Czy monotropizm łączy ADHD i ASD? Analiza profili latentnych u osób dorosłych

Wstęp
Obraz kliniczny zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (attention-deficit/hyperactivity disorder – ADHD) oraz zaburzeń ze spektrum autyzmu (autism spectrum disorder – ASD) u osób dorosłych jest heterogeniczny, a nakładanie się objawów, maskowanie i ciągłość rozwojowa utrudniają proces diagnostyczny. Pomimo rosnącego uznania dla współwystępowania ADHD i ASD badania prowadzone w populacji dorosłych pozostają ograniczone, a niewiele prac analizuje oba zaburzenia jednocześnie z uwzględnieniem leżących u ich podstaw mechanizmów uwagowych. Celem badania była analiza heterogeniczności neurorozwojowej osób dorosłych poprzez łączną ocenę objawów ADHD, cech autystycznych oraz monotropizmu z wykorzystaniem analizy profili latentnych (latent profile analysis – LPA).

Materiał i metody
W badaniu wzięło udział 101 osób dorosłych, które w ramach kompleksowego procesu diagnostycznego wypełniły kwestionariusze DIVA-5, RAADS-R i Monotropism Questionnaire. Uczestnicy odbyli serię sesji diagnostycznych prowadzonych przez przeszkolonych klinicystów, w trakcie których standaryzowane kwestionariusze stanowiły jeden z elementów oceny przeprowadzonej z wykorzystaniem wielu metod. Zastosowano LPA w celu identyfikacji podgrup charakteryzujących się odmiennymi konfiguracjami cech neurorozwojowych.

Wyniki
Analiza profili latentnych pozwoliła na wyodrębnienie trzech profili: 1) z dominującymi cechami ADHD, charakteryzującego się podwyższonym poziomem deficytów uwagi w dzieciństwie i dorosłości oraz niskim nasileniem cech autystycznych; 2) mieszanego ADHD i ASD, cechującego się wysokim nasileniem deficytów uwagi, impulsywnością w dorosłości oraz nasilonymi trudnościami w komunikacji i specyficznymi zainteresowaniami; oraz 3) o niskim nasileniu objawów. Monotropizm nie różnicował profili w sposób istotny statystycznie, jednak jego najwyższy poziom zaobserwowano w profilu mieszanym.

Wnioski
Uzyskane wyniki podkreślają znaczenie podejść skoncentrowanych na osobie oraz wielowymiarowych strategii oceny w opisie heterogeniczności ADHD i ASD u dorosłych. Wskazują również na zasadność dalszych badań nad rolą monotropizmu jako wymiaru transdiagnostycznego w ocenie klinicznej.



Introduction
The clinical presentation of attention-deficit/hyperactivity disorder (ADHD) and autism spectrum disorder (ASD) in adults is heterogeneous, with symptom overlap, masking behaviors, and developmental continuity complicating diagnostic differentiation. Despite increasing recognition of ADHD and ASD co-occurrence, research in adult populations remains limited, and few studies examine both conditions simultaneously while accounting for underlying attentional mechanisms. The aim of this study was to examine adult neurodevelopmental heterogeneity through the joint assessment of ADHD symptoms, autistic traits, and monotropism using latent profile analysis (LPA).

Material and methods
The study included 101 adults who completed the DIVA-5, RAADS-R, and the Monotropism Questionnaire as part of a comprehensive diagnostic process. Participants underwent a series of diagnostic sessions conducted by trained clinicians, during which standardized questionnaires constituted one component of a multimethod assessment. Latent profile analysis was applied to identify subgroups characterized by distinct configurations of neurodevelopmental traits.

Results
Latent profile analysis identified three profiles: 1) an ADHD-dominant profile characterized by elevated inattention in both childhood and adulthood and low levels of autistic traits; 2) a mixed ADHD–ASD profile characterized by high inattention, increased impulsivity in adulthood, and elevated communication difficulties and circumscribed interests; and 3) a low-symptom profile. Although monotropism did not statistically differentiate the profiles, its highest levels were observed in the mixed profile.

Conclusions
The findings highlight the relevance of person-centered, multidimensional assessment approaches in adult neurodevelopmental evaluation. They also support further research on monotropism as a transdiagnostic attentional dimension in clinical assessment.