eISSN: 2450-4459
ISSN: 2450-3517
Lekarz POZ
Bieżący numer Archiwum Artykuły zaakceptowane O czasopiśmie Bazy indeksacyjne Prenumerata Kontakt Zasady publikacji prac
3/2020
vol. 6
 
Poleć ten artykuł:
Udostępnij:
więcej
 
 

Naproksen – multifunkcjonalny niesteroidowy lek przeciwzapalny

Magdalena Kocot-Kępska
1

1.
Zakład Badania i Leczenia Bólu, Collegium Medicum, Uniwersytet Jagielloński, Kraków
Data publikacji online: 2020/09/22
Plik artykułu:
- naproksen.pdf  [0.12 MB]
Pobierz cytowanie
ENW
EndNote
BIB
JabRef, Mendeley
RIS
Papers, Reference Manager, RefWorks, Zotero
AMA
APA
Chicago
Harvard
MLA
Vancouver
 
 

Wstęp

Naproksen to multifunkcjonalny niesteroidowy lek przeciwzapalny (NLPZ) sprawdzony w praktyce klinicznej w szerokim zakresie wskazań, ale aktualne badania ukazują także nowe oblicza tego popularnego leku. Dotychczasowe badania kliniczne, meta­analizy oraz przeglądy systematyczne potwierdziły skuteczność i bezpieczeństwo naproksenu jako środka przeciwbólowego i przeciwzapalnego u chorych z różnorodnymi zespołami bólowymi w układzie mięśniowo-szkieletowym, a także jako środka przeciwgorączkowego u chorych z gorączką infekcyjną i nieinfekcyjną. Nowe oblicze leku pokazały rozpoczęte w latach 90. badania eksperymentalne u zwierząt laboratoryjnych. Potwierdziły one skuteczność naproksenu w hamowaniu replikacji wirusa grypy, co być może zmieni obraz tej molekuły w praktyce klinicznej. Naproksen ze względu na swój mechanizm cyklooksygenazowy jest NLPZ wielozadaniowym, gdyż zapewnia chorym skuteczne i stabilne działanie przeciwbólowe, przeciwzapalne i przeciwgorączkowe.

Naproksen – farmakologia kliniczna

Naproksen jest pochodną kwasu propionowego stosowaną w praktyce klinicznej od 1976 r., początkowo jako lek na receptę, a od 1994 r. także bez recepty. Działa przeciwbólowo, przeciwzapalnie i przeciwgorączkowo przez nieselektywne i odwracalne hamowanie izoform cyklooksygenazy COX-1 i COX-2. Po jednorazowym podaniu zahamowanie aktywności cyklooksygenaz jest zrównoważone i wynosi 95% dla COX-1 oraz 71% dla COX-2 [1]. Poprzez hamowanie COX-1 napro­ksen wykazuje efekt przeciwpłytkowy podobny do kwasu acetylosalicylowego (acetylsalicylic acid – ASA), natomiast w przeciwieństwie do ASA jest to efekt odwracalny. Naproksen jest pochodną kwasową o pKa 4,15, dlatego w środowisku kwaśnym (np. w miejscu stanu zapalnego) występuje głównie w formie niezjonizowanej. Tym samym szybko przechodzi przez błony komórkowe do wnętrza komórki, gdzie hamuje COX-2 i kumuluje się w tkankach objętych stanem zapalnym [2].
W badaniach eksperymentalnych i klinicznych wykazano także, że naproksen ma liczne działania poza­cyklooksygenazowe, które mogą się przyczyniać do efektu przeciwbólowego, przeciwzapalnego i przeciwgorączkowego obserwowanego w różnych zespołach chorobowych [3–7]:
• hamowanie uwalniania cytokin prozapalnych TNF- i IL-6 z uszkodzonych komórek,
• chondroprotekcja – zmniejszenie aktywności metaloproteinaz i katabolizmu chrząstki, zahamowanie degradacji chrząstki w modelu septycznego zapalenia stawu,
• zmniejszenie aktywności enzymów proteo­litycznych – elastazy i mieloperoksydazy – w miejscu zapalenia,
• zmniejszenie stężenia substancji P i IL-6 (probólowych i prozapalnych) w płynie maziowym u pacjentów z reumatoidalnym zapaleniem stawów (RZS),
• zmniejszenie aktywacji i proliferacji limfocytów T jako wtórnej odpowiedzi immunologicznej,
• zahamowanie aktywności kaspaz – enzymów biorących udział w zapaleniu i apoptozie,
• blokada receptorów purynowych P2X3 dla ATP w zwoju nerwu V i następcze zmniejszenie zapalenia neurogennego w modelu migreny.
W postaci doustnej naproksen jest dostępny jako sól sodowa lub wolny kwas. Dobrze się wchłania w kwaś­nym środowisku żołądka, dostępność biologiczna to ok. 95%. Istotną zaletą soli sodowej naproksenu jest szybsze wchłanianie z przewodu pokarmowego w porównaniu z formą kwasową, gdyż czas do osiągnięcia Cmax wynosi 1–2 godziny dla soli sodowej w porównaniu z 2–4 godzinami dla wolnego kwasu. Sól sodowa działa zatem szybciej niż wolny kwas, więc może być stosowana w sytuacjach wymagających szybkiego efektu leczniczego [8].
Naproksen wiąże się z albuminami w 99%, a 95% leku jest wydalane z moczem w postaci niezmienionej. Okres półtrwania to średnio 13 godzin (12–17 godzin), więc lek może być stosowany co 8–12 godzin [2, 8]. Stosunkowo długi okres półtrwania i silne wiązanie z białkami są niewątpliwymi zaletami naproksenu, gdyż zapewniają stabilny efekt przeciwbólowy i przeciwgorączkowy. W praktyce klinicznej ważny jest fakt, że u osób starszych okres półtrwania naproksenu może być wydłużony, dlatego maksymalna rekomendowana dawka w tej grupie chorych to 550 mg/dobę [2, 8].
W Polsce naproksen (sól sodowa) jest zarejestrowany w leczeniu objawowym RZS, choroby zwyrodnieniowej stawów (ChZS), zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa (ZZSK), młodzieńczego idiopatycznego zapalenia stawów, a także ostrych stanów zapalnych narządu ruchu (np. zwichnięcia i skręcenia, bezpośrednie urazy, ból odcinka krzyżowo-lędźwiowego, zapalenie kaletek maziowych, zapalenie pochewki maziowej ścięgien), ostrego napadu dny moczanowej, bolesnego miesiączkowania, ostrego bólu pooperacyjnego i obrzęków (np. po zabiegu chirurgicznym, po ekstrakcji zęba) [8]. Niektóre preparaty naproksenu są także zarejestrowane w leczeniu migreny oraz gorączki. Naproksen może być stosowany krótkotrwale przez kilka dni (np. uśmierzanie bólu, gorączki), ale także długoterminowo, jakkolwiek wskazania do stosowania przewlekłego są nieliczne i obejmują głównie leczenie przyczynowe schorzeń typowo zapalnych (m.in. RZS, ZZSK). Preparaty naproksenu są w Polsce dostępne także bez recepty, co ułatwia stosowanie go jako leku przeciwbólowego i przeciwgorączkowego w życiu codziennym. Naproksen może być także stosowany topikalnie, miejscowo w postaci żelu [2].
Dawkowanie naproksenu do stosowania doustnego [2, 8]:
1) lek na receptę:
• dorośli i młodzież powyżej 16. roku życia – ma­ksymalna dawka w Polsce 1100–1250 mg/dobę, w USA 1500 mg/dobę, u osób w wieku podeszłym maksymalnie 500–550 mg/dobę,
• dzieci powyżej 5. roku życia – 10 mg/kg m.c./dobę w 2 dawkach podzielonych (uwaga: tylko niektóre preparaty są zarejestrowane u dzieci);
2) lek bez recepty (OTC):
• maksymalna dawka u dorosłych i młodzieży powyżej 16. roku życia 440–660 mg/dobę.

Naproksen jako multifunkcjonalny NLPZ

Działanie przeciwbólowe

Klasycznym wskazaniem do stosowania NLPZ, w tym także naproksenu, jest choroba zwyrodnieniowa stawów i kręgosłupa. W metaanalizie randomizowanych badań klinicznych (randomized controlled trial – RCT) oceniających przeciwbólową skuteczność NLPZ oraz opioidów u chorych ze zwyrodnieniem stawu kolanowego potwierdzono skuteczność NLPZ, w tym naproksenu. Leki z grupy NLPZ stosowane systemowo zmniejszały nasilenie bólu w skali WOMAC (Western Ontario and McMaster Universities Osteoarthritis Index) średnio o 18 punktów (w skali VAS od 0 do 100) [9].
Udowodniono przydatność naproksenu także w innych niezapalnych schorzeniach mięśniowo-szkieletowych, w tym u chorych z ostrym bólem krzyża. Ostry ból krzyża to jeden z najczęściej występujących zespołów bólowych w społeczeństwach rozwiniętych. Szacuje się, że może wystąpić nawet u 80% dorosłej populacji, a nieprawidłowo leczony może ulec chronifikacji i przejść w przewlekły ból krzyża [10]. Potwierdzenie skuteczności naproksenu w postaci soli sodowej (Nalgesin Forte®) u chorych z bólem krzyża uzyskano w najnowszym badaniu klinicznym NEST [11]. W tym otwartym badaniu naproksen stosowany przez 2 tygodnie w dawce 2 razy 550 mg u chorych z ostrym niespecyficznym bólem krzyża (n = 90) znamiennie zmniejszał nasilenie bólu o minimum 30% w 7. dniu obserwacji u 88,5% chorych, a w 14. dniu obserwacji u 93%. Zupełną ulgę w bólu stwierdzano u 44,8% badanych w 7. dniu stosowania leku, a u 67,8% w 14. dniu obserwacji. Stosowanie naproksenu poprawiało także znamiennie funkcjonowanie pacjenta w codziennych czynnościach (oceniane w kwestionariuszu Oswestry), takich jak stanie, chodzenie, siedzenie, spanie, podnoszenie, co więcej – istotnie (o 27%) poprawiało ruchomość kręgosłupa (poprawa ruchomości z 15,7 cm w czasie pierwszej wizyty do 20,0 cm podczas wizyty kontrolnej) ocenianą w teście Schobera. U 94,3% pacjentów nie obserwowano żadnego objawu niepożądanego, jedynie u 5 pacjentów (5,7%) wystąpiły łagodne objawy z przewodu pokarmowego (nudności, dyskomfort w nadbrzuszu). Badanie prowadzono u pacjentów stosunkowo młodych (średni wiek 43 lata) i bez poważnych obciążeń ogólnoustrojowych.

Działanie przeciwzapalne

Niesteroidowe leki przeciwzapalne stanowią podstawową grupę leków zalecanych i stosowanych u chorych z zapalnymi schorzeniami kręgosłupa, w tym ZZSK. Jedna z ostatnich analiz skuteczności poszczególnych NLPZ u chorych z ZZSK wykazała, że naproksen skuteczniej zmniejszał nasilenie bólu niż meloksykam, diklofenak i celekoksyb, natomiast wykazywał słabsze działanie przeciwbólowe niż etorykoksyb. Naproksen lepiej niż diklofenak i celekoksyb poprawiał funkcjonowanie pacjenta oceniane w kwestionariuszu BASFI (Bath Ankylosing Spondylitis Functional Index). Autorzy podkreślają również, że ryzyko powikłań z przewodu pokarmowego było wyższe w grupie stosującej naproksen i diklofenak w porównaniu z placebo (naproksen – OR = 2,87, 95% CrI: 1,06–7,67, diklofenak – OR = 2,38, 95% CrI: 1,08–4,93), ale ogólne ryzyko jakichkolwiek objawów niepożądanych dla naproksenu nie różniło się istotnie od placebo (OR = 1,17, 95% CrI: 0,70–2,08) [12]. W leczeniu chorych z zapalnymi zespołami bólowymi istotny jest fakt, że naproksen jest pochodną kwasową o pKa 4,15. Dlatego w środowisku kwaśnym (np. w miejscu stanu zapalnego) występuje głównie w formie niezjonizowanej i szybko przechodzi do wnętrza komórki, gdzie hamuje COX-2.
Zarówno wytyczne American College of Rheumatology [13], jak i EULAR [14] zalecają u chorych z ostrym napadem dny moczanowej jako leczenie pierwszego wyboru kolchicynę, NLPZ lub steroidy systemowo, także w terapii łączonej. Kolchicyna i NLPZ nie powinny być stosowane u chorych z ciężką niewydolnością nerek z klirensem kreatyniny CrCl < 30 ml/min. W badaniach klinicznych wykazano, że naproksen w dawce 500 mg 2 razy dziennie charakteryzuje się skutecznością analgetyczną porów­nywalną ze steroidami i kolchicyną, przy czym napro­ksen jest lepiej tolerowany niż kolchicyna [15, 16]. W Polsce naproksen oraz sól sodowa naproksenu są jednymi z niewielu NLPZ (obok etorykoksybu, diklofenaku i acemetacyny) zarejestrowanych zgodnie z ChPL w leczeniu ostrych napadów dny moczanowej [8].

Działanie przeciwgorączkowe

Najczęstsze objawy ogólnoustrojowe, które towarzyszą infekcjom wirusowym (na przykładzie infekcji SARS-CoV-2) [17, 18]:
• gorączka – u 83% pacjentów,
• kaszel – 82%,
• duszność – 31%,
• bóle mięśni i stawów – 11%,
• splątanie – 9%,
• ból głowy – 8%,
• ból gardła – 5%,
• katar – 4%,
• ból w klatce piersiowej – 2%,
• biegunka – 2%,
• nudności, wymioty – 1%.
Bóle mięśni i stawów, bóle głowy i gorączka w trakcie infekcji wirusowej powstają na skutek masywnego uwolnienia cytokin prozapalnych w odpowiedzi na ekspozycję organizmu na obecność wirusa. Cytokiny prozapalne, uwalniane po kontakcie z wirusem, indukują enzym COX-2 oraz syntezę prostaglandyn i interleukin, co ma na celu aktywację komórek układu immunologicznego, uruchomienie odpowiedzi zapalnej, mechanizmów obronnych i naprawczych organizmu. Klinicznie objawia się to tzw. odpowiedzią chorobową (ang. sickness response), powszechnie opisywaną jako objawy grypopodobne [18–20]. Z uwagi na zapalny mechanizm powstawania bólu mięśni, stawów, głowy oraz gorączki w trakcie infekcji wirusowej lekami z wyboru powinny być NLPZ, z uwzględnieniem ich indywidualnego profilu skuteczności i bezpieczeństwa. Analiza bazy Cochrane dotycząca skuteczności NLPZ, w tym naproksenu, w przeziębieniu wykazała, że NLPZ znamiennie zmniejszają nasilenie kichania, bólu głowy, bólu uszu, bólu mięśni i stawów, natomiast nie wpływają na ogólne nasilenie objawów, kaszlu i nie skracają czasu trwania przeziębienia [21]. Naproksen pod kątem profilu farmakokinetycznego jest lekiem szczególnym u chorych gorączkujących. Jego skuteczność w leczeniu gorączki wykazano w przeglądzie systematycznym 15 RCT dotyczących chorych na nowotwór z nieinfekcyjną gorączką nowotworową i gorączką o nieznanej etiologii, otrzymujących leki przeciwgorączkowe. Mechanizm powstawania gorączki u chorych na nowotwór jest podobny jak w infekcji wirusowej i także wiąże się z aktywnością cytokin prozapalnych, dlatego wyniki uzyskane z analizy można ekstrapolować na leczenie gorączki u chorych z infekcją wirusową [23]. W analizie tej wykazano, że naproksen w dawce 125–750 mg/dobę skutecznie obniżał gorączkę u 67–94% chorych na nowotwór, a efekt przeciwgorączkowy pojawiał się szybciej w porównaniu z innymi ocenianymi NLPZ (ibuprofen, rofekoksyb, diklofenak, indometacyna). Naproksen i inne NLPZ były także skuteczniejsze w obniżaniu gorączki niż steroidy, które były skuteczne tylko u 50% chorych. Zalecany czas stosowania naproksenu w leczeniu gorączki to 3 dni. Dodatkową zaletą jest jego długi okres półtrwania i stabilny efekt przeciwgorączkowy oraz możliwość łączenia go z innymi lekami przeciwgorączkowymi, np. paracetamolem lub metamizolem.

Działanie przeciwwirusowe

W badaniach eksperymentalnych u zwierząt wykazano, że niektóre z NLPZ mają działanie przeciwwirusowe. Jest to efekt bezpośredni i wielokierunkowy, niezależny od hamowania COX. Takie działanie wykazuje także naproksen. Udowodniono, że lek ten wiąże nukleoproteinę NP wirusa grypy A i B, powodując oddziaływania elektrostatyczne i hydrofobowe z RNA, co znacząco utrudnia replikację wirusa i eksport na zewnątrz z zainfekowanej komórki. W badaniach eksperymentalnych u myszy efekt przeciwwirusowy naproksenu utrzymywał się nawet po 8 pasażach wirusa, co świadczy o braku rozwoju oporności wirusa na lek. Efekt przeciwwirusowy naproksenu był silniejszy niż w przypadku nimesulidu, celekoksybu i indometacyny [26]. Efekt przeciwwirusowy naproksenu był na tyle obiecujący, że obecnie w eksperymentach u zwierząt badane są analogi strukturalne naproksenu, pozbawione działania na COX-2 [27–29].
Przeciwwirusowy efekt naproksenu obserwowany w eksperymencie został wykorzystany w praktyce klinicznej w trakcie infekcji wirusem grypy typu A (H3N2). Założeniem badania klinicznego było, że zarówno naproksen, jak i klarytromycyna działają przeciwwirusowo. Obserwacja kliniczna dotyczyła 217 chorych (wiek średnio 80 lat, mężczyźni 54%) z potwierdzoną laboratoryjnie grypą typu A (H3N2) wymagających hospitalizacji z powodu ciężkiego przebiegu choroby i gorączki ≥ 38°C, obrazu zapalenia płuc w radiogramie lub tomografii komputerowej klatki piersiowej (zagęszczenia miąższowe) oraz co najmniej jednego z innych objawów przy przyjęciu do szpitala. Zastosowanie połączenia klarytromycyna 500 mg + naproksen 200 mg + oseltamiwir 75 mg 2 razy na dobę przez 2 dni, a następnie oseltamiwir 75 mg 2 razy na dobę przez 3 dni skutkowało niższą ogólną śmiertelnością w 30. (0,9% vs 8,2%, p = 0,01) i 90. (1,9% vs 10%, p = 0,01) dniu obserwacji, szybszym ustępowaniem objawów zapalenia płuc i krótszym czasem hospitalizacji w porównaniu z samym oseltami­wirem.
Zaletą naproksenu w infekcji wirusowej o ciężkim przebiegu może być także jego działanie antycytokinowe, potencjalnie hamujące burzę cytokinową. Naproksen może więc łączyć działanie przeciwwirusowe o szerokim spektrum z działaniem przeciwzapalnym, co może pomóc zmniejszyć wysoką śmiertelność związaną z COVID-19 i grypą [30]. Zaplanowane jest również badanie kliniczne ENACOVID mające na celu ocenę skuteczności naproksenu w dawce 2 razy 250 mg połączonego ze standardowym leczeniem u osób w ciężkim stanie hospitalizowanych z powodu COVID-19 [31].

Bezpieczeństwo

Ryzyko objawów niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego, układu sercowo-naczyniowego, nerek i wątroby związanych ze stosowaniem NLPZ zwykle wzrasta wraz z dawką i czasem trwania terapii. Naproksen hamuje obydwie izoformy COX w podobnym stopniu, wykazuje silny efekt przeciwpłytkowy, podobny do ASA, dlatego uważany jest za najbezpieczniejszy NLPZ w odniesieniu do powikłań sercowo-naczyniowych. Analiza Bhala i wsp. [34] wykazała, że stosowanie naproksenu nie jest związane z wyższym ryzykiem niektórych powikłań sercowo-naczyniowych, w tym incydentów naczyniowych zakrzepowo-zatorowych oraz zgonu z ich powodu, w porównaniu z placebo, a jednocześnie ryzyko to jest dwukrotnie niższe niż dla diklofenaku lub ibuprofenu w wysokich dawkach. Krótkotrwałe stosowanie naproksenu w niskich dawkach nie ma także wpływu na ciśnienie tętnicze krwi i skuteczność leków hipotensyjnych [35]. Na podstawie licznych RCT i analiz można uznać naproksen za lek o niskim ryzyku powikłań w zakresie układu sercowo-naczyniowego [35, 36], jakkolwiek FDA wskazuje, że nie ma obecnie na rynku leku z grupy NLPZ zupełnie pozbawionego ryzyka takich powikłań [37].
Fakt, że naproksen silnie hamuje COX-1, może skutkować wyższym ryzykiem powikłań dotyczących przewodu pokarmowego, jakkolwiek ryzyko zależy od dawki naproksenu i czasu jego stosowania. Ryzyko to można zmniejszyć, stosując równocześnie leki zobojętniające (antacida, inhibitory pompy protonowej, mizoprostol) lub przyjmując naproksen równocześnie z pokarmem [2]. U chorych z przewidywanym wyższym ryzykiem powikłań z przewodu pokarmowego terapia naproksenem powinna być indywidualizowana, a pacjent monitorowany i poinformowany o potencjalnym ryzyku.

Podsumowanie

Naproksen to multifunkcjonalny NLPZ, obecny w praktyce klinicznej od lat. Badania eksperymentalne i kliniczne ostatnich lat dostarczyły wielu dowodów, że lek ten wyróżnia się na tle innych NLPZ. Najważniejsze cechy wyróżniające naproksen:
• liczne pozacyklooksygenazowe działania przeciwbólowe i przeciwzapalne,
• szybki początek działania (sól sodowa) – szybki efekt przeciwbólowy i przeciwgorączkowy,
• szybszy efekt przeciwgorączkowy w porównaniu z innymi NLPZ,
• stabilny i długotrwały efekt przeciwbólowy i przeciwgorączkowy,
• potwierdzona skuteczność u chorych z bólami głowy, synergizm z tryptanami,
• potwierdzone działanie przeciwwirusowe w badaniach eksperymentalnych,
• korzystny profil bezpieczeństwa i ryzyka powikłań z układu sercowo-naczyniowego,
• akceptowalny profil bezpieczeństwa i ryzyka powikłań z przewodu pokarmowego.
Badania eksperymentalne wskazują na potencjalne nowe możliwości zastosowania naproksenu w codziennej praktyce klinicznej, być może także w nowych obszarach terapeutycznych. Z uwagi na potwierdzone stabilne działanie przeciwbólowe i przeciwgorączkowe naproksen jest przydatny również w leczeniu chorych z objawami infekcji.
1. Van Hecken A, Schwartz JI, Depré M i wsp. Comparative inhibitory activity of rofecoxib, meloxicam, diclofenac, ibuprofen, and naproxen on COX-2 versus COX-1 in healthy volunteers. J Clin Pharmacol 2000; 40: 1109‐1120.
2. Brutzkus JC, Shahrokhi M, Varacallo M. Naproxen. W: StatPearls. Treasure Island (FL). StatPearls Publishing, 2020.
3. Cicala C, Ianaro A, Fiorucci S i wsp. NO-naproxen modulates inflammation, nociception and downregulates T cell response in rat Freund’s adjuvant arthritis. Br J Pharmacol 2000; 130: 1399‐1405.
4. Tahami SM, Aminian A, Azarpira N. Experimental study on protective role of NSAID on articular cartilage destruction in septic arthritis. Arch Bone Jt Surg 2020; 8: 89‐93.
5. Glazer PA, Rosenwasser MP, Ratcliffe A. The effect of naproxen and interleukin-1 on proteoglycan catabolism and on neutral metalloproteinase activity in normal articular cartilage in vitro. J Clin Pharmacol 1993; 33: 109‐114.
6. Ounissi-Benkalha H, Pelletier JP, Tardif G i wsp. In vitro effects of 2 antirheumatic drugs on the synthesis and expression of proinflammatory cytokines in synovial membranes from patients with rheumatoid arthritis.
7. J Rheumatol 1996; 23: 16‐23.
8. Hautaniemi T, Petrenko N, Skorinkin A, Giniatullin R. The inhibitory action of the antimigraine nonsteroidal anti-inflammatory drug naproxen on P2X3 receptor-mediated responses in rat trigeminal neurons. Neuroscience 2012; 209: 32-38.
9. Naproksen sodowy – Charakterystyka Produktu Leczniczego.
10. Smith S, Deshpande B, Collins J i wsp. Comparative pain reduction of oral non-steroidal anti-inflammatory drugs and opioids for knee osteoarthritis: systematic analytic review. Osteoarthritis Cartilage 2016; 24: 962-972.
11. Rice ASC, Smith BH, Blyth FM. Pain, and the global burden of disease. Pain 2016; 157: 791-796.
12. Levin OS, Skoromets AA, Tabeeva GR i wsp. [The efficacy and safety of naproxen in the treatment of nonspecific lumbalgia: the results of an open multi-center study (NEST)]. Zh Nevrol Psikhiatr Im S S Korsakova 2019; 119: 27-31.
13. Fan M, Liu J, Zhao B i wsp. Indirect comparison of NSAIDs for ankylosing spondylitis: Network meta-analysis of randomized, double-blinded, controlled trials. Exp Ther Med 2020; 19: 3031-3041.
14. FitzGerald JD, Dalbeth N, Mikuls T, et al. 2020 American College of Rheumatology Guideline for the Management of Gout. Arthritis Care Res (Hoboken) 2020; 72: 744-760 [Erratum: Arthritis Care Res (Hoboken). 2020; 72: 1187].
15. Richette P, Doherty M, Pascual E i wsp. 2016 updated EULAR evidence-based recommendations for the management of gout. Ann Rheum Dis 2017; 76: 29-42.
16. Janssens HJ, Janssen M, van de Lisdonk EH i wsp. Use of oral prednisolone or naproxen for the treatment of gout arthritis: a double-blind, randomised equivalence trial. Lancet 2008; 371: 1854-1860.
17. Roddy E, Clarkson K, Blagojevic-Bucknall M i wsp. Open-label randomised pragmatic trial (CONTACT) comparing naproxen and low-dose colchicine for the treatment of gout flares in primary care. Ann Rheum Dis 2020; 79: 276-284.
18. Chen N, Zhou M, Dong X i wsp. Epidemiological and clinical characteristics of 99 cases of 2019 novel coronavirus pneumonia in Wuhan, China: a descriptive study. Lancet. 2020; 395: 507‐513.
19. Huang C, Wang Y, Li X i wsp. Clinical features of patients infected with 2019 novel coronavirus in Wuhan, China. Lancet 2020; 395: 497-506. [Erratum: Lancet 2020; 395: 496].
20. Eccles R. Understanding the symptoms of the common cold and influenza. Lancet Infect Dis 2005; 5: 718‐725.
21. Matsuda M, Huh Y, Ji RR. Roles of inflammation, neurogenic inflammation, and neuroinflammation in pain.
22. J Anesth 2019; 33: 131‐139.
23. Kim SY, Chang YJ, Cho HM i wsp. Non-steroidal anti-inflammatory drugs for the common cold. Cochrane Database Syst Rev 2015; (9): CD006362.
24. Josa M, Urizar JP, Rapado J i wsp. Pharmacokinetic/pharmacodynamic modeling of antipyretic and anti-inflammatory effects of naproxen in the rat. J Pharmacol Exp Ther 2001; 297: 198‐205.
25. Zhang H, Wu Y, Lin Z i wsp. Naproxen for the treatment of neoplastic fever: A PRISMA-compliant systematic review and meta-analysis. Medicine (Baltimore) 2019; 98: e15840.
26. Marmura MJ, Silberstein SD, Schwedt TJ. The acute treatment of migraine in adults: the American Headache Society evidence assessment of migraine pharmacotherapies. Headache 2015; 55: 3-20.
27. Syed YY. Sumatriptan/naproxen sodium: a review in migraine. Drugs 2016; 76: 111‐121.
28. Zheng W, Fan W, Zhang S i wsp. Naproxen exhibits broad anti-influenza virus activity in mice by impeding viral nucleoprotein nuclear export. Cell Rep 2019; 27: 1875‐1885.
29. Lejal N, Tarus B, Bouguyon E i wsp. Structure-based discovery of the novel antiviral properties of naproxen against the nucleoprotein of influenza A virus. Antimicrob Agents Chemother 2013; 57: 2231‐2242.
30. Dilly S, Fotso Fotso A, Lejal N i wsp. From naproxen repurposing to naproxen analogues and their antiviral activity against influenza A virus. J Med Chem 2018; 61: 7202-7217.
31. Tarus B, Bertrand H, Zedda G i wsp. Structure-based design of novel naproxen derivatives targeting monomeric nucleoprotein of Influenza A virus. J Biomol Struct Dyn 2015; 33: 1899-1912.
32. Hung IFN, To KKW, Chan JFW i wsp. Efficacy of clarithromycin-naproxen-oseltamivir combination in the treatment of patients hospitalized for influenza A(H3N2) infection: an open-label randomized, controlled, phase IIb/III trial. Chest 2017; 151: 1069-1080.
33. https://clinicaltrials.gov/ct2/show/record/NCT04325633?cond=COVID-19&draw=3&view=record
34. Bennett JS, Daugherty A, Herrington D i wsp. The use of nonsteroidal anti-inflammatory drugs (NSAIDs): a science advisory from the American Heart Association. Circulation 2005; 111: 1713-1716 [Erratum: Circulation 2005; 111: 1717].
35. DeArmond B, Francisco CA, Lin JS, et al. Safety profile of over-the-counter naproxen sodium. Clin Ther 1995; 17: 587-586.
36. Coxib and traditional NSAID Trialists’ (CNT) Collaboration; Bhala N, Emberson J, Merhi A i wsp. Vascular and upper gastrointestinal effects of non-steroidal anti-inflammatory drugs: meta-analyses of individual participant data from randomised trials. Lancet 2013; 382: 769-779.
37. Angiolillo DJ, Weisman SM. Clinical Pharmacology and Cardiovascular Safety of Naproxen. Am J Cardiovasc Drugs 2017; 17: 97-107.
38. White WB, Kloner RA, Angiolillo DJ, Davidson MH. Cardiorenal safety of OTC analgesics. J Cardiovasc Pharmacol Ther 2018; 23: 103‐118.
39. Pirlamarla P, Bond RM. FDA labeling of NSAIDs: Review of nonsteroidal anti-inflammatory drugs in cardiovascular disease. Trends Cardiovasc Med 2016; 26: 675-680.
This is an Open Access journal, all articles are distributed under the terms of the Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International (CC BY-NC-SA 4.0). License (http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/), allowing third parties to copy and redistribute the material in any medium or format and to remix, transform, and build upon the material, provided the original work is properly cited and states its license.
facebook linkedin twitter
© 2020 Termedia Sp. z o.o. All rights reserved.
Developed by Bentus.
PayU - płatności internetowe