Nowotwory dziedziczne u dzieci - guz Wilmsa - Tołoczko-Grabarek, Aleksandra; Jakubowska, Anna; Górski, Bohdan; Cybulski, Cezary; Kamieńska, Elżbieta; Lubiński, Jan; Zajączek, Stanisław; Dębniak, Tadeusz (Contemporary Oncology/Współczesna Onkologia, 2002)
Nerczak płodowy ( nephroblastoma ) jest najczęstszym guzem nerek wieku dziecięcego. Około 10 proc. pacjentów z nerczakiem płodowym rozwija wady rozwojowe, a w szczególności wnętrostwo/spodziectwo, przerost połowiczy lub zespoły wad wrodzonych, takie jak Denysa-Drasha (DDS), WAGR, Beckwith-Wiedemanna (BWS). Zespoły genetyczne związane z podwyższonym ryzykiem nerczaka płodowego najczęściej powstają w wyniku mutacji konstytucyjnych de novo . Zespół Denysa-Drasha jest wywołany małymi mutacjami germinalnymi w obrębie części genu WT1 i obejmuje występowanie ciężkich malformacji układu moczowo-płciowego (obojnactwo rzekome), niewydolności nerek z rozlanym mezangialnym szkliwieniem kłębuszków nerkowych oraz guza Wilmsa. Delecja germinalna całego genu WT1 (11p13) doprowadza do rozwoju zespołu WAGR, w którym występuje guz Wilmsa, aniridia, wady układu moczowo-płciowego oraz upośledzenie umysłowe. Defekty germinalne locus WT2 (11p15) prowadzą do rozwoju zespołu Be- ckwith-Wiedemanna (BWS), który charakteryzuje się występowaniem macrosomii, przerostu języka i wad przedniej ściany jamy brzusznej oraz innych wad. W 1-2 proc. ogółu przypadków obserwuje się rodzinne występowanie guza Wilmsa. Sposób dziedziczenia rodzinnej postaci nephroblastoma odpowiada dziedziczeniu autosomalnemu dominującemu z niepełną penetracją. Mniejszość przypadków rodzinnych jest wywołana mutacjami WT1 lub WT2, defektami locus FWT1 (17 q) lub FWT2 (19 q), co sugeruje istnienie innych genów związanych z rodzinną predyspozycją do nephroblastoma. W diagnostyce genetycznej predyspozycji do guza Wilmsa należy uwzględnić ocenę danych rodowodowo-klinicznych, która umożliwia rozpoznanie rodzinnych przypadków występowania nowotworu, jak również wad rozwojowych i zespołów genetycznych, charakteryzujących się zwiększoną predyspozycją do nephroblastoma. Diagnostykę zespołów związanych z występowaniem nerczaka płodowego może usprawnić analiza mutacji genu WT1 (DDS i WAGR), genu p57 w locus WT2 (rodzinny BWS), poszukiwanie przemieszczeń oraz uniparentalnej disomii w regionie 11p15 (BWS). W celu wczesnego wykrycia guza Wilmsa w przypadkach, w których stwierdzono rodzinne występowanie nerczaka płodowego i u pacjentów z zespołami związanymi ze znacznie zwiększonym ryzykiem guza Wilmsa należy stosować USG brzucha od urodzenia co 3 mies. do co najmniej 8. roku życia. W przypadkach niejasnych zmian w USG lub stwierdzenia pozostałości zarodkowej tkanki nefrogennej zaleca się uzupełnienie badań USG o ocenę nerek techniką rezonansu magnetycznego. U pacjentów z BWS należy poszerzyć program badań okresowych o diagnostykę hepatoblastoma i neuroblastoma .