Wybrane aspekty objawów ubocznych radioterapii nowotworów głowy i szyi - Milecki, Piotr (Postępy w chirurgii głowy i szyi/Advances in Head and Neck Surgery, 2004)
Obecnie, poza opanowaniem procesu nowotworowego, niezwykle ważnym kryterium oceny przydatności metody leczenia jest skala powikłań (intensywność i ilość) jej towarzysząca. Coraz częściej stosowane leczenie skojarzone narzuca konieczność dokonania łącznej oceny powikłań, uwzględniającej charakterystyczne objawy uboczne każdej z metod. Szczególnym wyzwaniem dla onkologów jest stworzenie wspólnej platformy oceny efektów niepożądanych, która stanowiłaby niezbędny warunek porównywania wyników leczenia pomiędzy poszczególnymi metodami, jak również ośrodkami onkologicznymi. Radioterapia (RT) stosowana u chorych z nowotworami głowy i szyi powoduje w praktyce u każdego z leczonych występowanie objawów ubocznych, jednak ich kliniczna manifestacja podlega niejednokrotnie znacznym różnicom. Do najpoważniejszych powikłań związanych z RT nowotworów głowy i szyi należy zaliczyć popromienną martwicę rdzenia kręgowego. Powikłanie to, jakkolwiek tragiczne w skutkach, w praktyce obserwuje się wyjątkowo. Kolejnym powikłaniem budzącym dużo emocji jest popromienne uszkodzenie nerwów wzrokowych i/lub siatkówki. Podobnie i w tym przypadku ryzyko wystąpienia jest niewielkie, aczkolwiek wzrasta w przypadku RT zaawansowanych guzów nosogardła, zatok przynosowych i podstawy mózgu. Na drugim biegunie częstości występowania powikłań związanych z RT znajduje się suchość w jamie ustnej, której aspekty kliniczne są głównym przedmiotem niniejszego opracowania. W praktyce powikłanie to jest odnotowywane u każdego chorego. Ze względu na jego znaczną „powszechność” oraz fakt, że stanowi ono główną przyczynę pogorszenia jakości życia pacjentów, próby zmniejszenia nasilenia tej dolegliwości są obecnie przedmiotem intensywnych badań. Podobnie sytuacja przedstawia się w odniesieniu do popromiennego zapalenia błony śluzowej (mucositis). Stosowanie intensywnych sposobów napromieniania (intensyfikacja dawki, jednoczasowa radiochemioterapia) sprawia, że nasilenie tego powikłania jest niejednokrotnie czynnikiem limitującym planowane przeprowadzenie terapii. Wprowadzane do praktyki klinicznej nowe metody planowania i leczenia RT, jak radioterapia konformalna trójwymiarowa (3D CRT) oraz radioterapia wiązką intensywnie modulowana (IMRT) pozwalają na pewne ograniczenie wspomnianych powikłań. Podsumowując, pomimo znacznego postępu, jaki dokonał się w ostatnich dekadach w RT, objawy uboczne związane z tym leczeniem stanowią nadal istotny problem terapeutyczny. Badania prowadzone nad zagadnieniem powikłań są jednym z kluczowych obszarów zainteresowania onkologów, a obecnie również genetyków, biologów, co daje nadzieje na pojawienie się znacznego postępu w ich leczeniu, a zwłaszcza możliwości wprowadzenia szeroko rozumianej profilaktyki.