Wzrost zachowań na raka płuc zdecydował o obrazie nowotworów złośliwych w XX w. we wszystkich rozwiniętych krajach świata. Zachorowalność i umieralność z powodu nowotworów złośliwych płuc u pacjentów do 65. roku życia osiągnęła w Polsce w ostatnich latach najwyższy, nigdy nie notowany poziom.
Rozpoznanie raka płuc wcale nie musi oznaczać śmierci chorego, bowiem losy pacjentów z chorobą nowotworową zależą od właściwego ukierunkowania w czasie pierwszej wizyty, zwykle u lekarza rodzinnego. Niedocenianie lub lekceważenie objawów zgłaszanych przez pacjentów lub ich rodziny oznacza najczęściej tak długą zwłokę w podjęciu właściwych badań, że w chwili ustalenia rozpoznania jest za późno na skuteczne leczenie. A przecież każdy lekarz pierwszego kontaktu styka się co roku z 3–10 nowymi zachorowaniami na nowotwory. Badania diagnostyczne, a w konsekwencji rozpoznania są nieprawidłowe u ok. 30 proc. pacjentów, na czym chory traci średnio 4,5 mies.
W takich okolicznościach należy więc pomijać szczeble pośrednie, gdzie pacjenci mogą być narażeni na bezproduktywne próby obserwacji czy też leczenia bez wdrożenia konkretnych i celowanych badań. Powtarzanie i nieuzasadnione rozszerzanie analiz niewnoszących żadnych istotnych elementów do rozpoznania choroby nie tylko przedłuża czas obserwacji i pogarsza rokowanie chorego, ale generuje niepotrzebne koszty.
Profesjonalne diagnozowanie choroby nowotworowej powinno być ustalane wyłącznie w wyniku bezpośredniej współpracy lekarzy rodzinnych, klinicystów, radiologów i patomorfologów. Rak płuc wykazuje dużą heterogenność, bowiem zaledwie 30–40 proc. tych nowotworów wykazuje utkanie tylko jednego typu histologicznego. Z praktycznego więc punktu widzenia, mając na uwadze wybór metody leczenia, najistotniejsze jest odróżnienie raka drobnokomórkowego (nieoperacyjnego) od pozostałych typów.
Wśród możliwości zapobiegania powstawaniu i rozwojowi raka płuc czołowe miejsce zajmuje prewencja pierwotna, tj. eliminacja palenia tytoniu, który jest czynnikiem odpowiedzialnym za powstanie 80–90 proc. wszystkich przypadków tego nowotworu.
Od lekarzy pierwszego kontaktu zależy poziom i wyniki leczenia onkologicznego uzyskiwanego w danym kraju.