Podstawowe zasady postępowania z chorymi na raka płaskonabłonkowego głowy i szyi - Gliński, Bogdan; Ząbek, Magdalena; Urbański, Jacek (Contemporary Oncology/Współczesna Onkologia, 2006)
Raki płaskonabłonkowe głowy i szyi (RPGS) rozwijają się w strukturach anatomicznych obejmujących wargi, jamę ustną, krtań, gardło, jamę nosową wraz z zatokami przynosowymi oraz gruczoły ślinowe. Stanowią ok. 10% wszystkich nowotworów złośliwych, mężczyźni chorują 4-krotnie częściej niż kobiety. Podstawowe czynniki rakotwórcze dla RPGS to narażenie błon śluzowych na dym tytoniowy i wysokoprocentowy alkohol. Typowymi stanami przedrakowymi są rogowacenie białe (leukoplakia) i czerwone (erytroplakia). RPGS pomimo różnego przebiegu klinicznego posiadają wiele wspólnych cech. Z uwagi na umiejscowienie prowadzą do różnego stopnia dysfunkcji dotyczących podstawowych czynności życiowych, takich jak oddychanie, odżywianie i mowa. Spływem chłonki RPGS są węzły chłonne szyjno-nadobojczykowe, w których w chwili rozpoznania u ok. 40% chorych stwierdza się zmiany przerzutowe. Fakt zachorowania na RPGS jest czynnikiem wystąpienia drugiego nowotworu w obrębie dróg oddechowych. Umiejscowienie ogniska pierwotnego związane jest ze stopniem zróżnicowania nowotworu: wysoki stopień dotyczy raka wargi, jamy ustnej, języka i krtani (głośni). W pozostałych lokalizacjach przeważają nowotwory nisko oraz niezróżnicowane. Podstawą rozpoznania RPGS jest wycinek pobrany z ogniska pierwotnego, w przypadku klinicznie podejrzanych węzłów chłonnych zawsze należy wykonać biopsję aspiracyjną cienkoigłową. Podstawowymi metodami leczenia są chirurgia, radioterapia i chemioterapia, stosowane samodzielnie lub w skojarzeniu. Wybór optymalnego sposobu postępowania zależy od stanu sprawności chorego, stopnia zaawansowania nowotworu, jego umiejscowienia i zróżnicowania oraz doświadczenia ośrodka prowadzącego leczenie. Najważniejszym czynnikiem rokowniczym jest stan regionalnych węzłów chłonnych. Odsetek 5-letnich przeżyć chorych na RPGS bez przerzutów do węzłów chłonnych wynosi ok. 50%, w porównaniu do niespełna 30% w przypadku węzłów zmienionych przerzutowo.