Artykuł poglądowy
Fenomen anarchicznej ręki – zaburzenia intencjonalności ruchu dowolnego

Odczuwanie obcości własnej kończyny i/lub jej spontaniczne, niechciane działania stanowią fenomeny obserwowane w neurologii od dawna, często opisywane w piśmiennictwie ogólnym terminem obca ręka(alien hand). W rzeczywistości można tu jednak mówić o dużej grupie zaburzeń różniących się od siebie pod względem symptomatyki i etiologii. Istnieje wiele prób klasyfikacji zjawisk z kręgu alien hand. W niniejszej pracy autorki szerzej prezentują koncepcję wyróżniającą termin anarchiczna ręka (anarchic hand – AH) dla oznaczenia wystąpienia złożonych działań kończyny poza intencją chorego. Ruchom tym nie towarzyszy jednak poczucie obcości kończyny, stanowiące definicyjną cechę fenomenu obcej ręki. W zjawisku anarchicznej ręki kluczowa jest dysocjacja prawidłowych (pod względem praksyjnym) ruchów od możliwości zarządzania nimi przez podmiot, czyli od intencjonalności działania. Szukając wyjaśnienia patomechanizmu omawianego fenomenu, rozważa się przede wszystkim hipotezę zakładającą zróżnicowanie funkcjonalne kory przedruchowej. System przedruchowy boczny jest zaangażowany w ruchy stanowiące bezpośrednią odpowiedź na bodźce z otoczenia, natomiast system przedruchowy przyśrodkowy, strukturalnie odpowiadający dodatkowemu polu ruchowemu (supplementary motor area – SMA), może pełnić zasadniczą funkcję w regulacji świadomej, wolicjonalnej aktywności ruchowej. Omawiane w niniejszym artykule badania eksperymentalne wspierają hipotezę dysocjacji reakcji odruchowych od reakcji dowolnych jako głównego mechanizmu AH; zwracają także uwagę na związek objawu anarchicznej ręki z procesami uwagowymi. Niewykluczone, że kontrola celowej aktywności człowieka (w tym reakcji ruchowych kończyn; nieprawidłowych w przypadku AH) należy do nadrzędnego systemu nadzorującego, modalnie niespecyficznego. Analizowany w niniejszej pracy problem obecnie nie jest zjawiskiem w pełni wyjaśnionym, brak również standardów w zakresie terapii pacjentów doświadczających AH, choć pojawiają się nieliczne opisy prób rehabilitacji tych chorych.

Feeling of strangeness of one’s own limb and/or its unwanted spontaneous actions are phenomena observed in clinical practice for a long time, and often described by a general term alien hand. In fact, a large heterogenic group of disorders with different characteristics (in terms of symptomatology and etiology) should be considered. There are many attempts to classify a range of such disorders; in this paper the authors further discuss a concept of anarchic hand (AH) to denote the complex actions of the limb, taking place beyond intention of the patient. Such movements are not accompanied by a specific feeling of non-belonging of own hand, which is the most important feature of the alien hand syndrome. The key issue of anarchic hand is a dissociation of correct movements (in terms of praxis) and the ability to control them (i.e. the intentionality of action). In search of the pathomechanism of the phenomenon a hypothesis assuming the functional differentiation of premotor cortex is considered (dual premotor systems hypothesis – DPMS). The lateral premotor system is involved in movements which constitute a direct response to stimuli from the environment, while the medial premotor system – structurally located within the supplementary motor area (SMA) – can play a key role in the regulation of conscious, intentional motor activity. Experimental studies support the hypothesis of the dissociation between the intended reaction and the automatic response as a primary mechanism of AH; they also highlight the relationship of anarchic hand syndrome with attentional processes. A hypothesis alternative to DPMS claims that the control of intentional human activity (including control of unwanted limb movement, which is the case in AH) is carried out by a parent, nonspecific supervisory system. Currently no established standards exist in the treatment of AH. However, to date a few reports on rehabilitation of AH patients have been published.