Zaburzenia poznania społecznego w wybranych chorobach neurologicznych - Babska, Katarzyna I.; Polanowska, Katarzyna E. (Neuropsychiatria i Neuropsychologia/Neuropsychiatry and Neuropsychology, 2024)
Poznanie społeczne, definiowane jako zdolność jednostki do rozumienia własnych i cudzych zachowań społecznych, ma kluczowe znaczenie dla funkcjonowania w społeczeństwie i budowania satysfakcjonujących więzi międzyludzkich. Początkowo rozpatrywane u osób z zaburzeniami psychicznymi i neurorozwojowymi, obecnie coraz częściej jest badane u pacjentów ze schorzeniami neurologicznymi w odniesieniu do form deficytów i ich konsekwencji dla życia chorego i jego bliskich. Celem artykułu jest scharakteryzowanie zaburzeń poznania społecznego w wybranych chorobach neurozwyrodnieniowych (w behawioralnym wariancie otępienia czołowo-skroniowego, chorobie Alzheimera, chorobie Parkinsona, stwardnieniu rozsianym) i niepostępujących uszkodzeniach mózgu (po udarze mózgu i urazie głowy). W opisie uwzględniono trzy główne domeny poznania społecznego: percepcję emocji, teorię umysłu i empatię. Analizując je, pokazano, że zaburzenia poznania społecznego są częstym problemem w chorobach neurologicznych, lecz w zależności od typu schorzenia różnią się wzorcem i przebiegiem objawów oraz specyfiką uszkodzenia rozległych sieci neuronalnych regulujących funkcje socjokognitywne. Największe deficyty społecznego poznania stwierdza się u chorych z behawioralnym wariantem otępienia czołowo-skroniowego i osób po poważnych urazach mózgu. Zwykle traktuje się je jako deficyt pierwotny – niezależny od innych dysfunkcji poznawczych. W pozostałych omawianych schorzeniach zaburzenia poznania społecznego są mniej nasilone i często wtórne do „niespołecznych” zaburzeń poznawczych, zwłaszcza dysfunkcji wykonawczych. W ocenie ogólnej chorzy mają największe problemy z odczytywaniem emocji innych ludzi i wnioskowaniem o ich stanie mentalnym, a mniejsze ze współodczuwaniem obserwowanych emocji.