Liszaj twardzinowy - Jabłonowska, Olga; Woźniacka, Anna; Żebrowska, Agnieszka (Dermatology Review/Przegląd Dermatologiczny, 2021)
Liszaj twardzinowy jest przewlekłą chorobą skóry. Występuje w postaci pozagenitalnej i/lub genitalnej. Choroba jest stwierdzana u kobiet i mężczyzn niezależnie od wieku, ale najczęściej dotyczy kobiet w okresie po menopauzie. Etiologia liszaja twardzinowego jest nieznana. Przypuszcza się, że w jego rozwoju pewną rolę odgrywają czynniki genetyczne, zakaźne, środowiskowe, autoimmunologiczne oraz hormonalne. W większości przypadków zmiany są umiejscowione w okolicy anogenitalnej, co wiąże się z zaburzeniem funkcji seksualnych i możliwością kancerogenezy. W terapii pierwszego wyboru u pacjentów z liszajem twardzinowym stosuje się bardzo silnie działające maści z glikokortykosteroidami. Terapia drugiego wyboru opiera się na miejscowych inhibitorach kalcyneuryny. W przypadkach opornych na leczenie stosowane są alternatywne metody terapeutyczne (fototerapia i fotochemioterapia, doustne retinoidy, metotreksat, cyklosporyna, terapia fotodynamiczna, leczenie komórkami macierzystymi pochodzenia tłuszczowego i osoczem bogatopłytkowym, a także zabiegi chirurgiczne). Ze względu na ryzyko złośliwej przemiany postaci genitalnej liszaja twardzinowego w raka płaskonabłonkowego (3–8% przypadków) konieczne jest wczesne rozpoznanie i długoterminowa obserwacja pacjenta.