Wstęp

Opieka stomijna w Polsce oparta jest na teoretycznych założeniach modelu opracowanego przez prof. Kózkę i prof. Bieleckiego. Model ten definiuje cele i obszary opieki, nie określa jednak kompetencji i zakresu indywidualnej odpowiedzialności członków zespołu terapeutycznego. Zwrócono w nim uwagę, by pielęgniarką opiekującą się chorym ze stomią była certyfikowana lub licencjonowana pielęgniarka stomijna [1]. Mimo iż model został opublikowany ponad 20 lat temu, w polskim systemie ochrony zdrowia nadal nie funkcjonuje regulowany prawnie tytuł pielęgniarki stomijnej. W 2006 r. powstało Polskie Towarzystwo Pielęgniarek Stomijnych (PTPS) zrzeszające pielęgniarki i pielęgniarzy różnych specjalności pracujących z pacjentami stomijnymi. Jednym z głównych celów statutowych PTPS jest kształcenie personelu pielęgniarskiego i podnoszenie standardów opieki stomijnej w Polsce. Towarzystwo nie prowadzi jednak certyfikacji [2].

Aktualne rekomendacje dla pielęgniarskiej opieki okołooperacyjnej nad chorymi ze stomią oparte są na właściwej prehabilitacji. W kontekście opieki stomijnej do podstawowych czterech filarów prehabilitacji: wdrożenia aktywności fizycznej, właściwego wsparcia żywieniowego, eliminacji nałogów oraz wsparcia psychologicznego, należy dodać kolejne dwa – procedurę przedoperacyjnego wyznaczania miejsca na stomię i stomijną edukację przedoperacyjną [3]. Przedoperacyjne oznaczanie miejsca na stomię wpływa na zmniejszenie liczby powikłań okołostomijnych, zmniejszenie deficytów samoopieki oraz poprawę jakości życia pacjentów [4–7]. Rola edukacji w opiece stomijnej ma ogromne znaczenie. Badania dowodzą, że edukacja przedoperacyjna może zmniejszyć liczbę incydentów podciekania i w efekcie powikłań dermatologicznych z podrażnienia treścią, wpływa na zmniejszenie poziomu lęku, zwiększa samodzielność pacjentów po operacji oraz może mieć wpływ na skrócenie czasu pobytu w szpitalu [8–11].

Edukacja stanowi również jeden z podstawowych elementów pooperacyjnej opieki stomijnej zarówno w trakcie hospitalizacji, jak i po wypisie. Wprowadzenie Protokołu Kompleksowej Opieki Okołooperacyjnej (ang. Enhanced Recovery after Surgery – ERAS) znacząco skróciło czas pobytu pacjenta w szpitalu, co przełożyło się na skrócenie czasu edukacji szpitalnej i większy udział ambulatoryjnej opieki specjalistycznej (AOS) w edukacji i opiece stomijnej [12]. Do zadań personelu pielęgniarskiego w AOS należą pielęgnacja stomii i dobór sprzętu stomijnego, leczenie wybranych powikłań około-
stomijnych miejscowych i ogólnoustrojowych, edukacja, ordynacja sprzętu i wyrobów stomijnych, przygotowanie pacjenta do badań diagnostycznych [13]. Realizację tych zadań utrudnia fakt, że w Polsce od 2003 r. nie funkcjonują samodzielne poradnie stomijne, a opiekę stomijną mają zapewniać poradnie chirurgiczne, onkologiczne i proktologiczne. Nie zawsze jednak pracuje tam personel posiadający odpowiednią wiedzę i doświadczenie w opiece stomijnej [14].

Jednym z rozwiązań dla poprawy dostępności do profesjonalnej opieki stomijnej w Polsce może być wprowadzenie wzorem innych krajów stanowiska pielęgniarki stomijnej zaawansowanej praktyki [13, 15]. Pielęgniarka zaawansowanej praktyki (ang. advance practictioner nurse – APN) zgodnie z definicją Międzynarodowej Rady Pielęgniarek (ang. International Council of Nurses – ICN) jest zarejestrowaną pielęgniarką, która nabyła fachową i gruntowną wiedzę (zalecaną na poziomie magisterskim), zespół umiejętności podejmowania decyzji i kliniczne kompetencje oraz cechy właściwe dla udoskonalonej praktyki, sformułowane w kraju, w którym zezwolono praktykę tę wykonywać [16]. Stanowisko pielęgniarki stomijnej APN nie tylko może poprawić jakość i dostępność opieki stomijnej, ale przyczynić się do atrakcyjnej ścieżki rozwoju zawodowego.

Celem badania była analiza opinii pielęgniarek i pielęgniarzy na temat wyzwań opieki stomijnej w Polsce oraz pożądanych kierunków rozwoju pielęgniarstwa stomijnego z uwzględnieniem roli APN.

Materiał i metody

Przeprowadzone badanie ma charakter przekrojowej oceny opinii pielęgniarek i pielęgniarzy na temat wyzwań i kierunków rozwoju opieki stomijnej w Polsce z uwzględnieniem roli APN.

Badaną grupę stanowili uczestnicy Ogólnopolskiej Konferencji Stomijnej Zmieniamy Życie Pacjentów organizowanej przez firmę Coloplast w Warszawie 9–10 stycznia 2025 r. Kryterium włączenia do badania było wykonywanie zawodu pielęgniarki lub położnej oraz sprawowanie bezpośredniej opieki stomijnej na oddziałach zabiegowych, w poradniach przyszpitalnych lub Podstawowej Opiece Zdrowotnej (POZ). Udział w badaniu był dobrowolny, a uczestnicy nie otrzymywali żadnego wynagrodzenia. Badacz przedstawił cel i przebieg badania oraz zapewnił anonimowość. Spośród 285 pielęgniarek i pielęgniarzy uczestniczących w konferencji do badania zgłosiły się 193 osoby spełniające kryteria włączenia i chcące w nim dobrowolnie wziąć udział (ostateczna grupa badana).

W pracy posłużono się metodą sondażu diagnostycznego, analizy piśmiennictwa oraz metodami statystycznymi.

Narzędzie badawcze to autorski kwestionariusz ankiety, opracowany na podstawie własnych doświadczeń zawodowych i obserwacji klinicznych. Kwestionariusz ankiety składał się z trzech części. Pierwsza część posłużyła do zebrania danych społeczno-demograficznych, informacji o stażu i miejscu pracy, zajmowanym stanowisku oraz pełnionej roli na oddziale, jak również kwalifikacji, samoocenie wiedzy i umiejętności w zakresie opieki stomijnej. W części drugiej pytania dotyczyły aktualnej sytuacji w opiece stomijnej i pożądanych kierunków zmian. Część trzecia dotyczyła APN. W tej części oprócz pytań zamieszczono definicję APN. Łącznie kwestionariusz zawierał 26 pytań o charakterze otwartym i zamkniętym, jednokrotnego i wielokrotnego wyboru. Wypełnienie kwestionariusza zajmowało ok. 10–15 min.

Do opracowania wyników posłużono się metodą statystyczną. Do weryfikacji hipotezy o istotności związku między uwzględnionymi w badaniu zmiennymi (czynnikami) zastosowano test niezależności c², natomiast do oceny jego natężenia w badanej próbie wykorzystano współczynnik korelacji V Craméra. W zastosowanych testach podawano wartość prawdopodobieństwa testu (p-value), wnioskowanie przeprowadzono na poziomie istotności 0,05. Obliczenia statystyczne zostały przeprowadzone przy użyciu pakietu statystycznego IBM SPSS 29, wykresy sporządzono z wykorzystaniem arkusza kalkulacyjnego Excel Office 365.

Wyniki

Badaną grupę stanowiły głównie kobiety (97,9%; n = 189). Zakres wieku respondentów zawierał się w przedziale 23–70 lat. Średnia wieku wynosiła 47,7 roku (±10,8 roku). Staż pracy mieścił się w zakresie od roku do 47 lat. Średnia stażu pracy wynosiła 24,8 roku (±12,7 roku). Dominującą grupę stanowili pracownicy szpitali – 92,7% (n = 179), głównie oddziałów chirurgicznych – 71,0% (n = 137). Wśród badanych dominowały pielęgniarki z tytułem magistra pielęgniarstwa, stanowiły 67,4% (n = 130). Ponadto niemal wszystkie badane osoby (96,4%; n = 186) miały ukończone dodatkowe kursy, szkolenia bądź uczestniczyły w specjalistycznych warsztatach. Najczęstszą, krótką formą szkolenia podyplomowego były warsztaty i szkolenia w zakresie opieki stomijnej. Zadeklarowało je 74,7% (n = 139) badanych. Specjalistki w dziedzinie pielęgniarstwa chirurgicznego stanowiły 62,4% (n = 116) badanych. Niemal co druga badana osoba miała ukończony kurs specjalistyczny Opieka nad pacjentem ze stomią jelitową (45,2%). Dodatkowo 44,6% (n = 86) badanych ma uprawnienia do ordynowania leków i wyrobów medycznych.

Samoocena wiedzy i umiejętności w zakresie opieki stomijnej

W zakresie samooceny przy zastosowaniu skali Likerta (1–5) respondenci najwyżej oceniali swoją wiedzę i umiejętności w zakresie pielęgnacji stomii niepowikłanej, średnio na poziomie 4,6 (±0,5), większość – 65,3% (n = 126) oceniła ją na poziomie 5. Stosunkowo wysoko respondenci ocenili swoją wiedzę i umiejętności w zakresie doboru sprzętu stomijnego i edukacji przed- i pooperacyjnej – średnia ocena 4,4 (±0,5), ocenę 5 wystawiło sobie odpowiednio 48,7% (n = 94) i 51,3% (n = 99) badanych. Relatywnie najniżej respondenci ocenili swoją wiedzę i umiejętności dotyczące edukacji w zakresie życia seksualnego po wyłonieniu stomii – 3,6 (dominowały oceny 4). Stosunkowo nisko, poniżej 4, badane osoby oceniły swoją wiedzę i umiejętności w zakresie wyznaczania miejsca stomii oraz opieki nad pacjentem z powikłaniami metabolicznymi. Pełne wyniki zaprezentowano w Tabeli 1. Uzyskane wyniki nie wykazały istotnej statystycznie zależności pomiędzy poziomem samooceny a wiekiem, poziomem wykształcenia, doświadczeniem i ukończeniem kursu specjalistycznego z zakresu opieki stomijnej (p > 0,05).

Ocena aktualnej sytuacji opieki stomijnej w Polsce

Dane pokazują, że spośród 185 respondentów będących pracownikami szpitali i poradni przyklinicznych w miejscu pracy tylko 18,9% (n = 35) respondentów jest wyodrębniona samodzielna funkcja pielęgniarki stomijnej. W większości szpitali (66,5%; n = 123) opieka stomijna jest jedną z funkcji pielęgniarki opatrunkowej.

Edukacja przedoperacyjna (w formie ambulatoryjnej oraz w trakcie hospitalizacji) realizowana jest w 38,5% (n = 70) szpitali. Stwierdzono istotny statystycznie związek między rodzajem szpitala a realizacją edukacji przedoperacyjnej (² = 14,552; p < 0,001). Szpitale kliniczne i wojewódzkie częściej niż powiatowe i miejskie oferują edukację przedoperacyjną (Tabela 2). Również stwierdzono istotny statystycznie związek między wyodrębnieniem funkcji pielęgniarki stomijnej a realizacją edukacji przedoperacyjnej (² = 5,361; p = 0,021). Edukacja przedoperacyjna częściej przeprowadzana jest w szpitalach, w których jest wyodrębniona funkcja pielęgniarki stomijnej (Tabela 3).

Spośród 181 respondentów 38,1% (n = 69) stwierdziło, że wyznacza się miejsce na stomię u wszystkich chorych przed planowanym zabiegiem, a w przypadku 35,9% (n = 65) miejsce takie wyznacza się, ale nie u każdego chorego. Natomiast 26,0% (n = 47) badanych wskazało, że w szpitalach, w których pracują, miejsce na stomię nigdy nie jest wyznaczane. W szpitalach, w których istnieje samodzielna funkcja pielęgniarki stomijnej, istotnie statystycznie częściej wyznacza się miejsce na stomię (² = 6,001; p = 0,050) (Tabela 4). Za najczęstsze przyczyny nieoznaczania miejsca na stomię respondenci wskazywali brak takiej procedury w szpitalu (82,1%; n = 78), brak zgody lekarza (54%; n = 47) i brak przeszkolonego personelu (53,5 (n = 46). Dokładne dane przedstawiono na Tabeli 5.

W odniesieniu do opieki stomijnej po wypisie ze szpitala tylko 27,4% (n = 53) pielęgniarek deklarowało, że ich pacjenci mają możliwość kontynuacji opieki w ramach świadczeń finansowanych przez NFZ, głównie w poradniach przyszpitalnych (23,3%; n = 45), znacznie rzadziej w POZ (4,1%; n = 8). Pozostałe 71% (n = 137) respondentów przyznało, że ich pacjenci sami muszą sobie zorganizować opiekę po wypisie ze szpitala (Tabela 6). Powypisowe porady stomijne w ramach programu Kompleksowej Opieki Pielęgniarskiej (KOP) świadczonej przez POZ nie są realizowane w miejscu zamieszkania pacjentów w 36,3% (n = 70) respondentów, a kolejne 43% (n = 83) badanych w ogóle o takim programie nie słyszała.

Wyzwania opieki stomijnej w Polsce

Do największych problemów opieki stomijnej w Polsce w opinii badanych należy brak samodzielnych stanowisk pielęgniarek stomijnych w szpitalach (73%; n = 141), brak koordynacji opieki nad pacjentem stomijnym pomiędzy pielęgniarką szpitalną a pielęgniarką z POZ (67,9%; n = 131) oraz niechęć lub brak wiedzy pielęgniarek POZ do opieki nad pacjentem stomijnym (66,8%; n = 129). Ponadto, ponad połowa respondentów wskazała na brak możliwości prowadzenia samodzielnych porad stomijnych w ramach poradni przyszpitalnych (57,5%; n = 111) oraz brak certyfikacji i rejestru pielęgniarek stomijnych (52,8%; n = 102). Szczegółowe dane przedstawiono w Tabeli 7.

Pielęgniarstwo stomijne zaawansowanej praktyki

Spośród 193 respondentów 70,5% (n = 136) nie słyszało wcześniej o terminie i definicji APN. W badaniach nie stwierdzono istotnej statystycznie zależności pomiędzy znajomością terminu APN a wiekiem respondentów, poziomem ich wykształcenia, rodzajem szpitala, w jakim pracują, a także zajmowanym stanowiskiem. Po zapoznaniu się z założeniami APN 79,8% (n = 154) respondentów opowiedziało się za wprowadzeniem stanowiska APN w opiece stomijnej. Przeciwnych było tylko 7 (3,6%) ankietowanych, a 32 (16,6%) osoby nie miały zdania.

Najczęściej wskazywaną, bo aż przez 91,4% (n = 171) ankietowanych, potencjalną korzyścią z wprowadzenia APN może być ułatwienie dostępu do opieki stomijnej poprzez skrócenie kolejek i samodzielne prowadzenie poradni stomijnej przez pielęgniarki APN. Ponad 60% ankietowanych wskazywało również na korzyści w postaci skrócenia okresu diagnostyki powikłań około-stomijnych związanego z możliwością samodzielnego kierowania na badania i do specjalistów przez pielęgniarki APN, a także zwiększenie prestiżu i atrakcyjną ścieżkę rozwoju zawodowego (Rycina 1)

Według 36,3% (n = 69) respondentów nie istnieje żadne zagrożenie związane z wprowadzeniem APN w Polsce. Pozostali respondenci najczęściej wskazywali na ryzyko konfliktów z chirurgami wynikające z rozszerzenia niektórych kompetencji pielęgniarskich oraz potencjalne konflikty w samym środowisku pielęgniarskim. Dodatkowo 22,1% (n = 42) ankietowanych wskazało na ryzyko wystąpienia błędów medycznych spowodowane wprowadzeniem nowych kompetencji pielęgniarkom (Rycina 2).

Na koniec respondenci ocenili propozycje poszerzenia konkretnych kompetencji pielęgniarskich w zakresie opieki stomijnej. Z największą aprobatą, bo aż 83,3% (n = 160), spotkała się możliwość wystawiania przez pielęgniarkę APN skierowań do poradni specjalistycznych. Przeciwnych było jedynie 5 ankietowanych (2,6%). Za rozszerzeniem listy leków ordynowanych przez pielęgniarkę APN było 63,9% (n = 122) ankietowanych. Najwięcej wątpliwości wzbudziły kompetencje zabiegowe (zakładanie szwów śluzówkowo-skórnych, znieczulanie nasiękowe, pobieranie wycinków i usuwanie zmian proliferacyjnych przy pomocy elektrokoagulacji). Około połowa respondentów była za wprowadzeniem tych kompetencji, a ok. 30% nie miało zdania w tym temacie. Szczegółowe dane przedstawiono w Tabeli 8.

Dyskusja

Obecnie w Polsce podstawową wiedzę i umiejętności do sprawowania opieki nad chorymi ze stomią pielęgniarki uzyskują na etapie studiów licencjackich i magisterskich [17]. Specjalistyczne kompetencje pielęgniarki stomijnej uzyskuje pielęgniarka w kształceniu podyplomowym – zarówno po ukończeniu kursu specjalistycznego Opieka nad pacjentem ze stomią jelitową, jak również kursu specjalizacyjnego w dziedzinie pielęgniarstwa chirurgicznego [18]. Wśród czynników rzutujących na przyszłość chorego ze stomią wyróżnia się prawidłowe przygotowanie chorego do zabiegu chirurgicznego, nienaganną technikę chirurgiczną, zapobieganie powikłaniom pooperacyjnym oraz przygotowanie chorego do samoopieki poprzez staranną edukację i wsparcie psychiczne [19]. W związku z powyższym w profesjonalnej opiece stomijnej zarówno w Polsce, jak i na świecie kluczową rolę odgrywa pielęgniarka stomijna [20]. Badania przeprowadzone przez Coca i wsp. [21], w których porównano jakość życia pacjentów ze stomią jelitową objętych opieką pielęgniarek stomijnych z pacjentami, którzy nie mieli kontaktu z wyspecjalizowanymi pielęgniarkami stomijnymi, wskazały statystycznie wyższą jakość życia w pierwszej grupie. Zakres zadań i kompetencji pielęgniarek i pielęgniarzy stomijnych jest różny w poszczególnych krajach, a nierzadko i w obrębie jednego kraju. W dokonanym przez Panattoni i wsp. [22] przeglądzie piśmiennictwa autorzy wyodrębnili 5 podstawowych zadań pielęgniarki stomijnej: edukację terapeutyczną, wyznaczanie miejsca na stomię, dobór sprzętu stomijnego, profilaktykę i działania terapeutyczne wobec wczesnych powikłań okołostomijnych oraz profilaktykę, działania terapeutyczne późnych powikłań okołostomijnych.

Przeprowadzone badania własne dowiodły, że największym, bo wskazywanym aż przez 77% respondentów, wyzwaniem opieki stomijnej w Polsce jest brak samodzielnych stanowisk pielęgniarki stomijnej w strukturach szpitali. Wśród ankietowanych tylko 18,1% pracuje w szpitalach, gdzie wyodrębniono taką funkcję. Jest to sytuacja lepsza niż 10 lat temu, kiedy to w przeprowadzonych w 2015 r. badaniach przez Leyk i wsp. [23] tylko 11,1% respondentów deklarowało, że w ich miejscu pracy jest wyodrębniona funkcja pielęgniarki stomijnej.

Wyniki badań własnych dowodzą, że w szpitalach, w których jest zatrudniona pielęgniarka stomijna, statystycznie częściej przeprowadza się przedoperacyjną edukację stomijną. Lin i wsp. [24] porównali w swoich badaniach tradycyjny model edukacji stomijnej przeprowadzany przez pielęgniarkę chirurgiczną z opracowanym przez autorów badania modelem edukacji stomijnej realizowanej przez pielęgniarki po przeszkoleniu przez liderkę edukacji stomijnej, wykazując osiągnięcie przez pacjentów z grupy eksperymentalnej statystycznie szybszej gotowości do wypisu oraz szybszej zdolności do samoopieki w zakresie pielęgnacji stomii. Wyniki te podkreślają duże znaczenie kompetencji pielęgniarskich w procesie edukacji pacjenta. Alenezi i wsp. [25] w swoich badaniach dowiedli, że pielęgniarki, które miały więcej doświadczenia zawodowego i które ukończyły dodatkowy kurs z zakresu opieki stomijnej miały statystycznie większą pewność siebie w zakresie świadczenia opieki stomijnej. Jednocześnie poziom wykształcenia nie wpływał na poziom pewności siebie pielęgniarek. W badaniach własnych nie oceniano poziomu pewności siebie pielęgniarek w zakresie sprawowania opieki stomijnej, ale poproszono respondentów o samoocenę wiedzy i umiejętności w poszczególnych zakresach opieki stomijnej.

Badania udowodniły, że w szpitalach, w których zatrudnione są pielęgniarki stomijne statystycznie częściej wykonuje się procedurę przedoperacyjnego wyznaczania miejsca na stomię. Według 38,1% ankietowanych miejsce na stomię oznaczane było zawsze, a w przypadku 35,9% czasami. Są to wyniki dość podobne do badań przeprowadzonych przez Leyk i wsp. [26], gdzie 40% ankietowanych wskazywało, że miejsce na stomię jest zawsze oznaczone, a 30% deklarowało, że tylko czasami. Za główną przyczynę nieoznaczania pacjentów przed operacją w obu badaniach wskazywano brak takiej procedury na oddziale. Jest to dość kontrowersyjne, zwłaszcza że wyznaczenie miejsca na stomię wpływa na redukcję występowania powikłań okołostomijnych, co udowodnili Kluska i wsp. [27]. Dowiedli oni również, że u pacjentów, którzy w okresie pooperacyjnym byli pod opieką pielęgniarki stomijnej występowało statystycznie mniej powikłań dermatologicznych wokół stomii.

Brak kontynuacji opieki stomijnej świadczonej przez pielęgniarki POZ był drugim z najczęściej wskazywanych wyzwań w opiece stomijnej w Polsce. Jednak, jak wskazali ankietowani, problemem jest brak uwarunkowań organizacyjnych i prawnych, które zagwarantowałyby konieczność wyodrębnienia funkcji pielęgniarek stomijnych w szpitalach oraz w AOS, gdzie mogłyby realizować poradnictwo stomijne w sposób samodzielny. Według Medley [28] to właśnie zatrudnienie pielęgniarek stomijnych APN w poradniach może przyczynić się do lepszej dostępności do opieki stomijnej, poprawy wyników klinicznych, ale i korzyści finansowych dla płatnika. Galvez i wsp. [29] dokonali analizy finansowej innowacyjnego modelu opieki stomijnej opartego na świadczeniach pielęgniarki stomijnej APN i dowiedli, że podnosi on jakość opieki świadczonej dla pacjenta stomijnego, a jednocześnie obniża koszty finansowe poniesione przez narodowy system ubezpieczeń w Hiszpanii, co świadczy o wysokiej efektywności modelu.

Bird i wsp. [30] w analizie przeglądu piśmiennictwa zwracają uwagę, że zadania pielęgniarki specjalizującej się w opiece stomijnej pokrywają cztery filary APN: kliniczny, edukacyjny, zarządczy i badawczy. Część polskich pielęgniarek ma już bardzo wysokie kompetencje, spełniające częściowo wymogi APN. Badane pielęgniarki i pielęgniarze w zdecydowanej większości widzą w poszerzeniu kompetencji pielęgniarskich korzyści dla pacjenta i systemu opieki dzięki potencjalnej możliwości samodzielnego prowadzenia poradni stomijnych i w efekcie lepszej dostępności pacjenta do opieki stomijnej. Co ciekawe, mimo deklarowanego zainteresowania rozszerzeniem kompetencji zwłaszcza w zakresie możliwości kierowania do specjalistów, ponad 70% badanych nigdy nie słyszała przed przystąpieniem do tego badania o terminie i modelu APN.

Wnioski

Wprowadzenie samodzielnych stanowisk pielęgniarek stomijnych, zarówno na poziomie szpitalnym, jak i w lecznictwie otwartym jest kluczowe dla poprawy jakości i dostępności do opieki stomijnej w Polsce. Przeprowadzone badania wskazały na duży problem z realizacją podstawowych świadczeń stomijnych – przedoperacyjnej edukacji i wyznaczania miejsca na stomię w szpitalach, gdzie nie ma zatrudnionych pielęgniarek stomijnych. Wykorzystanie potencjału kadrowego, jakim są doświadczone pielęgniarki stomijne pracujące w szpitalach, poprzez umożliwienie im kontraktowania porad stomijnych w AOS może znacznie przyczynić się do poprawy jakości i dostępności opieki stomijnej w ramach świadczeń gwarantowanych.

W sytuacji, w której w Polsce od ponad 20 lat nie funkcjonują poradnie stomijne, dużą nadzieję niesie model opieki stomijnej opartej na pielęgniarstwie stomijnym APN, który funkcjonuje w innych krajach. Polskie pielęgniarki stomijne, mimo iż w dużym stopniu nie znają terminu i założeń modelu APN, wykazały chęć i gotowość do poszerzania swoich kompetencji zwłaszcza w zakresie kierowania do specjalistów i rozszerzenia listy leków ordynowanych, widząc w tym łatwiejszą dostępność do opieki stomijnej.

Wysokie wskaźniki samooceny wiedzy i umiejętności pielęgniarek w zakresie opieki stomijnej, świadczą o bardzo wysokich kwalifikacjach i gotowości do objęcia kompleksową opieką chorych ze stomią, zarówno w bezpośrednim okresie okołooperacyjnym, jak również w opiece ambulatoryjnej. Przeprowadzone badania wskazują na potrzebę zwiększenia świadomości i wiedzy w zakresie założeń modelu APN wśród pielęgniarek.

Deklaracje

1. Zgoda Komisji Bioetycznej na badania: Projekt uzyskał pozytywną opinię Niezależnej Komisji Bioetycznej ds. Badań Naukowych przy Gdańskim Uniwersytecie Medycznym (numer decyzji: KB/278/2025, data: 06.06.2025).

2. Podziękowania: Autorzy pragną podziękować firmie Coloplast za umożliwienie przeprowadzenia badania w trakcie trwania organizowanej przez firmę konferencji. Jednocześnie informujemy, że nie występuje żaden konflikt interesów i nie korzystaliśmy z żadnego wsparcia finansowego.

3. Zewnętrzne źródła finansowania: Brak.

4. Konflikt interesów: Brak.

Piśmiennictwo