Mnogie pierwotne nowotwory głowy i szyi – aktualny problem w onkologii laryngologicznej - Wierzbicka, Małgorzata; Szyfter, Witold (Contemporary Oncology/Współczesna Onkologia, 2003)
W ostatnich 2 dekadach zwrócono baczną uwagę na rozwój drugiego pierwotnego raka płaskonabłonkowego (SPM) jako przyczynę niepowodzeń w leczeniu nowotworów głowy i szyi. Na podstawie badań epidemiologicznych stwierdzono, że gdy pierwsze ognisko nowotworowe zlokalizowane jest w obrębie górnego odcinka dróg oddechowych lub drogi pokarmowej, rośnie prawdopodobieństwo wystąpienia kolejnego, niezależnego nowotworu w tym regionie. Odsetek drugich nowotworów rozwijających się w górnym odcinku dróg oddechowych i drogi pokarmowej jest wyższy, niż by to wynikało z ogólnej statystyki zapadalności na wszystkie nowotwory złośliwe w danym przedziale wiekowym i jest oceniany od 9 do 36 proc. Ponad połowa drugich nowotworów głowy i szyi ujawnia się przed upływem 2 lat. Adekwatnej oceny ryzyka wystąpienia nowotworu metachronicznego można dokonać na podstawie liczby nowych przypadków pojawiających się w skali roku – dla nowotworów głowy i szyi jest szacowana pomiędzy 1,5–10 proc./rok. Odsetki przeżycia dla chorych, u których rozwinęło się drugie ognisko spadają gwałtownie w porównaniu z przeżyciami dla chorych z jednym guzem. Przeżycia 5-letnie wahają się od 8–12 proc. Drugie ognisko nowotworowe jest przyczyną zgonu w 71 proc. przypadków, podczas gdy pierwsze ognisko w 15 proc. W Klinice Otolaryngologii i Onkologii Laryngologicznej od I 2001 r. do XII 2002 r. leczono z powodu nowotworów głowy i szyi 563 chorych. Wśród nich wykryto 63 przypadki SPM, co stanowi 10,5 proc. Wśród wykrytych SPM 40 proc. to nowotwory synchroniczne, pozostałych 60 proc. metachroniczne. Wyniki: Predylekcyjną lokalizacją pierwotną, przy zajęciu której znamiennie częściej występowały drugie nowotwory pierwotne była jama ustna i część ustna gardła (6 chorych, tj. 7,5 proc./rok) oraz krtań (26 chorych, tj. 6,5 proc./rok). SPT dominowały wśród mężczyzn (56 mężczyzn, 4 kobiety). Czynnikiem, który miał znaczący wpływ na częstość występowania drugich nowotworów metachronicznych był stopień zaawansowania lokoregionalnego pierwszego nowotworu (17 chorych T1N0 i T2N0). Wystąpienie drugiego nowotworu było częstsze u chorych, u których pierwszy nowotwór płaskonabłonkowy wykazywał wyższy stopień zróżnicowania histologicznego. Rozwój SPM w obrębie głowy i szyi w badanej grupie związany był ze spożyciem alkoholu i paleniem tytoniu (90 proc. chorych). Ważkim czynnikiem ryzyka wystąpienia SPM była radioterapia (50 proc. chorych z metachronicznymi SPT było uprzednio napromienianych). Większość drugich nowotworów pierwotnych stwierdzono wówczas, gdy chory zgłaszał się z powodu związanych z nimi dolegliwości. Rutynowe monitorowanie chorych i wczesne uchwycenie drugiego nowotworu ma decydujący wpływ na powodzenie leczenia.