Biomarkery molekularne we wczesnym wykrywaniu zwyrodnienia plamki żółtej związanego z wiekiem – przegląd - Sędziak, Oliwia; Szpilczyńska, Karolina (Klinika Oczna / Acta Ophthalmologica Polonica, 2026)
Zwyrodnienie plamki żółtej związane z wiekiem (AMD) jest jedną z najczęstszych przyczyn nieodwracalnej utraty widzenia centralnego u osób starszych w krajach rozwiniętych. Identyfikacja pacjentów zagrożonych wystąpieniem AMD lub szybką progresją choroby stanowi istotne wyzwanie kliniczne, ponieważ klasyczne badania obrazowe nie zawsze pozwalają na wykrycie subtelnych zmian na etapie przedklinicznym. Celem przeglądu było przedstawienie aktualnej wiedzy o biomarkerach molekularnych wspierających diagnostykę, prognozowanie i monitorowanie AMD. Przegląd obejmował 31 badań wybranych z baz PubMed, Scopus i Web of Science w latach 2007–2025 na podstawie kryteriów włączenia i wyłączenia oraz oceny jakości metodologicznej; protokół przeglądu nie był zarejestrowany ze względu na narracyjny charakter analizy. Omówiono biomarkery genetyczne, białkowe, mikroRNA oraz metaboliczne, odzwierciedlające procesy zapalne, stres oksy- dacyjny i angiogenezę. Większość markerów pozostaje w fazie eksperymentalnej z powodu braku standaryzacji i ograniczonej walidacji. Integracja danych molekularnych z obrazowaniem za pomocą optycznej koherentnej tomografii (OCT) oraz angiografii OCT otwiera perspektywy dla spersonalizowanej diagnostyki i monitorowania przebiegu choroby. Ograniczeniem dostępnych badań pozostaje niewielka liczebność grup oraz brak standaryzacji metod oznaczania biomarkerów. Wyniki przeglądu podkreślają potencjał wieloparametrowych modeli diagnostycznych w poprawie wczes- nego wykrywania AMD oraz optymalizacji leczenia.