającej przyczyny bólu. Kompleksowe postępowanie daje szansę na skuteczne leczenie bólu, a w konsekwencji poprawę jakości życia chorych i ich rodzin. W artykule omówiono postępowanie u chorych z bólem przebijającym, ze zwróceniem uwagi na właściwą ocenę kliniczną dolegliwości bólowych, wprowadzenie pojęcia bólu epizodycznego, jako szerszego w porównaniu z BPChN oraz indywidualne podejście uwzględniające preferencje i satysfakcję chorych z leczenia bólu przebijającego.