Acanthosis nigricans (AN) jest ważnym skórnym objawem wielu schorzeń i zespołów chorobowych, najczęściej niezwiązanych z nowotworami. Tylko jedna z ośmiu odmian AN jest uznanym zespołem paraneo­­plastycznym, natomiast pozostałe są najczęściej markerem oporności na insulinę i towarzyszy im hiperinsulinemia. Etiopatogeneza AN wydaje się związana z aktywacją 3 różnych receptorów czynników wzrostu – naskórkowego, insulinopodobnego i czynnika wzrostu fibroblastów – należących do rodziny receptorów kinazy tyrozynowej.

Charakterystyczne zmiany skórne lokalizują się głównie w dołach pachowych, na karku, w zgięciach stawowych oraz w pępku. Obraz histopatologiczny AN ma cechy charakterystyczne, a różnicowanie dotyczy głównie zmian zapalnych przebiegających ze świądem oraz powierzchownych infekcji grzybiczych.

Najczęściej występującą odmianą AN niezwiązaną z nowotworami jest acanthosis nigricans benigna , która może być obecna przy urodzeniu albo rozwija się w dzieciństwie lub w wieku młodzieńczym i współistnieje z opornością na insulinę. Inna odmiana, związana z otyłością, występuje na całym świecie, zarówno u dorosłych, jak i u dzieci. Zmiany mogą ustąpić wraz z normalizacją masy ciała. Acanthosis nigricans może być również główną cechą fenotypową lub objawem wielu zespołów, m.in. zespołu HAIR-AN (hiperandrogenizm, insulinooporność typu A i AN) oraz zespołu oporności na insulinę typu B, w którym objawy AN występują w okolicy oczodołów. U osób z tym zespołem często stwierdza się choroby autoimmunologiczne. Akralna odmiana AN dotyczy łokci, kolan, skóry nad stawami śródręczno- -paliczkowymi oraz grzbietów stóp i występuje u osób zdrowych. Jednostronna AN ma charakter newoidalny – może być odmianą znamienia naskórkowego lub prekursorem dwustronnej AN. Objawy skórne występują w dzieciństwie lub w wieku późniejszym, są aktywne przez 4–5 lat, a następnie utrzymują się bez zmian. Różnicowanie dotyczy znamion naskórkowych. Odmiana ta nie ma związku z zaburzeniami endokrynologicznymi lub chorobami/zespołami układowymi. Odmianę lekową AN wywołuje wiele leków, najczęściej statyny i kwas nikotynowy – leki, które powodują również insulinooporność. Zmiany dotyczą skóry brzucha oraz zgięć stawowych i ustępują w ciągu 4–10 tygodni po odstawieniu leku wywołującego.

Podsumowując – AN, szczególnie u otyłych dzieci, jest ważnym markerem oporności na insulinę, którego obecność jest wskazaniem do wczes­nej interwencji medycznej zapobiegającej ciężkim powikłaniom, w tym cukrzycy typu 2 i chorobom układu krążenia.