Asymetria przetwarzania językowego – rola prawej półkuliw rozumieniu i analizie komunikatów językowych - Wolna, Agata (Neuropsychiatria i Neuropsychologia/Neuropsychiatry and Neuropsychology, 2017)
Chociaż u 96% praworęcznych dorosłych lewa półkula odpowiedzialna jest za większość procesów językowych (uszkodzenia w jej obrębie mogą prowadzić do upośledzenia zarówno produkcji, jak i rozumienia mowy), zjawiska zachodzące w prawej półkuli również stanowią podstawę pewnych procesów językowych. W niniejszym artykule zwrócono uwagę na badania dotyczące wkładu prawej półkuli w przetwarzanie języka, starając się wykazać, że u jego podstaw leży współpraca struktur prawej i lewej półkuli. Jednym z możliwych modeli opisujących rolę obydwu półkul mózgu w kontekście przetwarzania języka jest teoria bilateralnej aktywacji, integracji i selekcji. Opiera się ona na koncepcji pól semantycznych o różnym „zasięgu”, rozróżniając dwa typy procesów leżących u podstaw kodowania znaczeń. Procesy lewopółkulowe stanowią podstawę do wąskiej interpretacji znaczeń, podczas gdy prawopółkulowe wspierają interpretacje szerokie. Wyjaśnienie mechanizmów współpracy międzypółkulowej w procesach językowych może odwoływać się również do Gradet Salience Hypothesis (GSH) opisującej różnice w przetwarzaniu wyrażeń dobrze znanych, przechowywanych w lewopółkulowym leksykonie oraz niekonwencjonalnych (np. nieznanych wcześniej metafor) angażujących również procesy prawopółkulowe. Obydwie teorie stanowią tło teoretyczne dla wyjaśnienia niektórych procesów językowych, o których wiemy, że angażują nie tylko lewą, lecz także prawą półkulę. Jednym z nich są badania nad lateralizacją przetwarzania języka figuratywnego, m.in. metafor czy przenośni wymagających „oderwania się” od podstawowego znaczenia słowa oraz odwołania się do bardziej odległych powiązań semantycznych. Różnice pomiędzy bilateralnymi wzorcami aktywacji obserwowane są również w badaniach nad przetwarzaniem pojęć abstrakcyjnych i konkretnych oraz słów o różnym stopniu powiązań kontekstualnych.