Ludzki wirus brodawczaka (ang. human papilloma virus – HPV) długo wiązano sprawczo z nowotworami anogenitalnymi. Badania z ostatnich lat dowodzą, że odgrywa on analogiczną rolę w zachorowaniach na nowotwory głowy i szyi. Potencjał kancerogenny wykazują niemal wyłącznie tzw. warianty dużego ryzyka – HPV 16 i HPV 18. Nowotwory głowy i szyi zależne od HPV mogą występować u osób niepalących tytoniu, niepijących alkoholu, ale prowadzących aktywne życie seksualne, a wiek chorych jest niższy niż typowych pacjentów. Rokowania łącznie z czasem przeżycia są lepsze niż u typowych pacjentów. Najczęstsze miejsca anatomiczne w obrębie głowy i szyi, w których rozwija się nowotwór HPV-zależny, to gardło górne (zwłaszcza migdałki podniebienne) i jama ustna. Metodami biologii molekularnej wykazano całkowicie odrębny mechanizm kancerogenezy niż powodowany kancerogenami obecnymi np. w dymie tytoniowym. Z tego powodu zaczęto ostatnio odróżniać w grupie nowotworów głowy i szyi nowotwory zależne od HPV. Zaproponowano stosowne działania prewencyjne, natomiast próba wprowadzenia właściwej strategii terapeutycznej jest dopiero na etapie badań laboratoryjnych i klinicznych.