Mleka inne niż ogólnodostępne krowie – argumenty za i przeciw - Hozyasz, Kamil K.; Słowik, Małgorzata (Gastroenterology Review/Przegląd Gastroenterologiczny, 2013)
W pracy dokonano przeglądu mleka innego pochodzenia niż ogólnodostępne krowie oraz tzw. mlekopodobnych napojów roślinnych. Różnice składu mleka krowiego oraz pokarmu kobiecego odzwierciedlają prawidłowość, że podczas ewolucji mleko każdego gatunku ssaka zostało przystosowane do zaspokajania potrzeb wynikających z unikatowej fizjologii rozwoju własnego potomstwa. Ponadto coraz więcej wiadomo o oddziaływaniu sposobu żywienia zwierząt podczas laktacji na wartość odżywczą mleka. W Polsce, podobnie jak w innych państwach, przemysł mleczarski silnie wpływa na kształtowanie rekomendacji żywieniowych. Niezależnie od tego coraz bardziej ożywiona i spolaryzowana staje się debata o roli i zaletach mleka krowiego w żywieniu człowieka. Pomimo że mleko krowie ma uprzywilejowaną pozycję w rządowych programach poprawy stanu odżywienia ludności, jego spożycie maleje w krajach o długiej tradycji jego pozyskiwania, a ponadto wzrasta zainteresowanie konsumentów mlekiem innych zwierząt hodowlanych oraz mlekami roślinnymi, takimi jak owsiane, ryżowe, sojowe, kukurydziane, gryczane, pszeniczne, jaglane, konopne, migdałowe, z orzechów laskowych oraz migdałów ziemnych. Podczas wydzielania mleka koziego, podobnie jak pokarmu kobiecego, przeważają procesy apokrynne. W wydzielaniu mleka krowiego główną rolę odgrywają procesy merokrynne. Wskutek występujących różnic w fizjologii laktacji mleko kozie i pokarm kobiecy, w przeciwieństwie do mleka krowiego, zawierają dużo wolnych aminokwasów, nukleotydów, poliamin, wielonienasyconych kwasów tłuszczowych wraz ze sprzężonym kwasem linolowym ( conjugated linolenic acid – CLA). Najmłodsze dzieci mogą być żywione mlekiem kozim po modyfikacji. Osobom z alergią na białka mleka krowiego odradza się spożywanie mleka innych przeżuwaczy z powodu wysokiej międzygatunkowej homologii białek. Chorzy ci zazwyczaj tolerują białka mleka kobylego, oślego i wielbłądziego. Poza wiekiem wczesnodziecięcym cenną alternatywą dla leczniczych hydrolizatów białek mleka krowiego są mleka roślinne, szczególnie gdy uwzględni się ich relatywnie niską cenę i walory smakowe. W kampaniach promujących mleko krowie duża zawartość wapnia jest niezmiennie sztandarowym argumentem za utrzymaniem jego uprzywilejowanej pozycji w diecie. Większość mlek roślinnych dostępnych na polskim rynku jest wzbogacana w wapń w stopniu zabezpieczającym potrzeby konsumentów (100–120 mg/100 dl).