Charakterystyka czynników ryzyka rozwoju znamion melanocytowych i czerniaka u pacjentów zgłaszających się do dermatologa w celu oceny zmian barwnikowych - Góralska, Agnieszka; Błaszczyk, Jan (Dermatology Review/Przegląd Dermatologiczny, 2013)
Wprowadzenie. Znamiona melanocytowe, powszechnie występujące w populacji, stanowią problem diagnostyczny i mogą być prekursorami czerniaka ( melanoma malignum – MM). Czynniki ryzyka rozwoju znamion melanocytowych są tożsame z czynnikami ryzyka rozwoju czerniaka. Należą do nich: predyspozycje genetyczne, wiek, płeć, wpływ hormonów, ekspozycja na promieniowanie ultrafioletowe, jasna karnacja (fototyp I i II), szerokość geograficzna, zachowania społeczne, hobby związane z przebywaniem na słońcu, immunosupresja. W wielu badaniach wykazano wpływ wyżej wymienionych czynników na inicjację procesu melano- i kancerogenezy i potwierdzono, że ich kumulowanie wpływa na częstość występowania melanoma. Cel pracy. Ocena czynników ryzyka rozwoju melanocytowych znamion skórnych i czerniaka w grupie pacjentów zgłaszających się do dermatologa w celu kontroli znamion melanocytowych oraz ocena ich wiedzy o tych czynnikach. Materiał i metodyka . Badaniem objęto 99 pacjentów (38 mężczyzn i 61 kobiet) w wieku 15–55 lat. Grupę badaną podzielono na osoby pomiędzy 29. a 51. rokiem życia (50 pacjentów – grupa 1.) i osoby między 15. a 28. rokiem życia (49 pacjentów – grupa 2.). Badania polegały na przeprowadzeniu z każdym pacjentem szczegółowego wywiadu według opracowanej ankiety uwzględniającej czynniki ryzyka rozwoju MM oraz znamion melanocytowych. Uzyskane dane zostały poddane analizom ilościowym i jakościowym, a także ocenione w teście niezależności cech (χ 2 ). Wyniki. Połowa badanych charakteryzowała się III fototypem skóry według Fitzpatricka, duży odsetek stanowiły także osoby o fototypie II i IV, natomiast co dwudziesty badany charakteryzował się fototypem I. U ponad 46% osób badanych liczba znamion określona przez pacjenta odpowiadała liczbie znamion stwierdzonych w badaniu dermatologicznym. Badanych najczęściej niepokoiły znamiona wypukłe, brązowe (30%) oraz bardzo ciemne lub wielokolorowe, płaskie (29%). Spośród badanych 52,5% deklarowało, że w ostatnich 2–5 latach pojawiły się u nich nowe znamiona. Nowe znamiona w ciągu ostatnich 2–5 lat występowały częściej u pacjentów z grupy I (p < 0,05). W ostatnich 2–5 latach 36,4% badanych osób zauważyło wystąpienie 1–5 nowych znamion, natomiast u 10% osób powstało 6–10 nowych zmian. Więcej nowych znamion powstawało w obu grupach u kobiet. Znamiona wrodzone miało 27 badanych. Czerniaka w wywiadzie podał 1 pacjent. Występowanie czerniaka w rodzinie potwierdziło 9% badanych. Ogólne leczenie immunosupresyjne stosowało 2% badanych. Około 10% osób wykonywało zawody związane z przebywaniem na zewnątrz. Hobby związane z przebywaniem na zewnątrz uprawiało 47,5% badanych. Urlop w strefie gorącej spędzało 62% pacjentów. Nie wykazano zależności pomiędzy spędzaniem urlopu w strefie gorącej a płcią i wiekiem pacjentów, liczbą znamion, liczbą znamion atypowych (p > 0,05), natomiast potwierdzono, że pacjenci regularnie spędzający urlop w strefie gorącej częściej zgłaszali powstawanie nowych znamion barwnikowych w ostatnich 2–5 latach (p < 0,05). Wśród pacjentów 76% zdecydowanie nie unikało słońca. Kremy z filtrem UV stosowało 81% badanych, 68,8% pacjentów nakładało krem z filtrem UV raz dziennie. Do solarium uczęszczało okazyjnie 10% badanych. Test χ 2 nie wykazał zależności pomiędzy uczęszczaniem do solarium a liczbą znamion oraz powstawaniem nowych znamion w ostatnich 2–5 latach. Wnioski. W badanej populacji stwierdzono liczne czynniki ryzyka rozwoju znamion melanocytowych i czerniaka. Istnieje stała potrzeba edukowania pacjentów, jakie zachowania i jakie zmiany skórne mogą wpływać na rozwój czerniaka oraz znamion atypowych.