Terapia genowa nowotworów wyzwaniem XXI wieku - Mackiewicz, Andrzej; Nawrocki, Sergiusz (Contemporary Oncology/Współczesna Onkologia, 2000)
Dla celów terapii genowej nowotworów w różnych modelach doświadczalnych i klinicznych ocenia się szeroki repertuar genów terapeutycznych, które można podzielić na 4 grupy: geny przywracające prawidłowe funkcje komórki (takie jak kontrola cyklu komórkowego lub apoptoza, np. p53), geny samobójcze, uczulające komórkę na toksyczne metabolity leków (np. HSVtk), geny pobudzające niszczenie komórek nowotworowych przez układ odpornościowy (należą do nich geny kodujące antygeny nowotworowe, białka HLA, cząsteczki kostumulujące (B-7,1) lub cytokiny) oraz geny hamujące angiogenezę w guzie. Oprócz testowania różnych genów terapeutycznych w modelach zwierzęcych i badaniach klinicznych I i II fazy, dynamicznie rozwijają się metody dostarczania genów do komórek, ponieważ podstawowym warunkiem skutecznego leczenia choroby nowotworowej jest eliminacja lub kontrola wszystkich komórek klonogennych. Do tej pory podstawowym narzędziem były wektory retrowirusowe, obecnie coraz częściej stosuje się udoskonalone wektory adenowirusowe, retrowirusowe typu C, lentiwirusowe oraz wektory hybrydowe. Udoskonala się także techniki dostarczania genów do określonych komórek/tkanek docelowych, poprzez stosowanie swoistych tkankowo promotorów. W związku z tym, że obecnie nie ma wektorów umożliwijących dostarczenie genów do wszystkich komórek docelowych, badania koncentrują się na wykorzystaniu lub wzmocnieniu tzw. bystander effect. Efekt ten może mieć charakter lokalny (np. w przypadku terapii genami samobójczymi) lub uogólniony, propagowany przez układ immunologiczny. W Zakładzie Immunologii Nowotworów w Poznaniu prowadzi się od 1996 r. kliniczne badanie II fazy polegające na podawaniu chorym na czerniaka złośliwego z przerzutami modyfikowanych genetycznie, allogenicznych komórek czerniaka. Do komórek nowotworowych wprowadzane są geny interleukiny 6 (IL-6) oraz rozpuszczalnego receptora IL-6 (sIL-6R) przy pomocy dwucistronowego, retrowirusowego wektora podwójnej kopii. W programie jest leczonych ok. 170 chorych. U ok. 20 proc. obserwuje się obiektywną odpowiedź kliniczną, a u dodatkowych 30 proc. stabilizację choroby. Przygotowywana jest nowa generacja wektorów adenowirusowych, które posłużą do doguzowego dostarczania genów. Planujemy rozpoczęcie badań klinicznych I fazy z nowymi nośnikami genów u chorych na czerniaka i raka nerki.