Wykonanie zabiegu u pacjenta niemającego kompetencji faktycznej do wyrażenia zgody – opis przypadku i analiza medycznoprawna - Kubiak, Rafał; Filipczak-Bryniarska, Iwona (Medycyna Paliatywna/Palliative Medicine, 2025)
Fundamentalnym warunkiem legalności zabiegu leczniczego jest wyrażenie zgody przez pacjenta lub inne osoby, które w jego imieniu podejmują decyzje terapeutyczne. Zgoda nie jest wyłącznie aktem formalnym, lecz wymaga spełnienia określonych warunków, aby była skuteczna prawnie. Jednym z nich jest posiadanie przez chorego tzw. kompetencji faktycznej. Oznacza to, że pacjent musi znajdować się w takim stanie psychofizycznym, w którym może odbierać kierowane do niego informacje, przetwarzać je i na tej podstawie zdecydować o poddaniu się określonym czynnościom medycznym. Tylko wówczas zgoda jest uświadomiona. Polskie przepisy prawa medycznego nie regulują jednak kryteriów oceny tej kompetencji, a także nie określają procedury i podmiotów, które dokonują weryfikacji. W praktyce u pacjentów, zwłaszcza w tzw. wieku senioralnym z wielochorobowością, mogą wystąpić stany, w których istnieją uzasadnione wątpliwości odnośnie do kompetencji faktycznej. W artykule przedstawiono przypadek i dokonano analizy medycznoprawnej postępowania lekarza w takiej sytuacji. Omówiono poszlaki, których wystąpienie powinno podważyć domniemanie kompetencji faktycznej, zasugerowano uzyskanie opinii innego lekarza i wskazano kryteria oceny tej kompetencji. Zinterpretowano postępowanie wobec pacjentów, którzy nie mają możliwości decyzyjnych. Wskazano tzw. zgodę zastępczą, wyrażaną między innymi przez opiekuna faktycznego, oraz konieczność uzyskania zezwolenia sądowego. Zaprezentowano również konstrukcję zgody domniemanej. Spełnienie jej warunków pozwala na podjęcie decyzji przez lekarza. Przeanalizowano przesłanki, których zrealizowanie uprawni lekarza do takich działań w przypadku zabiegów prostych, małoinwazyjnych oraz zabiegów chirurgicznych i o podwyższonym ryzyku.