en POLSKI
eISSN: 2084-9834
ISSN: 0034-6233
Reumatologia/Rheumatology
Current issue Archive Manuscripts accepted About the journal Supplements Editorial board Reviewers Abstracting and indexing Subscription Contact Instructions for authors Ethical standards and procedures
SCImago Journal & Country Rank


 
1/2010
vol. 48
 
Share:
Share:
more
 
 
Original paper

Anti-HSP70 antibodies in patients with systemic lupus erythematosus

Beata Nowak
,
Magdalena Szmyrka-Kaczmarek
,
Anna Durazińska
,
Krzysztof Borysewicz
,
Rafał Płaksej
,
Lucyna Korman
,
Walentyna Mazurek
,
Piotr Wiland

Reumatologia 2010; 48, 1: 31-36
Online publish date: 2010/04/09
Article file
Get citation
ENW
EndNote
BIB
JabRef, Mendeley
RIS
Papers, Reference Manager, RefWorks, Zotero
AMA
APA
Chicago
Harvard
MLA
Vancouver
 
 
Wstęp
Przedwczesna miażdżyca u chorych na toczeń rumieniowaty układowy (systemic lupus erythematosus – SLE) została po raz pierwszy opisana przez Bulkleya i Robertsa w 1975 r. na podstawie badań autopsyj- nych [1]. Od tego czasu wielu autorów wykazało przedwczesne występowanie klinicznie jawnej lub subklinicznej miażdżycy u chorych na SLE. Zwiększone występowanie miażdżycy w tej grupie chorych nie daje się wytłumaczyć tylko klasycznymi czynnikami ryzyka Framingham [2], dlatego też coraz więcej uwagi poś-więca się wzajemnym interakcjom pomiędzy klasycznymi i nieklasycznymi czynnikami ryzyka rozwoju miażdżycy w populacji chorych na SLE.
Toczeń rumieniowaty układowy jest schorzeniem zapalnym o podłożu autoimmunologicznym, na które zapadają głównie kobiety w wieku rozrodczym. Chociaż dzięki zastosowaniu leczenia immunosupresyjnego przeżywalność chorych na SLE znacznie wzrosła, choroba nadal powoduje ok. 15-procentową śmiertelność w ciągu 10 lat od zachorowania. Główne przyczyny wczesnej śmiertelności chorych na SLE to niekontrolowana aktywność choroby podstawowej oraz powikłania infekcyjne, natomiast późne powikłania choroby mają najczęściej podłoże sercowo-naczyniowe (krążeniowe).
Na podstawie badań wykazano, że chorzy na SLE znacznie częściej zapadają na miażdżycę naczyń i jej powikłania, obarczeni są także większym ryzykiem wystąpienia zmian zakrzepowo-zatorowych. W badaniach autopsyjnych stwierdzono obecność zmian miażdżycowych w głównych naczyniach wieńcowych u 22–54% stosunkowo młodych chorych na SLE poddanych długotrwałej kortykoterapii [3]. Tradycyjne czynniki ryzyka miażdżycy naczyń, takie jak: nadciśnienie tętnicze, zaburzenia gospodarki lipidowej, cukrzyca czy otyłość, mogą stanowić powikłania choroby podstawowej, a także jej terapii. Bruce i wsp. wykazali, że u chorych na SLE nadciśnienie tętnicze i cukrzyca występowały istotnie częściej niż w dobranej pod względem wieku grupie kontrolnej [4]. Okazało się jednak, że po uwzględnieniu różnic w występowaniu klasycznych krążeniowych czynników ryzyka, ryzyko choroby wieńcowej i udaru mózgu wciąż było u chorych na SLE siedmiokrotnie wyższe niż w populacji kontrolnej, co świadczy o tym, że istnieją dodatkowe czynniki zwiększające u tych chorych zapadalność na choroby układu krążenia [2].
Miażdżyca naczyń jest chorobą, w której proces zapalny i zjawiska z autoagresji odgrywają istotną rolę. Proces zapalny towarzyszący SLE, uszkodzenie śródbłonka naczyń, zwiększone stężenie białka C-reaktywnego, a także licznych cytokin prozapalnych i homocysteiny, synteza autoprzeciwciał, takich jak przeciwciała antyfosfolipidowe i przeciwciała przeciwko utlenowanym cząsteczkom LDL (anty-oxLDL), wpływają na przedwczesny rozwój miażdżycy naczyń i ryzyko powikłań zatorowo-zakrzepowych.
Coraz więcej danych przemawia za udziałem białek wstrząsu cieplnego (heat-shock proteins – HSP) i skierowanych przeciwko nim przeciwciał w patogenezie rozwoju miażdżycy. Białka wstrząsu cieplnego są grupą białek syntetyzowanych w dużych ilościach w odpowiedzi na działanie bodźców uszkadzających, do których należą m.in. zapalenie, infekcje oraz stres oksydacyjny. W blaszce miażdżycowej zaobserwowano zwiększoną ekspresję białek HSP60 i HSP70 [5]. Ponadto, opisano związek obecności przeciwciał anty-HSP65 z pogrubieniem ściany tętnicy szyjnej oraz chorobą niedokrwienną serca [6, 7]. Stwierdzono także związek przeciwciał anty-HSP60 z obecnością i ciężkością choroby niedokrwiennej serca [8]. Rola przeciwciał anty-HSP70 w rozwoju zmian miażdżycowych pozostaje niewyjaśniona.
Celem pracy była ocena związku obecności przeciwciał anty-HSP70 z obecnością wczesnych zmian miażdżycowych ocenianych za pomocą pomiaru IMT w badaniu ultrasonograficznym tętnic szyjnych w grupie chorych na SLE.

Materiał i metody
Do badania zakwalifikowano 16 chorych (15 kobiet i 1 mężczyznę) w wieku 27–60 lat (średnia 44,4 roku) z ustalonym rozpoznaniem tocznia rumieniowatego trzewnego, spełniających kryteria klasyfikacyjne z 1982 r. [9]. Grupę kontrolną stanowiło 13 zdrowych kobiet (ochotniczek) dobranych pod względem wieku (24–57 lat; średnia 43,1 roku), u których wykluczono SLE oraz inne układowe choroby tkanki łącznej. U osób z grupy kontrol-nej nie stwierdzono choroby nowotworowej ani cech ostrej lub przewlekłej infekcji. Osoby te nie podawały chorób sercowo-naczyniowych w wywiadzie. W badaniu fizykalnym nie stwierdzono u nich istotnych odchyleń od normy ani podwyższonego ciśnienia tętniczego, a zapis EKG był prawidłowy.
Dane poddane analizie uzyskano z wywiadu, badania lekarskiego, dodatkowych badań laboratoryjnych oraz badania ultrasonograficznego tętnic szyjnych. Aktywność choroby w grupie pacjentów z SLE wyrażano za pomocą wskaźnika SLEDAI (systemic lupus erythematosous disease activity index).
Nadciśnienie rozpoznawano wówczas, gdy war- tości średnie co najmniej dwóch pomiarów wynosiły > 140 mm Hg dla ciśnienia skurczowego i/lub > 90 mm Hg dla ciśnienia rozkurczowego bądź osoba chora otrzymywała leki hipotensyjne.
Hipercholesterolemię rozpoznawano wówczas, gdy stężenie cholesterolu frakcji LDL w osoczu było większe niż 3,0 mmol/l lub osoba chora przyjmowała leki hipolipemizujące.

Badanie ultrasonograficzne tętnic szyjnych
Badanie ultrasonograficzne tętnic szyjnych wykonano w grupie badanej i grupie kontrolnej aparatem Vingmed System 5 za pomocą głowicy liniowej o częstotliwości 10 MHz. U każdego chorego dokonano obustronnie dwóch pomiarów grubości kompleksu błony środkowej i wewnętrznej tętnic szyjnych (intima--media thickness – IMT) w tętnicy szyjnej wspólnej (carotis communis arteria – CCA), tętnicy szyjnej wewnętrznej (interia carotis arteria – ICA) oraz opuszce tętnicy szyjnej wspólnej (OP).

Badania immunologiczne W obu grupach oznaczono metodą ELISA stężenia przeciwciał anty-HSP70 (EKS-750, Assay Designs). Do badania wykorzystano surowicę uzyskaną z pobrania krwi żylnej, którą przechowywano zamrożoną w temperaturze –20°C.

Metody statystyczne
Założenia normalności rozkładu analizowano za pomocą testu W Shapiro-Wilka i testu Lilieforsa, założenia jednorodności wariancji przy użyciu testu Levene’a i testu Browna-Forsytha. Analizowane cechy miały rozkłady normalne lub zbliżone do normalnych. Zastosowano następujące parametryczne metody statystyczne: test t-Studenta, jednoczynnikowe analizy wariancji (ANOVA) z powtórzeniami, wielowymiarową analizę wariancji (MANOVA z powtórzeniami) oraz dwuczynnikową analizę wariancji z powtórzeniami. W przypadku korelacji liniowej pomiędzy zmiennymi wyznaczono współczynnik korelacji liniowej Pearsona, a w pozostałych przypadkach zmienne poddano analizie testem Spearmana. Uzyskane wyniki uznano za istotne statystycznie, jeśli p ≤ 0,05. Z
godę na badanie wydała Komisja Bioetyczna przy Akademii Medycznej im. Piastów Śląskich we Wrocławiu.

Wyniki
Chorzy byli pacjentami Oddziału Chorób Wewnętrznych i Reumatologii Okręgowego Szpitala Kolejowego we Wrocławiu oraz Kliniki Reumatologii i Chorób Wewnętrznych Akademii Medycznej im. Piastów Śląskich we Wrocławiu. Charakterystykę badanej populacji przedstawiono w tabeli I. Wyniki podstawowych badań laboratoryjnych uzyskanych w grupie badanej przedstawiono w tabeli II, a wyniki badania ultrasonograficznego tętnic w tabeli III.
W grupie chorych na SLE stwierdzono obustronnie istotnie zwiększoną wartość IMT w tętnicy szyjnej wspólnej, tętnicy szyjnej wewnętrznej oraz opuszce tętnicy szyjnej wewnętrznej, co świadczy o istnieniu bardziej zaawansowanych zmian miażdżycowych w tej grupie. W grupie chorych na SLE IMT korelowało istotnie statystycznie z wiekiem (współczynnik korelacji wynosił dla Mean_R, Mean_L, Mean_ALL i Mean_OP odpowiednio RP = 0,61, RP = 0,58, RP = 0,62 i RP = 0,65; p < 0,05). Ponadto, w grupie chorych na SLE stwierdzono ujemną korelację pomiędzy stężeniem cholesterolu HDL a średnią IMT prawej tętnicy szyjnej wspólnej (RP = –0,54, p < 0,05). Grubość kompleksu intima-media w grupie chorych na SLE korelowała również istotnie statystycznie z dawką przyjmowanych glikokortykosteroidów (współczynnik korelacji wynosił dla Mean_R, Mean_L, Mean_ALL i Mean_OP odpowiednio RP = –0,69, RP = –0,60, RP = –0,65 i RP = –0,70; p < 0,05).
Stężenia przeciwciał skierowanych przeciwko białku wstrząsu cieplnego HSP70 nie różniły się w badanych grupach istotnie statystycznie (188,0 ±80,0 µg/ml w grupie chorych na SLE vs 150,4 ±81,2 g/ml w grupie kontrolnej; p > 0,05). Nie wykazano związku pomiędzy IMT a stężeniem przeciwciał anty-HSP70 w badanych grupach.


Dyskusja
Ostre incydenty wieńcowe, będące jednym z powikłań miażdżycy, występują niezwykle rzadko u kobiet < 50. roku życia. Wyjątek stanowią pacjentki z rodzinną hipercholesterolemią, przedwczesną menopauzą, reumatoidalnym zapaleniem stawów oraz SLE. Choroba niedokrwienna serca jest jedną z głównych przyczyn przedwczesnej umieralności kobiet chorych na SLE [10]. Badania przeprowadzone w populacji szwedzkiej przez Svenungssona i wsp., porównujące pacjentki chorujące na SLE ze współistniejącą chorobą niedokrwienną serca i bez niej, nie wykazały pomiędzy tymi subpopulacjami istotnych różnic w zakresie klasycznych czynników ryzyka, tj. ciśnienia tętniczego, wskaźnika masy ciała (body mass index – BMI), palenia papierosów oraz współistnienia cukrzycy [11]. Klinicznie jawna miażdżyca występuje u 6–12% chorych na SLE [12], jednak z uwagi na związaną z nią zwiększoną śmiertelność niezwykle ważne jest rozpoznanie tej choroby w okresie bezobjawowym.
W przedstawionym badaniu w celu identyfikowania wczesnych zmian w naczyniach wykonano badanie ultrasonograficzne tętnic szyjnych z oceną IMT, na podstawie którego stwierdzono, że w grupie chorych na SLE błona wewnętrzna w tętnicach szyjnych jest istotnie grubsza niż w grupie kontrolnej.
U ponad 60% chorych na SLE autorzy niniejszej pracy stwierdzili hiperlipidemię, definiowaną jako stęże-nie cholesterolu frakcji LDL w osoczu większe niż 3,0 mmol/l lub sytuację, gdy chory otrzymywał leki hipolipemizujące. Obserwowany w badanej grupie proaterogenny lipidogram, wyrażający się istotnie zwiększonym stężeniem cholesterolu frakcji LDL (średnia 3,6 mmol/l), triglicerydów (średnia 4,0 mmol/l) i cholesterolu całkowitego (średnia 5,9 mmol/l), mógł przyczynić się do zwiększenia IMT w tej grupie. Zwiększone stężenie cholesterolu całkowitego, cholesterolu frakcji LDL i triglicerydów u chorych na SLE opisali także inni autorzy [13, 14], chociaż za typowy „toczniowy profil lipidowy” uważa się zwiększenie stężenia triglicerydów, zmniejszenie stężenia cholesterolu frakcji HDL oraz prawidłowe lub nieznacznie zwiększone stężenie cholesterolu frakcji LDL [15]. W badanej grupie nie stwierdzono opisywanego przez innych autorów istotnego zmniejszenia stężenia cholesterolu frakcji HDL [15], co może wynikać ze zbyt małej liczebności badanej grupy. W badanej populacji poza ujemną korelacją stężenia cholesterolu frakcji HDL z wartością OB nie zaobserwowano opisywanego w piśmiennictwie związku zaburzeń lipidogramu z aktywnością tocznia rumieniowatego trzewnego [11, 15].
Białka wstrząsu cieplnego, pomimo znacznego podobieństwa międzygatunkowego, są silnie immunogenne i podejrzewa się, że mogą aktywować komórki prezentujące antygen. Przeciwciała anty-HSP (najczęściej anty-HSP60, anty-HSP70 i anty-HSP90) stwierdza się w przebiegu wielu chorób infekcyjnych. Są one także wykrywane w surowicy pacjentów z chorobami autoimmunologicznymi, np. z SLE (anty-HSP60, anty- -HSP70 i anty-HSP90), reumatoidalnym zapaleniem stawów (anty-HSP60, anty-HSP70) i nieswoistymi zapaleniami jelit (anty-HSP60, anty-HSP70 i anty- -HSP90). Brak istotnej statystycznie różnicy stężeń przeciwciał anty-HSP70 w badanych grupach może wynikać z narażenia grupy kontrolnej na różne czynniki infekcyjne oraz z niewielkiej liczebności badanych grup. Stwierdzone w grupie kontrolnej stężenie przeciwciał anty-HSP70 (150,4 ±81,2 µg/ml) odpowiada stężeniu stwierdzonemu przez Child i wsp. (średnia 150 µg/ml; zakres 88–207 µg/ml) [16].
W przedstawionej pracy autorzy nie wykazali związku pomiędzy obecnością przeciwciał przeciwko białku wstrząsu cieplnego o masie cząsteczkowej 70 kDa a rozwojem miażdżycy u chorych na SLE. Może to świadczyć o tym, że w przeciwieństwie do przeciwciał anty-HSP60 i anty-HSP65 [6] nie uczestniczą one w patogenezie miażdżycy. Możliwe jest również, że zgodnie z hipotezą Dorii i wsp. stosowane leczenie zmniejsza udział przeciwciał skierowanych przeciwko białkom wstrząsu cieplnego w patogenezie miażdżycy u chorych na SLE [17]. Na uzyskany brak korelacji może także wpływać mała liczebność badanych grup.

Badania wykonano z grantu Akademii Medycznej we Wrocławiu.

Piśmiennictwo
1. Bulkley B, Roberts W. The heart in SLE and changes induced init by corticosteroid therapy: a study of 36 necroscopy cases. Am J Med 1975; 53: 243-264.  
2. Esdaile J, Abrahamowicz M, Grodzicky T, et al. Traditional Framingham risk factors fail to fully account for accelerated atherosclerosis in systemic lupus erythematosous. Arthritis Rheum 2001; 44: 2231-2237.  
3. Nikpour M, Urowitz M, Gladman D. Premature atherosclerosis In systemic lupus erythematosus. Rheum Dis Clin North Am 2005; 31: 329-359.  
4. Bruce I, Urowitz M, Gladman D, et al. Risk factors for coronary heart disease in women with systemic lupus erythematosus: The Toronto Risk Factor Study. Arthritis Rheum 2003; 48: 3159-3167.  
5. Pockley G. Heat shock proteins, inflammation, and cardiovascular disease. Circulation 2002; 105: 1012-1017.  
6. Xu Q, Wick G, Willeit J, et al. Association of serum antibodies to heat-shock protein 65 with carotid atherosclerosis. Lancet 1993; 341: 255-259.  
7. Hoppichler F, Lechleitner M, Traweger C, et al. Changes of serum antibodies to heat-shock protein 65 in coronary heart disease and acute myocardial infarction. Atherosclerosis 1996; 126: 333-338.  
8. Zhu J, Quyyumi A, Rott D, et al. Antibodies to human heat-shock protein 60 are associated with the presence and severity of coronary artery disease. Evidence for an autoimmune component of atherogenesis. Circulation 2001; 103: 1071-1075.  
9. Tan E, Cohen A, Fries J, et al. The 1982 revised criteria for the classification of systemic lupus erythematosus. Arthritis Rheum 1982; 25: 1271-1277.
10. Manger K, Kusus M, Forster C, et al. Factors associated with coronary artery calcification in young female patients with SLE. Ann Rheum Dis 2003; 62: 846-850.
11. Svenungsson E, Jensen-Urstad K, Heimburger M, et al. Risk factors for cardiovascular disease in systemic lupus erythematosus. Circulation 2001; 104: 1887-1893.
12. Urowitz M, Gladman D. Accelerated atheroma in lupus - background. Lupus 2000; 9: 161-165.
13. Leong K, Koh E, Feng P, et al. Lipid profiles in patients with systemic lupus erythematosous. J Rheumatol 1994; 21: 1264-1267.
14. Sari R, Polat M, Taysi S, et al. Serum lipoprotein(a) level and its clinical significance in patients with systemic lupus erythematosous. Clin Rheumatol 2002; 21: 520-524.
15. Frostegard J. Systemic lupus erythematosus and cardiovascular disease. Lupus 2008; 17: 364-367.
16. Child D, Hudson P, Hunter-Lavin C, et al. Birth defects and anti-heat shock protein 70 antibodies in early pregnancy. Cell Stress Chaperones 2006; 11: 101-105.
17. Doria A, Shoenfeld Y, Wu R, et al. Risk factors for subclinical atherosclerosis in a prospective cohort of patients with systemic lupus erythematosus. Ann Rheum Dis 2003; 62: 1071-1077.
Copyright: © 2010 Narodowy Instytut Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji w Warszawie. This is an Open Access article distributed under the terms of the Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International (CC BY-NC-SA 4.0) License (http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/), allowing third parties to copy and redistribute the material in any medium or format and to remix, transform, and build upon the material, provided the original work is properly cited and states its license.






Quick links
© 2022 Termedia Sp. z o.o. All rights reserved.
Developed by Bentus.