eISSN: 2084-9893
ISSN: 0033-2526
Dermatology Review/Przegląd Dermatologiczny
Current issue Archive About the journal Special Issues Editorial board Abstracting and indexing Subscription Contact Instructions for authors Ethical standards and procedures
SCImago Journal & Country Rank
3/2011
vol. 98
 
Share:
Share:
more
 
 
Original paper

Neurosyphilis as a difficult problem in daily clinical practice – case report

Adam Reich
,
Karolina Mędrek

Przegl Dermatol 2011, 98, 290–294
Online publish date: 2011/07/04
Article file
- Kila ukladu.pdf  [0.08 MB]
Get citation
ENW
EndNote
BIB
JabRef, Mendeley
RIS
Papers, Reference Manager, RefWorks, Zotero
AMA
APA
Chicago
Harvard
MLA
Vancouver
 
 

Wprowadzenie

Kiła, choroba zakaźna wywoływana przez zakażenie krętkiem bladym (Treponema pallidum), nadal stanowi istotny problem medyczny. Zaniechanie badań profilaktycznych w Polsce spowodowało, że u wielu pacjentów choroba pozostaje nierozpoznana, a jej wykrycie jest często kwestią przypadku i czujności lekarza. Wiąże się to przede wszystkim z częstym bezobjawowym przebiegiem kiły, a w przypadku wczesnej kiły objawowej – z upodabnianiem się objawów do innych jednostek chorobowych oraz tendencją do samoistnego ustępowania zmian pierwotnych oraz osutek skórnych towarzyszących kile drugiego okresu. Z tego też powodu, mimo błędnego rozpoznawania tego typu zmian przez lekarzy różnych specjalności jako np. zmiany polekowe czy choroby wirusowe, ich samoistne zanikanie utwierdza lekarzy w błędnym przekonaniu o słuszności postawionej diagnozy [1, 2]. Zmniejszenie liczby wykonywanych profilaktycznych badań serologicznych przyczyniło się do zwiększenia liczby zachorowań na kiłę w Polsce, które utrzymuje się od 2006 roku [3, 4]. Niewykrywanie kiły wczesnej spowodowało także wzrost liczby przypadków kiły wrodzonej oraz późnej kiły objawowej [3, 4].

Jedną z zasadniczych manifestacji kiły późnej jest kiła układu nerwowego, choć zajęcie układu nerwowego może dotyczyć także osób z kiłą wczesną [5]. Warto podkreślić, że niejednokrotnie dodatnim odczynom kiłowym w płynie mózgowo-rdzeniowym (PMR) nie towarzyszą żadne nieprawidłowości w badaniu neurologicznym. Objawy kiły układu nerwowego mogą jednak być bardzo różnorodne i najczęściej są mało charakterystyczne. U chorych występują np. przewlekłe bóle głowy, parestezje, osłabione lub zniesione odruchy ścięgniste, niedobory motoryczne i sensoryczne, porażenia nerwów czaszkowych, objawy zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, zanik nerwu wzrokowego, głuchota, dodatnia próba Romberga, zmiany osobowości, zaburzenia funkcji poznawczych czy też objawy guza mózgu lub udar [6, 7]. Mało charakterystyczny lub wręcz bezobjawowy przebieg kiły z zajęciem układu nerwowego powoduje, że jej rozpoznanie często jest trudne. Wiele leków powszechnie stosowanych w leczeniu kiły nabytej słabo przenika do ośrodkowego układu nerwowego, a tym samym skuteczność takiego leczenia, przy współistnieniu zakażenia ośrodkowego układu nerwowego, może być ograniczona.

Cel pracy

W niniejszej pracy przedstawiono przypadek kiły układu nerwowego jako przyczynek do dyskusji nad problemem współczesnej diagnostyki i terapii zakażeń krętkiem bladym.

Opis przypadku

Kobieta 31-letnia została skierowana do Kliniki Dermatologii, Wenerologii i Alergologii Akademii Medycznej we Wrocławiu z powodu utrzymujących się pomimo leczenia dodatnich odczynów kiłowych w wysokich mianach. Zakażenie rozpoznano przypadkowo w lutym 2009 roku w trakcie honorowego oddawania krwi. Pacjentka w przeszłości nie obserwowała u siebie żadnych objawów mogących świadczyć o zachorowaniu na kiłę, nie odnotowała obecności objawu pierwotnego. Nie potrafiła również podać, kiedy mogłaby ulec zakażeniu. W przeszłości chora miała kilku partnerów, natomiast od 2004 roku pozostaje w stałym związku ze swoim obecnym mężem i nie utrzymuje kontaktu z poprzednimi partnerami. Pacjentka nie była i nie jest uzależniona od narkotyków, nigdy również nie otrzymywała preparatów krwi. Do chwili rozpoznania zakażenia Treponema pallidum nie chorowała poważnie i nie miała wykonywanych żadnych zabiegów chirurgicznych. Zarówno mąż, jak i 17-letni syn pacjentki nie byli zakażeni krętkiem bladym.

Po rozpoznaniu kiły w lutym 2009 roku rejonowy dermatolog-wenerolog zalecił leczenie erytromycyną w dawce 1,6 g/dobę przez 30 dni (tab. I). W wyniku zastosowanej terapii w trakcie 12-miesięcznej obserwacji stwierdzono obniżenie miana odczynu VDRL z 1/32 do 1/8 oraz FTA z 1/4000 do 1/1300 (tab. I). Z uwagi jednak na utrzymywanie się dodatnich wyników wszystkich odczynów kiłowych zdecydowano o ponownym poddaniu pacjentki leczeniu, tym razem doksycykliną 2 × 100 mg/dobę przez 30 dni. Mimo terapii nie uzyskano negatywizacji odczynów kiłowych i z tego powodu chorą skierowano do Kliniki w celu dalszej diagnostyki i leczenia.

Biorąc pod uwagę wieloletni przebieg choroby i brak zadowalającego efektu po zastosowanej w przeszłości terapii, wysunięto podejrzenie, że pacjentka może mieć kiłę układu nerwowego i z tego powodu pobrano do badania PMR z nakłucia lędźwiowego. W badaniu neurologicznym stwier­dzono ponadto dyskretne cechy uszkodzenia układu nerwowego poniżej odcinka Th8 kręgosłupa (słabszy odruch kolanowy prawy, obustronny stopotrząs z przewagą po stronie lewej, osłabienie czucia powierzchniowego od Th8 w dół po stronie prawej). Badanie ogólne i posiew PMR były prawidłowe (PMR przejrzysty, wodojasny, pleocytoza – 0 kom./µl, białko – 44,0 mg/dl, glukoza – 54 mg/dl, chlorki – 126 mmol/l). W badaniach serologicznych PMR stwierdzono dodatnie odczyny krętkowe (FTA 1 : 10, TPHA ++), przy ujemnym odczynie VDRL (tab. I). Wyniki pozostałych badań laboratoryjnych i obrazowych (morfologia krwi, badanie ogólne moczu, biochemiczne parametry funkcji wątroby i nerek, tomografia komputerowa głowy, angiotomografia naczyń mózgowych) nie odbiegały od normy. Również w badaniach okulistycznym, kardiologicznym i ginekologicznym nie zaobserwowano istotnych nieprawidłowości. Biorąc pod uwagę utrzymywanie się pomimo dwukrotnego leczenia wysokich mian odczynów kiłowych w surowicy, dodatnie odczyny krętkowe w PMR oraz odchylenia w badaniu neurologicznym, u pacjentki rozpoznano kiłę układu nerwowego i rozpoczęto leczenie penicyliną krystaliczną w dawce 24 mln j./dobę i.v. przez 2 tygodnie z następczą kontynuacją terapii penicyliną prokainową w dawce 1,2 mln j./dobę i.m. przez kolejne 14 dni. Pacjentka pozostaje obecnie pod obserwacją po leczeniu.

Omówienie

Rozpoznanie kiły układu nerwowego jest nadal trudnym problemem klinicznym. Zgodnie z europejskimi wytycznymi odnośnie do postępowania w kile, wskazaniem do badania PMR u pacjentów z dodatnimi odczynami kiłowymi w surowicy są kliniczne objawy zajęcia układu nerwowego, objawy oczne, uszne lub współistnienie zakażenia ludzkim wirusem niedoboru odporności (ang. human immunodeficiency virus – HIV) [5]. Warto jednak zaznaczyć, że rygorystyczne przestrzeganie powyższych zaleceń praktycznie uniemożliwia wykrycie przypadków bezobjawowej kiły układu nerwowego. Historia przedstawionej pacjentki pokazuje, że celowe może być także badanie PMR w przypadku kiły późnej lub kiły, w której niemożliwe jest ustalenie początku zachorowania. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, kiedy w terapii kiły planuje się zastosowanie leków słabo penetrujących do ośrodkowego układu nerwowego, np. makrolidów, gdyż w takich przypadkach współistnienie neuroinfekcji może być przyczyną niepowodzenia leczenia. Alternatywą może być badanie PMR dopiero, gdy terapia jest nieskuteczna [7].

Złotym standardem leczenia kiły pozostają podawane pozajelitowo preparaty penicyliny, gdyż dotąd nie opisuje się szczepów krętków bladych opornych na ten antybiotyk [5, 7]. Pomimo niewątpliwej dużej skuteczności leczenia penicyliną, coraz częściej w codziennej praktyce lekarskiej obserwuje się jednak zastępowanie penicyliny antybiotykami z innych grup stosowanymi doustnie, głównie makrolidami i tetracyklinami. Wynika to z faktu, że stosowanie leczenia doustnego jest zdecydowanie prostsze i przyjemniejsze dla pacjenta, a także z reguły budzi mniejsze obawy wśród lekarzy w porównaniu z podawaną pozajelitowo penicyliną, która może spowodować wystąpienie wstrząsu anafilaktycznego. Pierwszorazowe podanie penicyliny wymaga ponadto kilkugodzinnej obserwacji pacjenta pod kątem wystąpienia reakcji anafilaktycznej lub reakcji Jarischa-Herxheimera-Łukasiewicza, co stanowi istotny problem w lecznictwie ambulatoryjnym [8].

Zgodnie z wytycznymi International Union against Sexually Transmitted Infections (IUSTI) [5] roz­poznanie kiły układu nerwowego jest wysoce prawdopodobne w przypadku stwierdzenia dodatnich odczynów krętkowych w PMR wraz z dodatnim odczynem VDRL lub pleocytozą (> 5 komórek jednojądrzastych na 1 mm3). Warto zaznaczyć, że VDRL w PMR jest badaniem bardzo specyficznym, ale niestety mało czułym – odczyn ten może być ujemny nawet u 50% chorych z zajęciem układu nerwowego [9–11]. Również pleocytoza może być nieobecna, zwłaszcza przy dłużej trwającej chorobie [9–11]. W omawianym przypadku, biorąc pod uwagę ujemny wynik odczynu VDRL w PMR oraz brak pleocytozy, trudno jednoznacznie ustalić, czy dodatnie odczyny krętkowe w PMR były wynikiem aktywnego zakażenia ośrodkowego układu nerwowego krętkiem bladym czy jedynie świadectwem przebytego zakażenia, skutecznie wyleczonego wcześniej stosowanymi antybiotykami. Z uwagi jednak na utrzymywanie się wysokich mian odczynów kiłowych w surowicy, stwierdzone nieprawidłowości w badaniu neurologicznym przy braku współistnienia innej choroby, która mogłaby być odpowiedzialna za uszkodzenie układu nerwowego, oraz stosowanie doksycykliny w dawce o połowę mniejszej niż zalecana w przypadku kiły układu nerwowego [5, 7], autorzy uznali rozpoznanie czynnej neuroinfekcji wywołanej T. pallidum za wysoce prawdopodobne i podjęli decyzję o rozpoczęciu leczenia chorej penicyliną krystaliczną.

Po zakończeniu terapii kiły, aby ocenić jej skuteczność, należy kontrolować miana odczynów kiłowych, pamiętając, że u około 90% prawidłowo leczonych występuje zjawisko blizny serologicznej, czyli utrzymywania się dodatnich swoistych przeciwciał przeciwkrętkowych w klasie IgG do końca życia (TPHA negatywizuje się rzadko, jedynie u chorych, u których bardzo wcześnie rozpoczęto leczenie) [1, 12]. Miano nieswoistych przeciwciał IgG wykrywanych w klasycznych odczynach serologicznych ma tendencję do stopniowego obniżania się po leczeniu i dlatego VDRL jest odczynem szeroko stosowanym zarówno w diagnostyce kiły, jak i do monitorowania jej leczenia. Miana VDRL w kile wczesnej powinny się stopniowo obniżać po leczeniu (4 razy po 6 miesiącach, 8 razy po 12 miesiącach) i po roku być bardzo niskie lub ujemne. W kile późnej miano VDRL powinno się obniżyć w ciągu roku od zakończenia terapii przynajmniej o 2 rozcieńczenia (4 razy). Wzrost miana VDRL wskazuje, że leczenie było nieskuteczne i że układ odpornościowy wciąż jest pobudzany przez żywe krętki. Jedną z możliwych przyczyn niepowodzenia terapii jest właśnie kiła układu nerwowego [5, 7]. Warto pamiętać, że w kile układu nerwowego objawy często pojawiają się dopiero po kilku, kilkunastu latach od zakażenia. Do zajęcia układu nerwowego częściej dochodzi u osób z kiłą nabytą w młodości niż u tych, u których do zakażenia doszło po 40. roku życia, najprawdopodobniej ze względu na czas potrzebny do wystąpienia objawów neurologicznych [6]. Początkowo jedynym dowodem zajęcia układu nerwowego są odchylenia od normy w badaniu PMR (w 13% przypadków nieleczonej kiły I okresu i 40% nieleczonej kiły II okresu), które jednak nawet bez terapii często ustępują samoistnie [6]. Jedynie u 10–20% pacjentów nieprawidłowości w PMR utrzymują się, a z czasem mogą się do nich dołączyć objawy neurologiczne i/lub psychiatryczne, będące odzwierciedleniem postępującego charakteru choroby [2].

Podsumowując – kiłę układu nerwowego cechuje niezwykle bogata symptomatologia i jej rozpoznanie na podstawie samych tylko objawów neurologicznych może sprawiać duże trudności, zwłaszcza że często są one subtelne i łatwe do przeoczenia, natomiast odczyny serologiczne w PMR w kile układu nerwowego są zawsze dodatnie, choć zmiany w badaniu ogólnym PMR nie muszą występować.

Piśmiennictwo

 1. Jenerowicz D., Pawlaczyk M., Żaba R.: Kiła ciągłym wyzwaniem dla lekarzy. Przew Lek 2003, 6, 74-82.  

2. Karlinska-Jachowska M., Chmielnicki P., Dziankowska--Bartkowiak B., Waszczykowska E., Torzecka J.D.: Kiła – problem XXI wieku. Post Dermatol Alergol 2007, 24, 233-237.  

3. Majewski S., Rudnicka I.: Choroby przenoszone drogą płciową w Polsce w 2007 roku. Przegl Epidemiol 2009, 63, 287-291.  

4. Majewski S., Rudnicka I.: Choroby przenoszone drogą płciową w Polsce w 2008 roku. Przegl Epidemiol 2010, 64, 281-285.  

5. French P., Gomberg M., Janier M., Schmidt B., van Voorst Vader P., Young H.; IUSTI: 2008 European Guidelines on the Management of Syphilis. Int J STD AIDS 2009, 20, 300-309.  

6. Petzoldt D.: Kiła. (w:) Braun-Falco Dermatologia. W.H.C. Burgdorf, G. Plewig, H.H. Wolf, M. Landthaler (red.). Wydawnictwo Czelej, Lublin, 2010, 263-282.  

7. Workowski K.A., Berman S.M.; Centers for Disease Control and Prevention: Sexually transmitted diseases treatment guidelines, 2006. Morbidity Mortality Weekly Rep 2006, 55, 1-94.  

8. Grygorczuk S., Pancewicz S., Moniuszko A., Czupryna P., Zajkowska J., Kondrusik M.: Porażenie postępujące w przebiegu początkowo nierozpoznanej kiły ośrodkowego układu nerwowego – opis przypadku. Przegl Epidemiol 2009, 63, 405-409.  

9. Young H.: Guidelines for serological testing for syphilis. Sex Transm Inf 2000, 76, 403-405.

10. Hooshmand H., Escobar M.R., Kopf S.W.: Neurosyphilis. A study of 241 patients. J Am Med Assoc 1972, 219, 726-729.

11. Luger A.F., Schmidt B.L., Kaulich M.: Significance of laboratory findings for the diagnosis of neurosyphilis. Int J STD AIDS 2000, 11, 224-234.

12. Wróbel K.: Kiła – problemy diagnostyczne i lecznicze. Nowiny Lekarskie 2002, 71, 342-348.

13. Jabłońska S., Majewski S.: Choroby skóry i choroby przenoszone drogą płciową. Wydawnictwo Medyczne PZWL, Warszawa, 2005, 457-476.





Otrzymano: 16 II 2011 r.

Zaakceptowano: 2 III 2011 r.
Copyright: © 2011 Polish Dermatological Association. This is an Open Access article distributed under the terms of the Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International (CC BY-NC-SA 4.0) License (http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/), allowing third parties to copy and redistribute the material in any medium or format and to remix, transform, and build upon the material, provided the original work is properly cited and states its license.
Quick links
© 2019 Termedia Sp. z o.o. All rights reserved.
Developed by Bentus.
PayU - płatności internetowe