Postępowanie w nawrotach raka gruczołu krokowego po pierwotnym leczeniu radykalnym - Jassem, Jacek; Zaucha, Renata (Contemporary Oncology/Współczesna Onkologia, 2003)
Z powodu rozpowszechnienia badań przesiewowych z wykorzystaniem oznaczania stężenia swoistego antygenu sterczowego (PSA) w surowicy, coraz więcej przypadków raka gruczołu krokowego rozpoznawanych jest we wczesnych stadiach zaawansowania. Po radykalnym leczeniu miejscowym u ok. 25 proc. chorych dochodzi do nawrotu, którego jedynym objawem jest często wzrastające stężenie PSA. Opracowano modele, które pozwalają na przewidywanie ryzyka nawrotu na podstawie stopnia zaawansowania nowotworu, stopnia złośliwości określonego w skali Gleasona oraz stężenia PSA przed leczeniem. Warunkiem powodzenia miejscowego leczenia nawrotu jest właściwe wyodrębnienie grupy chorych ze wznową ograniczoną do stercza. Badania scyntygraficzne kości oraz badanie tomokomputerowe miednicy mają jednak ograniczoną wartość dla ustalenia czy wznowa biochemiczna jest wyrazem nawrotu miejscowego, czy odległego, zwłaszcza jeśli stężenie PSA jest niższe od 30 ng/ml. Z tego powodu podjęto próby poszerzenia diagnostyki o ocenę dynamiki zmian stężenia PSA, wyrażanej czasem podwojenia stężenia markera. Dotychczas nie opracowano powszechnie akceptowanych zaleceń dotyczących postępowania w nawrotach wyłącznie biochemicznych, zarówno w odniesieniu do metody leczenia, jak i czasu jego podjęcia. U chorych z nawrotem ograniczonym do gruczołu krokowego, którzy pierwotnie leczeni byli napromienianiem, stosowane są prostatektomia lub krioterapia. Z kolei chorzy ze wznową po radykalnej prostatektomii są kandydatami do radioterapii. Czynnikami rokowniczymi u chorych z nawrotem są czas od pierwotnego leczenia, stężenie PSA w chwili nawrotu i dynamika zmian stężenia markera. Pięcioletnie przeżycie bez cech nowotworu po leczeniu pierwszego nawrotu uzyskuje się u 10–50 proc. chorych.