Wstęp

Obraz kliniczny zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (attention-deficit/hyperactivity disorder – ADHD) oraz zaburzeń ze spektrum autyzmu (autism spectrum disorder – ASD) u osób dorosłych jest heterogeniczny, a nakładanie się objawów, maskowanie i ciągłość rozwojowa utrudniają proces diagnostyczny. Pomimo rosnącego uznania dla współwystępowania ADHD i ASD badania prowadzone w populacji dorosłych pozostają ograniczone, a niewiele prac analizuje oba zaburzenia jednocześnie z uwzględnieniem leżących u ich podstaw mechanizmów uwagowych. Celem badania była analiza heterogeniczności neurorozwojowej osób dorosłych poprzez łączną ocenę objawów ADHD, cech autystycznych oraz monotropizmu z wykorzystaniem analizy profili latentnych (latent profile analysis – LPA).

Materiał i metody

W badaniu wzięło udział 101 osób dorosłych, które w ramach kompleksowego procesu diagnostycznego wypełniły kwestionariusze DIVA-5, RAADS-R i Monotropism Questionnaire. Uczestnicy odbyli serię sesji diagnostycznych prowadzonych przez przeszkolonych klinicystów, w trakcie których standaryzowane kwestionariusze stanowiły jeden z elementów oceny przeprowadzonej z wykorzystaniem wielu metod. Zastosowano LPA w celu identyfikacji podgrup charakteryzujących się odmiennymi konfiguracjami cech neurorozwojowych.

Wyniki

Analiza profili latentnych pozwoliła na wyodrębnienie trzech profili: 1) z dominującymi cechami ADHD, charakteryzującego się podwyższonym poziomem deficytów uwagi w dzieciństwie i dorosłości oraz niskim nasileniem cech autystycznych; 2) mieszanego ADHD i ASD, cechującego się wysokim nasileniem deficytów uwagi, impulsywnością w dorosłości oraz nasilonymi trudnościami w komunikacji i specyficznymi zainteresowaniami; oraz 3) o niskim nasileniu objawów. Monotropizm nie różnicował profili w sposób istotny statystycznie, jednak jego najwyższy poziom zaobserwowano w profilu mieszanym.

Wnioski

Uzyskane wyniki podkreślają znaczenie podejść skoncentrowanych na osobie oraz wielowymiarowych strategii oceny w opisie heterogeniczności ADHD i ASD u dorosłych. Wskazują również na zasadność dalszych badań nad rolą monotropizmu jako wymiaru transdiagnostycznego w ocenie klinicznej.