eISSN: 2299-0046
ISSN: 1642-395X
Advances in Dermatology and Allergology/Postępy Dermatologii i Alergologii
Current issue Archive Manuscripts accepted About the journal Editorial board Journal's reviewers Abstracting and indexing Subscription Contact Instructions for authors
SCImago Journal & Country Rank
5/2004
vol. 21
 
Share:
Share:
more
 
 

Analysis of the appearance of different histological types of basal cell carcinoma, localization of the lesions, the age and sex of patients

Małgorzata Deja
,
Ewa Teresiak
,
Maria Buczyńska-Górna
,
Anna Karaś
,
Dorota Jenerowicz

PDiA 2004; XXI, 5: 231–239
Online publish date: 2004/10/26
Article file
- Analiza.pdf  [0.40 MB]
Get citation
ENW
EndNote
BIB
JabRef, Mendeley
RIS
Papers, Reference Manager, RefWorks, Zotero
AMA
APA
Chicago
Harvard
MLA
Vancouver
 
 









Adres do korespondencji: dr n. med. Dorota Jenerowicz, Katedra i Klinika Dermatologii, Akademia Medyczna, ul. Przybyszewskiego 49,
60-355 Poznań

Wprowadzenie
Rak podstawnokomórkowy stanowi ok. 80% wszystkich nowotworów złośliwych skóry i charakteryzuje się miejscową złośliwością, powolnym wzrostem i brakiem przerzutów [1, 3].
Rak podstawnokomórkowy rozwija się bądź ze stanów przednowotworowych, bądź w skórze uprzednio niezmienionej [1]. Stany przednowotworowe to rogowacenie starcze i jego odmiana – róg skórny, skóra pergaminowata i barwnikowa, uszkodzenie rentgenowskie skóry, rogowacenie chemiczne (arsenowe, dziegciowe) [2]. Największe ryzyko zachorowania wykazują osoby narażone na promieniowanie słoneczne przez długi czas oraz osoby o jasnej karnacji [3]. Odnotowuje się stały wzrost zapadalności na raka podstawnokomórkowego.
W zależności od cech morfologicznych wyróżnia się postacie: guzkową, płaską, powierzchowną, pierwotnie wrzodziejącą, twardzinopodobną i barwnikową [1, 4]. Najczęstsza postać guzkowa, to zazwyczaj niezapalny guzek otoczony perełkowatym wałem [1]. Postać płaska rozrasta się obwodowo, bliznowaciejąc w środku [4]. Liczne, płaskie, dobrze odgraniczone, otoczone lekko wyniosłym wałem ogniska charakterystyczne są dla postaci powierzchownej [1], podczas gdy postać pierwotnie wrzodziejąca cechuje się nacieczoną, twardą podstawą oraz drążącym i niszczącym wzrostem [1]. Porcelanowa, nieulegająca rozpadowi zmiana to zazwyczaj postać twardzinopodobna raka podstawnokomórkowego [1]. Natomiast przebarwiona odmiana postaci guzkowej to postać barwnikowa [1].
Nowotwory podstawnokomórkowe należą do guzów typu płodowego – ich komórki zróżnicowane są na poziomie komórek tworzących zawiązki przydatków ektodermy, stąd też wynika ich podobieństwo do guzów dysontogenetycznych [4].
Histopatologicznie można wyróżnić kilka typów raka podstawnokomórkowego: niezróżnicowany, torbielowaty, gruczolakowaty, rogowaciejący, barwnikowy, powierzchowny, bliznowaciejący, podstawnokolczystokomórkowy, styloides [5]. Rak podstawnokomórkowy niezróżnicowany (ca basocellulare solidum) (fot. 1a., b.) to skupiska komórek nabłonkowych, bez tendencji do różnicowania się w kierunku struktur przydatków, w których komórki najbardziej zewnętrzne mają układ palisadowaty, a w części środkowej bezładny [5]. W typie gruczolakowatym (ca basocellulare adenoides) (fot. 2.) masy nabłonkowate tworzą struktury przypominające cewki gruczołowe [5]. W typie torbielowatym (ca basocellulare cysticum) (fot. 3.) torbiele powstają w wyniku zwyrodnienia w podścielisku, otoczonym masami nabłoniakowymi [5]. Typ rogowaciejący (ca basocellulare keratoticum) (fot. 4.) charakteryzuje się obecnością torbieli wypełnionych masami rogowymi, co przemawia za różnicowaniem w kierunku struktur włosowych, natomiast typ barwnikowy (ca basocellulare pigmentosum) (fot. 5.) – gromadzeniem barwnika [4]. Powierzchowny układ, stały związek z naskórkiem, wzrost wieloogniskowy to cechy charakterystyczne dla typu powierzchownego (ca basocellulare superficiale multicentricum) (fot. 6.), natomiast znaczne włóknienie podścieliska z samoistnym bliznowaceniem – dla typu bliznowaciejącego (ca basocellulare cicatrisans) (fot. 7.) [4]. W przypadku ca basocellulare styloides są to ogniska rozrastające się w głąb, rozdzielające się na coraz drobniejsze pasma [4].
Cel pracy
Celem pracy była analiza częstości występowania poszczególnych typów histologicznych raka podstawnokomórkowego skóry, umiejscowienia zmian oraz określenie wieku i płci pacjentów.
Materiał i metody
Badany materiał kliniczny stanowiło 374 chorych, których w latach 1997–2002 diagnozowano i leczono w Katedrze i Klinice Dermatologii Akademii Medycznej w Poznaniu z powodu raka podstawnokomórkowego. U wszystkich tych pacjentów rozpoznanie kliniczne potwierdzone zostało badaniem histopatologicznym wycinka guza przy użyciu mikroskopii świetlnej, w którym określono również typ histologiczny nowotworu.
Do analizy statystycznej zebranego materiału wykorzystano metodę Spearmana.
Uzyskane wyniki przedstawiono w formie tabeli i wykresów.
Wyniki
Średni wiek w badanej grupie chorych wynosił 66±12,8 lat. Wśród analizowanych przypadków raka podstawnokomórkowego mężczyźni stanowili 49,5% (185 pacjentów), kobiety 50,5% (189 pacjentek), przy czym stosunek płci męskiej do żeńskiej wynosił 0,98.
W poszczególnych przedziałach wiekowych znajdowała się następująca liczba pacjentów: <30 lat: 3 pacjentów (0,8%), 30–39 lat: 7 pacjentów (1,9%), 40–49 lat: 31 pacjentów (8,3%), 50–59 lat: 58 pacjentów (15,5%); 60–69 lat: 120 pacjentów (32,1%), 70–79 lat: 107 pacjentów (28,6%), >79 lat: 48 pacjentów (12,8%).
Liczbę kobiet i mężczyzn w poszczególnych przedziałach wiekowych przedstawia ryc. 1.
Najliczniejszą grupę stanowiły kobiety i mężczyźni pomiędzy 60. a 69. rokiem życia (58 kobiet i 62 mężczyzn). Najmniej pacjentów znajdowało się w przedziale wiekowym obejmującym osoby poniżej 30. roku życia (2 kobiety i 1 mężczyzna).
Większość rozpoznań histologicznych stanowił ca baso solidum (110 przypadków, czyli 29,4%), pozostałe typy histologiczne stanowiły w kolejności: 27,3% (102 przypadki) – ca baso superficiale multicentricum, 19,8% (74 przypadki) – ca baso cicatrisans, 10,7% (40 przypadków) – ca baso adenoides, 5,3% (20 przypadków) – ca baso pigmentosum, 2,7% (10 przypadków) – ca baso styloides, 1,9% (7 przypadków) – ca basospinocellulare, 1,6% (6 przypadków) – ca baso cysticum. Ca baso keratoticum występował najrzadziej, jedynie w 5 przypadkach (1,3%). Najczęstsze typy histologiczne raka podstawnokomórkowego przedstawia ryc. 2.
Zdecydowana większość (58,3%) przypadków zlokalizowana była na głowie nieowłosionej, głównie na nosie (20,6%), pozostałe w następującej kolejności: na policzku (11,8%), skroni (8,25%), czole (7,7%), w okolicy oka (4,4%), małżowinie usznej (2.6%), na wardze (2,3%), brodzie (1,8%) i powiece (0,5%), co stanowiło odpowiednio: 73, 39, 32, 30, 17, 10, 8, 7 i 2 przypadki. Drugą co do częstości występowania lokalizacją był tułów – 94 (24,2%) przypadki, następnie szyja – 19 (5,4%) przypadków, kończyna górna – 18 (4,6%) przypadków, kończyna dolna – 15 (3,8%) przypadków. Najrzadziej nowotwór ten występował w obrębie głowy owłosionej – 10 (2,6%) przypadków.
Analizę ilościową poszczególnych lokalizacji w badanej grupie pacjentów przedstawia ryc. 3a. Szczegółową lokalizację zmian zaś, zwłaszcza w obrębie głowy nieowłosionej, ukazano na ryc. 3b.
Analizując badaną grupę chorych pod względem występowania poszczególnych typów histologicznych ca basocellulare u kobiet i u mężczyzn wykazano, że najczęstszymi nowotworami stwierdzanymi u kobiet były kolejno: ca baso solidum, superficiale multicenticum, cicatricans, adenoides, pigmentosum, styloides, basospinocellulare, cysticum, keratoticum, co stanowiło odpowiednio 58, 50, 40, 22, 6, 5, 4, 3, 1 przypadek. Natomiast u mężczyzn najczęściej spotykanymi typami histologicznymi były ca baso solidum, superficiale multicentricum, cicatrisans, adenoides, pigmentosum, styloides, keratoticum, cysticum, baso-spinocellulare, co stanowiło odpowiednio 52, 52, 34, 18, 14, 5, 4, 3, 3 przypadki. Najczęściej spotykanym typem histologicznym u kobiet był zatem ca baso solidum (30,7%), u mężczyzn natomiast ca baso solidum i ca baso superficiale multicentricum, które występowały z równą częstością (28,1%). Częstość występowania poszczególnych typów histologicznych u kobiet i mężczyzn obrazuje ryc. 4.
Przeprowadzono też analizę ilościową najczęstszych lokalizacji raka podstawnokomórkowego w zależności od płci. Badanie to ujawniło, że najczęstszą lokalizację zarówno u mężczyzn, jak i u kobiet stanowiła głowa nieowłosiona (123 przypadki, czyli 65,1% u kobiet oraz 95 przypadków, czyli 51,4% u mężczyzn). Następne w kolejności były u kobiet: tułów – 39 (20,6%) przypadków, kończyna górna i dolna – po 8 (4,2%) przypadków, szyja – 7 (3,7%) przypadków oraz głowa owłosiona – 4 (2,1%) przypadki. U mężczyzn na 2. miejscu był również tułów – 55 (29,7%) przypadków, następnie zaś: szyja 12 (6,5%) przypadków, kończyna górna – 10 (54%) przypadków, kończyna dolna – 7 (3,8%) przypadków, natomiast na ostatnim miejscu, podobnie jak u kobiet, głowa owłosiona – 6 (3,24%) przypadków.
Biorąc pod uwagę bardziej szczegółową lokalizację, można stwierdzić, że najczęstszym umiejscowieniem u kobiet był tułów i nos (po 39 przypadków, czyli 20,6%), natomiast u mężczyzn tułów (55 pacjentów, czyli 29,7%). Najrzadziej nowotwór zlokalizowany był u mężczyzn na brodzie (2 przypadki) i wardze (1 przypadek), u kobiet natomiast na powiece (2 przypadki). Zależności te ilustruje ryc. 5.
Ryc. 6 przedstawia wyniki ilościowej analizy poszczególnych typów histologicznych w odpowiednich przedziałach wiekowych. W przedziałach wiekowych 60–69, 70–79 lat oraz poniżej 30. i powyżej 79. roku życia najczęściej występował ca baso solidum (odpowiednio 37 przypadków – 30,8%; 32 przypadki – 29,9%; 2 przypadki – 66,6%; 14 przypadków – 29,2%), w przedziale 40–49, 50–59 lat najczęstszy był ca baso superficiale multicentricum (odpowiednio 16 przypadków – 51,6%; 19 przypadków – 32,7%), natomiast między 30. a 39. rokiem życia dominował ca baso cicatrisans (3 przypadki – 42,8%).
Analizując najczęstsze umiejscowienie zmian w poszczególnych przedziałach wiekowych, stwierdzono, że w prawie wszystkich tych przedziałach zmiany w przeważającej większości zlokalizowane były na głowie nieowłosionej. Wyjątek stanowiło 3 pacjentów poniżej

30. roku życia: w 2 na 3 przypadkach zmiana zlokalizowana była na tułowiu. Zależności te przedstawia ryc. 7.
Ryc. 8 obrazuje występowanie poszczególnych typów histologicznych w różnym umiejscowieniu. Na tułowiu, kończynie górnej, dolnej, szyi, jak i na głowie owłosionej większość rozpoznań stanowił ca baso superficiale multicentricum. Występował on w odpowiedniej liczbie przypadków: 58 (61,7%), 14 (77,8%), 7 (46,7%), 6 (31,6%), 4 (40%). Natomiast na głowie nieowłosionej dominował ca baso solidum – 81 przypadków (37,1%).
Badania statystyczne nie wykazały znaczących statystycznie zależności pomiędzy typem histologicznym raka podstawnokomórkowego a płcią badanych pacjentów (P=0,7255) oraz między wiekiem a typem histologicznym, i między wiekiem a lokalizacją. Istotną statystycznie zależność udało się natomiast wykazać pomiędzy lokalizacją a typem histologicznym (P<0,0001).
Omówienie
Wśród przebadanych 374 pacjentów z rakiem podstawnokomórkowym skóry średni wiek wynosił 66±12,8 lat. Według innych autorów średni wiek chorych, u których rozpoznano ten nowotwór, wynosił: 65 lat, 58,2 lat, 60,6 lat [6–8].
W grupie naszych chorych przeważały kobiety (185 mężczyzn i 189 kobiet), a stosunek płci męskiej do żeńskiej wynosił 0,98. W innych doniesieniach na temat raka podstawnokomórkowgo kobiety także stanowiły większość, a stosunek płci męskiej do żeńskiej wynosił 0,902 [7].
Najczęściej występującym typem histologicznym był ca baso solidum (110 przypadków – 29,4%) oraz ca baso superficiale multicentricum (102 przypadki – 27,3%), następne zaś w kolejności były ca baso cicatrisans, ca baso adenoides itd. Podobne wyniki znaleźć można w wielu pracach, dotyczących występowania raka podstawnokomórkowego, gdzie najczęstszym nowotworem, występującym w badanej grupie chorych był także ca baso solidum, po nim zaś ca baso superficiale multicentricum, adenoides, cysticum, keratoticum, przy czym ca baso solidum stanowił 28% wszystkich typów histologicznych, podobnie jak u naszych pacjentów [8, 10].
Zdecydowana większość (61%) przypadków raka podstawnokomórkowego wśród naszych badanych zlokalizowana była na głowie (218 przypadków, czyli 58,29% na głowie nieowłosionej oraz 10 przypadków, czyli 2,67% na głowie owłosionej), w innych badaniach lokalizacja ta stanowiła 80%, z czego większość znajdowała się na nosie, policzku, skroni, czole oraz w okolicy oka.
Niektórzy sugerują, że ryzyko rozwoju raka podstawnokomórkowego skóry wzrasta gwałtownie po 55. roku życia [11]. W naszych badaniach najliczniejszą grupę stanowili pacjenci w przedziale wiekowym 60–69 lat (120 pacjentów), najmniej liczną zaś pacjenci poniżej 30. roku życia (3 przypadki). Także Stojanovic podaje, że większość przypadków stanowią pacjenci w 7. dekadzie życia [14].
Nie stwierdzono statystycznie istotnej korelacji między wiekiem badanych osób a typem histologicznym występującego raka podstawnokomórkowego, podczas gdy część autorów podaje, że u pacjentów poniżej 50. roku życia częściej występowały ca baso solidum i ca baso pigmentosum [8].
Według niektórych źródeł ca baso superficiale multicentricum różni się od innych typów histologicznych raka podstawnokomórkowego skóry, ponieważ zlokalizowany bywa głównie na tułowiu i kończynach, podczas gdy pozostałe typy histologiczne umiejscawiają się przede wszystkim na głowie i szyi [12, 13], co udało się potwierdzić także w naszych badaniach. Średni wiek pacjentów z rozpoznanym powierzchownym rakiem podstawnokomórkowym jest, wg tych źródeł, w istotny sposób statystycznie niższy niż wiek pacjentów z innymi typami ca basocellulare (p<0,001) [12]. Nasze badania nie ujawniły jednak statystycznie znaczącej zależności między wiekiem a typem histologicznym.
Według niektórych autorów taka zależność istnieje między lokalizacją a typem nowotworu, stwierdzają oni bowiem, że ca baso solidum i ca baso adenoides występują częściej na nosie i policzkach, ca baso cysticum – na czole, podczas gdy ca baso superficiale częściej zajmuje tułów [15]. Z naszych badań także wynika, że ca baso solidum, adenoides i cicatrisans częściej występują w obrębie głowy nieowłosionej, podczas gdy ca baso superficiale częściej spotykany jest na tułowiu i kończynach. Scrivener podaje, że rak podstawnokomórkowy powierzchowny u kobiet zlokalizowany jest głównie na głowie, podczas gdy u mężczyzn zajmuje przede wszystkim tułów [6].
W przeprowadzonych przez nas badaniach najczęstszym typem raka podstawnokomórkowego, występującego w u kobiet był ca baso solidum oraz ca baso superficiale multicentricum. Również u mężczyzn nowotwory te występowały najczęściej. Według niektórych doniesień w literaturze u kobiet najczęściej występuje ca baso solidum lub adenoides [8].
Z przeprowadzonych badań wynika, że zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn rak podstawnokomórkowy najczęściej występuje na głowie nieowłosionej. U kobiet najczęstsze lokalizacje to w kolejności: nos (39 przypadków), tułów (39 przypadków), policzek (22 przypadki). U mężczyzn najwięcej zmian występowało na tułowiu (55 przypadków), nosie (34 przypadki), policzku (17 przypadków). Inni autorzy wykazali, że najczęstszą lokalizacją u kobiet jest okolica ust, natomiast u mężczyzn – okolica skroniowa.
Wnioski
1. Najczęstszym typem histologicznym raka podstawnokomórkowego jest ca baso solidum.
2. Zdecydowana większość przypadków tego nowotworu skóry zlokalizowana jest na głowie nieowłosionej (głównie na nosie, policzku i skroni).
3. Najczęstszym typem histologicznym wśród badanej grupy kobiet i mężczyzn były ca baso solidum oraz ca baso superficiale multicentricum.
4. Najczęstsza lokalizacja raka podstawnokomórkowego, zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn, to głowa nieowłosiona, natomiast najrzadsza to głowa owłosiona.
5. Nie wykazano statystycznie istotnych zależności między wiekiem pacjentów a typem histologicznym nowotworu, między wiekiem i lokalizacją oraz między płcią a typem histologicznym.
6. Wykazano statystycznie istotną zależność pomiędzy lokalizacją a typem histologicznym. Stwierdzono, że ca baso superficiale multicentricum występuje najczęściej na tułowiu i kończynach.
7. Najwięcej przypadków raka podstawnokomórkowego skóry występuje w przedziale wiekowym 60–69 lat, czyli w 7. dekadzie życia. Najmniejszą grupę pacjentów z rakiem podstawnokomórkowym stanowią pacjenci poniżej 30. roku życia.
Piśmiennictwo
1. Jabłońska S, Chorzelski T: Choroby skóry. PZWL, Warszawa 1997, 396-398.
2. Jabłońska S, Chorzelski T: Choroby skóry. PZWL, Warszawa 1997, 383-384.
3. Hossfeld DK, Sherman CD, Love RR i wsp.: Podręcznik onkologii klinicznej. PWN, Warszawa-Kraków 1994, 202-203.
4. Woźniak L, Giryn I: Atlas histopatologii skóry. PZWL, Warszawa 1987, 133-137.
5. Jabłońska S: Histopatologia skóry. PZWL, Warszawa 1965, 321-331.
6. Scrivener Y, Grosshans E, Cribier B: Variations of basal cell carcinomas according to gender, age, location and histopathological subtype. Br J Dermatol, 2002, 147 (1): 41-7.
7. Cho S, Kim MH, Whang KK, et al.: Clinical and histopathological characteristics of basal cell carcinoma in Korean patients. J Dermatol, 1999, 26 (8): 494-501.
8. Nakjang Y, Kullavanijaya P: Basal cell carcinoma: seven years’ experience at the Institute of Dermatology in Bangkok. J Dermatol, 1994, 21 (9): 660-3.
9. Goldberg LH, Leis P, Pham HN: Basal cell carcinoma on the neck. Dermatol Surg, 1996, 22 (4): 349-53.
10. Kikuchi A, Shimizu H, Nishihawa T: Clinical histopathological characteristics of basal cell carcinoma in Japanese patients. Arch Dermatol, 1996, 132 (3): 320-4.
11. Dahl E, Aberg M, Rausing A, et al: Basal cell carcinoma. An epidemiologic study in a defined population. Cancer, 1992, 70 (1): 104-7.
12. McCormack CJ, Kelly JW., Dorevitch AP: Differences in age and body site distribution of the histological subtypes of basal cell carcinoma. A possible indicator of differing causes. Arch Dermatol, 1997, 133 (5): 539-6.
13. Puavilai S, Sirapan S: Correlation of histological subtypes of basal cell carcinoma with age, sex and distibution of skin lesions: a five-year study at Ramathhbodi Hospital. J Med Assoc Thai, 2002, 85 (5): 560-4.
14. Stojanovic S, Poljacki M, Preveden R: Clinico-epidemiologic characteristics of superficial multiple basal cell carcinoma at the Dermatovenerology Clinic in Novi Sad 1986-1996. Med Pregl, 1999, 52 (1-2): 62-5.
15. Puizina-Ivic N, Matokovic B, Gluncic I, et al.: Histpathologic variants of basal cell carcinoma correlation with sex, age and localization. J Med Syst, 1999, 23 (5): 389-400.
Copyright: © 2004 Termedia Sp. z o. o. This is an Open Access article distributed under the terms of the Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International (CC BY-NC-SA 4.0) License (http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/), allowing third parties to copy and redistribute the material in any medium or format and to remix, transform, and build upon the material, provided the original work is properly cited and states its license.
Quick links
© 2020 Termedia Sp. z o.o. All rights reserved.
Developed by Bentus.
PayU - płatności internetowe