Niepłodność w onkologii – wybrane zagadnienia. Część I. Przyczyny zaburzeń płodności - Mazur-Roszak, Małgorzata; Tomczak, Piotr; Litwiniuk, Maria; Markowska, Janina (Contemporary Oncology/Współczesna Onkologia, 2005)
Dane epidemiologiczne wskazują na stały wzrost zachorowalności na nowotwory. Dotyczy on również młodych pacjentów, dla których ważnym problemem staje się zachowanie płodności po leczeniu onkologicznym. Praktycznie każda metoda leczenia nowotworów, tj. chirurgia, radioterapia, chemioterapia może zagrażać płodności. Chirurgia jest podstawową metodą leczenia onkologicznego i często prowadzi do uszkodzenia narządów płciowych lub wtórnego hipogonadyzmu, będącego przyczyną niepłodności. Leczenie chirurgiczne nowotworów jajnika, macicy, jąder, sromu polega na usunięciu chorego narządu. Gonady usuwane są także w związku z umiejscowieniem w nich przerzutów nowotworowych. W trakcie zabiegów chirurgicznych w obrębie miednicy może dojść również do uszkodzenia nerwów i impotencji. Radioterapia może prowadzić do niepłodności, gdy gonady znajdują się w obszarze pól napromienianych. Stopień uszkodzenia funkcji gonad zależy od lokalizacji pól, całkowitej dawki i wieku pacjenta. Chemioterapia jest skuteczną metodą leczenia raka jądra, ziarnicy, niektórych chłoniaków i białaczek. Ma zastosowanie w leczeniu skojarzonym wielu innych nowotworów. Zaburzenia płodności wywołane cytostatykami występują zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn, przy czym u mężczyzn występuje większe ryzyko trwałej niepłodności. U kobiet w wieku 40–50 lat, częściej niż u młodszych, zanik miesiączki po chemioterapii ma charakter stały. Nasilenie wszystkich tych zmian zależy od wieku chorych, rodzaju, intensywności i czasu trwania leczenia. Leki alkilujące, a szczególnie cyklofosfamid, są szczególnie niebezpieczne dla przyszłej płodności. Również sama choroba nowotworowa wpływa na pogorszenie funkcji rozrodczych, co wykazano w analizach u pacjentów z chorobą Hodgkina czy rakiem jądra.