Rola układu endokannabinoidowego w patogenezie chorób degeneracyjnych - Kaszyńska, Anna Aleksandra (Neuropsychiatria i Neuropsychologia/Neuropsychiatry and Neuropsychology, 2022)
Celem artykułu jest próba ukazania możliwego znaczenia układu endokannabinoidowego w patogenezie chorób neurodegeneracyjnych, takich jak choroba Alzheimera, choroba Parkinsona, choroba Huntingtona oraz stwardnienie zanikowe boczne. W skład układu endokannabinoidowego wchodzą receptory kannabinoidowe CB1 ( cannabinoid 1 ) i CB2 ( cannabinoid 2 ), a także endogenne kannabinoidy oraz enzymy regulujące syntezę i biodegradację endokannabinoidów. Endokannabinoidy są pochodnymi kwasu arachidonowego skoniugowanymi z etanoloaminą lub glicerolem. Najważniejsze z nich to: arachidonyloetanoloamid ( arachidonoyl ethanolamide – AEA), znany też pod nazwą anandamid, oraz 2-arachidonyloglicerol ( 2-arachidonoylglycerol – 2-AG). Najważniejsze kannabinoidy to tetrahydrokannabinol ( delta-9-tetrahydrocannabinol – Δ9-THC, THC) i kannabidiol ( cannabidiol – CBD). Układ endokannabinoidowy pełni ważną funkcję w mechanizmach uczenia się i pamięci, emocji, zachowania, percepcji bólu oraz neuroprotekcji. Istotną rolę w procesach pamięci odgrywa czynność receptora CB1. Agoniści receptora CB1 zaburzają procesy pamięciowe, natomiast antagoniści tego receptora odwracają te deficyty lub działają jako wzmacniacze pamięci. W chorobach neurodegeneracyjnych aktywacji ulega mikroglej. Po aktywacji mikroglej znacznie zwiększa syntezę endokannabinoidów i ekspresję receptorów CB2. Ich ekspresja ma działanie ochronne poprzez zwiększenie wytwarzania czynników neuroprotekcyjnych i zmniejszenie produkcji czynników prozapalnych. Endokannabinoidy zmniejszają aktywność osi stresowej podwzgórze–przysadka–nadnercza oraz regulują reakcję stresową poprzez wpływ na szlaki noradrenergiczne. Układ endokannabinoidowy może modulować zjawiska związane z neurodegeneracją. Dzieje się tak poprzez efekty zależne od receptorów kannabinoidowych – następuje aktywacja receptorów CB1, powodująca normalizację przekaźnictwa glutaminergicznego oraz zwiększenie autofagii, oraz receptorów CB2, powodująca osłabienie cech zapalenia, a także redukcja stresu oksydacyjnego, niezależna od receptorów kannabinoidowych.