en POLSKI
eISSN: 2084-9834
ISSN: 0034-6233
Reumatologia/Rheumatology
Current issue Archive Manuscripts accepted About the journal Supplements Editorial board Reviewers Abstracting and indexing Subscription Contact Instructions for authors Ethical standards and procedures
SCImago Journal & Country Rank


 
5/2011
vol. 49
 
Share:
Share:
more
 
 
Review paper

Neurological and neurosurgical activity at the Institute of Rheumatology in Warsaw in the second half of the last century and today: an outline

Tadeusz Styczyński

Reumatologia 2011; 49, 5: 387–389
Online publish date: 2011/09/27
Article file
- Zarys dzialalnosci.pdf  [0.06 MB]
Get citation
ENW
EndNote
BIB
JabRef, Mendeley
RIS
Papers, Reference Manager, RefWorks, Zotero
AMA
APA
Chicago
Harvard
MLA
Vancouver
 
 
Potrzeba wyodrębnienia reumatologii jako oddzielnej dziedziny medycyny narastała od dawna. W Polsce znalazła ona realny kształt w latach 50. ubiegłego wieku, kiedy udało się utworzyć nie tylko oddzielny oddział reumatologiczny, lecz wkrótce także wybudować od podstaw z rozmachem, jak na ówczesne możliwości, Instytut Reumatologiczny w Warszawie. Głównym celem tej inicjatywy było prowadzenie badań naukowych nad etiologią, patogenezą, diagnostyką i leczeniem chorób reumatycznych. Ponieważ w obrazie klinicznym tych chorób bardzo często występują objawy uszkodzenia obwodowego lub ośrodkowego układu nerwowego, to logiczne było powołanie w ramach Instytutu Kliniki Neurologicznej. Pierwszym kierownikiem Kliniki Neurologicznej był dr med. Jerzy Saper, który wkrótce, w 1966 r. habilitował się na podstawie pracy pod tytułem „Badania doświadczalne i spostrzeżenia kliniczne dotyczące roli hormonów przysadki mózgowej i niektórych zmian hormonalnych w patologii mięśni” [1]. Wziął on udział w pracach nad wydanym przez profesora Brühla podręcznikiem „Choroby narządu ruchu”, opracowując rozdziały: „Zespoły korzonkowe”, „Osteoartropatie neurogenne” i „Uszkodzenia nerwów; neuropatie i neuralgie”[2]. Z doc. Jerzym Saperem współpracował neuropediatra, lekarz Władysław Kozina. W latach 1965–1967 pracowali oni nad takimi problemami z pogranicza neurologii i reumatologii, jak (cytuję):

• zagadnienia rwy kulszowej,

• uszkodzenia rdzenia kręgowego w przebiegu zmian kostnych kręgosłupa,

• zmiany neurologiczne w przebiegu gośćca przewlekłego postępującego u dzieci i u dorosłych,

• choroby mięśni.

Opublikowali oni lub oddali do druku w tym okresie 11 prac, wśród których była wymieniona wyżej praca habilitacyjna dr. med. Jerzego Sapera oraz praca doktorska Władysława Koziny pod tytułem: „Zmiany neurologiczne w gośćcu przewlekłym postępującym u dzieci” [3]. Podobne badania z użyciem elektroencefalografii (EEG) wykonali u 50 dorosłych chorych, stwierdzając uszkodzenie zarówno ośrodkowego, jak i obwodowego układu nerwowego, w tym patologiczny zapis EEG u 48% chorych [4]. Godne uwagi są badania nad leczeniem spastyczności kończyn dolnych dokanałowym podawaniem roztworu fenolu oraz współpraca z kierownikiem Zakładu Radiologii Instytutu Reumatologii – dr. med. Włodzimierzem Leo – we wdrażaniu wówczas w Polsce nowej metody diagnostycznej kanału kręgowego, jaką była radykulografia [5, 6]. Przez kilkadziesiąt lat radikulografia była najlepszym badaniem lędźwiowego odcinka kręgosłupa w rozpoznawaniu przepuklin dyskowych, nowotworów kanału kręgowego, torbieli Tarlowa lub torbieli maziówkowych wychodzących ze stawów międzywyrostkowych do światła kanału kręgowego. Ten rodzaj badania wykrywający kompresje korzeni nerwowych sprzyjał rozwojowi chirurgii kręgosłupa. W 1970 r. kierownikiem Kliniki został dr med. Stefan Żarski, neurolog i neurochirurg, którego proces habilitacji dobiegał pomyślnego końca. W ten sposób w Klinice Neurologicznej obok procedur diagnostycznych i leczenia zachowawczego podjęto leczenie chirurgiczne pacjentów z chorobą zwyrodnieniową kręgosłupa powikłaną uszkodzeniem korzeni nerwowych lub rdzenia kręgowego. Do choroby zwyrodnieniowej kręgosłupa i stawów przywiązywał dużą wagę dyrektor Instytutu, dr hab. med. Włodzimierz Brühl, oraz Rada Naukowa Instytutu, która nawet wyłoniła w 1970 r. specjalną Komisję Naukową w składzie: dr hab. W. Brühl, dr hab. H. Krzymień, dr hab. A. Seyfried, lek. H. Dworakowska, dr med. S. Jakubowski w celu zajęcia się powyższym zagadnieniem [7]. Dobrze zdawano sobie już wówczas sprawę, że koszty społeczne choroby zwyrodnieniowej, która jest bardziej rozpowszechniona niż tzw. gościec przewlekły postępujący i inne choroby tkanki łącznej, są wyższe i wymagają szczególnej uwagi. Klinika Neurologiczna dysponowała tylko 10 łóżkami i 2 lekarzami (w tym 1 był kierownikiem). W 1970 r. dołączył do zespołu lekarskiego autor tego artykułu, który podjął specjalizację neurochirurgiczną oprócz posiadanej już specjalizacji II stopnia w dziedzinie neurologii. Trzyosobowy zespół lekarski mógł już bardziej płynnie wykonywać statutowe obowiązki Kliniki:

• badania naukowe,

• diagnostykę i leczenie zachowawcze oraz chirurgiczne,

• konsultacje chorych z innych klinik,

• działalność dydaktyczną.

Trzeba zaznaczyć, że lekarze Kliniki wykonywali także badania kontrastowe kanału kręgowego (radikulografia, mielografia), podając kontrast drogą punkcji lędźwiowej lub podpotylicznej. Niedogodnością tego badania było występowanie u części chorych hipotonicznych bólów głowy, dlatego z inicjatywy zespołu lekarskiego podjęto badania nad wartością diagnostyczną epidurografii – badania, które nie wymaga nakłuwania przestrzeni płynowej (podpajęczynówkowej) kanału kręgowego. Badanie to uwidoczniało dobrze wymiary kanału kręgowego, co było przydatne w rozpoznawaniu stenozy kanału, ale nie spełniało wymagań diagnostycznych w przepuklinach dyskowych tak dobrze, jak radykulografia czy mielografia. W związku z tym epidurografia nie znalazła szerszego zastosowania w praktyce lekarskiej. Wyniki badań nad epidurografią były referowane na Międzynarodowym Kongresie Reumatologicznym w Moskwie (1983 r.), na którym przedstawiono najlepsze jakościowo obrazy. Wnioski z pracy wywołały żywą dyskusję, ale nie zmieniło to sceptycznego podejścia do wartości diagnostycznej tego badania. Rewolucję w rozpoznawaniu chorób kręgosłupa przyniosły dopiero badania obrazowe metodą rezonansu magnetycznego i tomografii komputerowej w latach 80. i później. Pozwoliły one zrezygnować z radykulografii i mielografii, co z ulgą przyjęli chorzy, którzy nie lubili punkcji kanału kręgowego. Nowe badania wykazywały dokładniej lokalizację zmian patologicznych kręgosłupa i miejsca ucisku korzeni nerwowych lub rdzenia kręgowego, co wpłynęło na bardziej precyzyjne otwarcie chirurgiczne kanału kręgowego i w konsekwencji na miniaturyzację zabiegów. Skorzystali na tym pacjenci, których można było po zabiegu wcześniej uruchamiać i skrócić czas hospitalizacji.

Głównym przedmiotem działalności Kliniki były i pozostają choroby kręgosłupa przebiegające z bólem i uszkodzeniem układu nerwowego, co odpowiada zapotrzebowaniu społecznemu z uwagi na ich duże rozpowszechnienie. Nieleczone lub niewłaściwie leczone prowadzą one do inwalidztwa. W zakresie chorób kręgosłupa opublikowano ponad 350 prac naukowych w czasopismach krajowych i zagranicznych. Opracowano wiele rozdziałów do książek, skryptów, broszury popularnonaukowe, udzielano wywiadów radiowych, telewizyjnych i w popularnych tygodnikach. Współpraca z reumatologami w Instytucie Reumatologicznym zaowocowała takimi publikacjami, jak: „Zespoły neurologiczne w kolagenozach”, „Interrelationships between patology in the cervical spine and neurological complications in patients with rheumatoid arthritis” i innymi. Współpracowano z Politechniką Warszawską, Akademią Wychowania Fizycznego, Centralnym Instytutem Ochrony Pracy – Państwowym Instytutem Badawczym, z Uniwersyteckim Szpitalem Santaryszskim w Wilnie. Przedmiotem współpracy były zagadnienia biomechaniki kręgosłupa, wpływu dyskopatii lędźwiowej na funkcje stawów kończyn dolnych i próby udoskonalenia postępowania terapeutycznego w zespołach bólowych kręgosłupa. Głównym hamulcem rozwoju badań naukowych – zarówno w przeszłości, jak i obecnie – jest drastyczny brak środków finansowych na badania i niedostateczne wyposażenie w odpowiednią aparaturę. Ostatnio lepsze perspektywy działalności naukowej i klinicznej stwarza zaopatrzenie Instytutu Reumatologii w aparaturę do badań obrazowych, rentgen śródoperacyjny („ramię C”) oraz instrumentarium do zabiegów małoinwazyjnych, co jest szczególnie ważne w leczeniu chorób kręgosłupa.



W artykule wykorzystano sprawozdania roczne Instytutu Reumatologii za lata 1965–1970.

Piśmiennictwo

 1. Saper J. Badania doświadczalne i spostrzeżenia kliniczne dotyczące roli hormonów przysadki mózgowej i niektórych zmian hormonalnych w patologii mięśni. W.D.B. Warszawa 1966.  

2. Saper J. Osteoartropatie neurogenne. Uszkodzenia nerwów. Neuropatie i newralgie. W: Choroby narządu ruchu. Brühl W (red.). PZWL, Warszawa 1969.  

3. Kozina W. Zmiany neurologiczne w gośćcu przewlekłym postępującym u dzieci. Praca doktorska. Instytut Reumatologiczny, Warszawa 1967.  

4. Saper J, Kozina W, Wasilewski R. Zmiany neurologiczne w gośćcu przewlekłym postępującym u dorosłych. Reumatologia 1970; 8: 313-317.  

5. Leo W, Saper J. Radykulografia – nowa metoda radiologiczna w diagnostyce przepukliny jądra miażdżystego. Wiad Lek 1965; 19: 193-198.  

6. Saper J, Leo W, Rudnicki S. Wstępne wyniki dokanałowego podawania roztworów fenolu w leczeniu niedowładów spastycznych kończyn dolnych. Rehabilitacja. Zbiór prac z 1955–1965 r. Warszawa 1966; 89-93.  

7. Raport z prac naukowych wykonanych w latach 1965–1967. Sekretariat Naukowy Instytutu Reumatologicznego w Warszawie, 1968.
Copyright: © 2011 Narodowy Instytut Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji w Warszawie. This is an Open Access article distributed under the terms of the Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International (CC BY-NC-SA 4.0) License (http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/), allowing third parties to copy and redistribute the material in any medium or format and to remix, transform, and build upon the material, provided the original work is properly cited and states its license.






Quick links
© 2022 Termedia Sp. z o.o. All rights reserved.
Developed by Bentus.