facebook
eISSN: 2084-9893
ISSN: 0033-2526
Dermatology Review/Przegląd Dermatologiczny
Current issue Archive Manuscripts accepted About the journal Special Issues Editorial board Abstracting and indexing Subscription Contact Instructions for authors Ethical standards and procedures
Editorial System
Submit your Manuscript
SCImago Journal & Country Rank
3/2015
vol. 102
 
Share:
Share:

Severe hereditary punctate palmoplantar keratoderma (Brauer-Buschke-Fischer syndrome)

Dorota Jaśkiewicz-Nyckowska
,
Aneta Szczerkowska-Dobosz
,
Marta Stawczyk-Macieja
,
Maria Czubek

Przegl Dermatol 2015, 102, 233–236
Online publish date: 2015/06/15
Article file
Get citation
 
PlumX metrics:
 

Wprowadzenie

Istotą rogowca dłoni i stóp (ang. palmaroplantar keratoderma – PPK) jest nadmierne rogowacenie w obrębie naskórka. Zaburzenie to wiąże się zazwyczaj z mutacjami keratyn oraz innych białek strukturalnych i składników desmosomu. Najczęstsze mutacje związane z rozwojem tego schorzenia dotyczą keratyny 9, która występuje jedynie w obrębie skóry dłoni i stóp, oraz keratyny 6 i 16, która lokalizuje się także w obrębie błon śluzowych oraz we włosach i paznokciach. Mutacje w zakresie innych białek strukturalnych oraz składników desmosomu mogą mieć również wpływ między innymi na rozwój współistniejących z rogowcem wad mięśnia sercowego oraz głuchoty. Wyróżnia się postacie dziedziczne o różnym sposobie dziedziczenia oraz postacie nabyte. Kliniczna klasyfikacja rogowca dłoni i stóp obejmuje odmiany o charakterze grudkowym (m.in. punktowe), rozlanym, linijnym oraz wyspowym. W klasyfikacji uwzględnia się także podział na postacie izolowane oraz towarzyszące innym objawom klinicznym (m.in. głuchocie, sklerodaktylii, łysieniu, dystrofii paznokci) oraz będące zespołem paraneoplastycznym (rak piersi, przewodu pokarmowego, tarczycy) [1].

Cel pracy

Przedstawiamy przypadek 54-letniej kobiety z bardzo ciężką postacią wrodzonego, punktowego rogowca dłoni i stóp.

Opis przypadku

Chora 55-letnia zgłosiła się na Oddział Dermatologii Szpitala Copernicus Podmiot Lecznicy Sp. z o.o. w Gdańsku z powodu znacznego zaostrzenia w przebiegu rogowca dłoni i stóp. Przy przyjęciu stwierdzono w obrębie stóp zlewne, masywne masy rogowe (powyżej 1 cm), z licznymi bolesnymi pęknięciami, którym towarzyszyły nadmierna potliwość i nieprzyjemny zapach. Pokrywały one powierzchnię podeszwową palców stóp, przodostopia i pięt, uniemożliwiając samodzielne poruszanie się. W obrębie dłoni zmiany miały postać hiperkeratotycznych grudek o wielkości od kilku milimetrów do 1 cm (ryc. 1, 2). Po raz pierwszy wykwity pojawiły się u chorej w 15. roku życia. Początkowo były rozpoznane jako brodawki wirusowe i leczone za pomocą krioterapii. Z powodu nieskuteczności wielokrotnych zabiegów mrożenia pobrano biopsję i na podstawie badania histopatologicznego rozpoznano rogowca dłoni i stóp. Przez około 40 lat zmiany utrzymywały się ze zmiennym nasileniem. Chora leczyła się nieregularnie, mechanicznie redukowała masy rogowe za pomocą takich narzędzi, jak nożyczki do metalu. Blisko 5 lat temu podjęto próbę leczenia acytretyną, którą z powodu objawów nietolerancji wyrażającej się wypadaniem włosów, hiperlipidemią, krwawieniem dziąseł i suchością skóry samodzielnie odstawiła po miesiącu terapii, mimo uzyskania poprawy stanu miejscowego.
Wśród najbliższej rodziny wykwity o podobnej morfologii, jednak o mniejszym nasileniu, obserwowano u córki, syna, brata, ojca oraz dziadka ze strony ojca (ryc. 3).
W dniu przyjęcia chora nie zgłaszała innych dolegliwości, a podstawowe badania laboratoryjne (morfologia, badanie ogólne moczu, parametry funkcji nerek i wątroby) oraz obrazowe (badanie rentgenowskie klatki piersiowej, badanie ultrasonograficzne jamy brzusznej) nie wykazały odchyleń. Na Oddziale Dermatologii włączono intensywne leczenie miejscowe polegające na rozmiękczaniu ognisk hiperkeratotycznych za pomocą preparatów z kwasem salicylowym. Ze względu na zaawansowanie zmian zdecydowano o ponownej próbie włączenia acytretyny. Początkowo dawka leku wynosiła 0,7 mg/kg m.c., a po 4 miesiącach terapii zmniejszono ją do 0,5 mg/kg m.c. Już po tygodniu zaobserwowano poprawę stanu miejscowego objawiającą się zmniejszeniem nawarstwień mas rogowych i dolegliwości subiektywnych. Leczenie to jest kontynuowane w dawce 0,5 mg/kg m.c. i dobrze tolerowane. Obecnie chora jest w trakcie 7. miesiąca terapii. Wykwity znacznie się spłaszczyły, dzięki czemu kobieta może się swobodnie poruszać.

Omówienie

Rogowiec punktowy dłoni i stóp Brauer-Buschke-Fischer (ang. punctate palmoplantar keratoderma, type 1 – PPK punc tata) został po raz pierwszy opisany w 1879 roku przez Davies-Colley [2]. W 1912 roku Brauer wykazał genetyczny charakter tego schorzenia i nazwał je dziedzicznym punktowym rogowcem dłoni i stóp. Termin ten stosowany jest do dziś [2, 3]. Rogowiec dłoni i stóp jest stosunkowo rzadko występującą jednostką chorobową, której częstość występowania szacuje się na 1,17 na 10 000 osób, z nieznaczną przewagą zachorowań u mężczyzn [4, 5]. Dokładna etiologia choroby nie została poznana, jednak uznaje się, że w jej patogenezie odgrywają rolę zarówno czynniki genetyczne, jak i środowiskowe. Przedmiotem badań są mutacje genowe, które leżą u podłoża powstawania zmian. Wskazano między innymi na rolę mutacji genów AAGAB (ang. α- and γ-adaptin-binding protein p34) oraz COL14A1 (ang. collagen, type XIV, α1) w powstawaniu PPK. Wśród czynników środowiskowych wymienia się przede wszystkim przewlekły uraz fizyczny, związany najczęściej z wykonywaną pracą [6, 7]. Przedstawiane w piśmiennictwie przypadki rogowca punktowego dłoni i stóp mają zazwyczaj charakter schorzenia rodzinnego, dziedziczonego najczęściej w sposób autosomalny dominujący, co obserwowano w opisanym przez nas przypadku. Zmiany o podobnej morfologii występowały u córki, syna, brata oraz ojca i dziadka chorej (ze strony ojca).
Klinicznie rogowiec dłoni i stóp ma postać punktowych, żółtobrązowych, hiperkeratotycznych grudek, pozostawiających po usunięciu krater o zrogowaciałej ścianie. Wykwity przyjmują rozmiary od kilku milimetrów do 1 cm, jednak w miejscach wzmożonego nacisku mają tendencję do zlewania się w znacznie większe ogniska, podobnie jak w przedstawionym przypadku. Przebieg schorzenia jest zazwyczaj przewlekły. Zmiany mogą pozostać niezmienione lub – częściej – ulegają progresji. Dotychczas odnotowano tylko jeden przypadek samoistnego ustąpienia rogowca [1, 8]. Wykwitom zwykle towarzyszy ból oraz trudności przy poruszaniu się i wykonywaniu precyzyjnych ruchów. Rozpoznanie ustala się zazwyczaj na podstawie typowego obrazu klinicznego oraz wywiadu rodzinnego. Obraz histopatologiczny nie jest charakterystyczny. Obserwuje się w nim zgrubienie warstwy rogowej naskórka, spłaszczenie struktur zlokalizowanych głębiej oraz ogniska parakeratozy i akantozy. Zazwyczaj nie stwierdza się nacieku zapalnego. W obrazie ultrastrukturalnym występują cechy wskazujące na zaburzenia struktury desmosomu [1]. Pomimo że współistnienie z innymi schorzeniami znacznie rzadziej dotyczy postaci dziedzicznych niż nabytych, to także w tej grupie chorych obowiązuje wzmożona czujność diagnostyczna w kierunku takich złośliwych procesów towarzyszących rogowcowi, jak chłoniaki, rak trzustki, jelita, piersi i nerek. Opisywano współistniejące z rogowaceniem dłoni i stóp zaburzenia pigmentacji (uogólniona plamista hiperpigmentacja), łysienie oraz nieprawidłowości uzębienia i paznokci [1, 9–12].
Najczęściej rogowiec punktowy dłoni i stóp jest mylnie diagnozowany jako brodawki wirusowe, jednak podczas usuwania nawarstwień rogowych nie obserwuje się licznych krwawiących punktów, a krioterapia nie przynosi pożądanych efektów. Klinicznie zbliżony obraz do PPK obserwuje się również w punktowej porokeratozie – w tym przypadku do różnicowania niezbędne jest badanie histopatologiczne. Liczne hiperkeratotyczne, często zlewne grudki mogą być obserwowane w przebiegu choroby Dariera oraz choroby Cowden. W celu wykluczenia tych schorzeń niezbędne jest poszukiwanie innych charakterystycznych objawów, np. zmian śluzówkowych. Wśród jednostek chorobowych różnicowanych z rogowcem punktowym dłoni i stóp wymienia się także rogowacenie arsenowe, jednak występuje ono w późniejszym wieku, różni się obrazem histopatologicznym oraz wywiadem chorobowym (narażenie na arsen).
Leczenie rogowca dłoni i stóp jest trudne. Terapia opiera się na mechanicznym usuwaniu zmian oraz miejscowym stosowaniu preparatów złuszczających i nawilżających. Wiele doniesień, w tym także przedstawiony w artykule przypadek, potwierdza skuteczność doustnej terapii retinoidami [6, 13–15].
Podsumowując – obserwacje własne oraz dane z piśmiennictwa wskazują, że dziedziczny rogowiec punktowy dłoni i stóp może występować w bardzo ciężkiej postaci, może być przewlekły i trudny do leczenia oraz znacznie obniżać jakość życia chorych.

Konflikt interesów

Autorzy deklarują brak konfliktu interesów.

Piśmiennictwo

1. Wienecke R.: Wady rozwojowe i genodermatozy. [w]: Braun-Falco dermatologia. W.H.C. Burgdorf, G. Plewig, H.H. Wolff, M. Landhaler (red.). Wydawnictwo Czelej, Lublin, 2010, 771-882.
2. Davies-Colley N.: Disseminated clavus of hands and feet. Trans Pathol Doc 1879, 30, 451-453.
3. Gupta R., Mehta S., Panhi D., Singal A.: Hereditary punctate palmoplantar keratoderma (PPK) (Brauer-Buschke-Fischer syndrome). J Dermatol 2004, 31, 398-402.
4. Oztas P., Nuran A., Muhterem P., Dagdelen S., Uston H., Artuz F. i inni: Punctate palmoplantar keratoderma. Am J Clin Dermatol 2007, 8, 113-116.
5. Vindon C.S., Kishan Kumar Y.H., Chawla S.: Brauer-Buschke-Fischer keratoderma associated with two malignancies. Int J Health All Sci 2012, 1, 115-117.
6. Li M., Yang L., Shi H., Guo B., Dai X., Yao Z. i inni: Loss-of-function mutation in AAGAB in Chinese families with punctate palmoplantar keratoderma. Br J Dermatol 2013, 169, 168-171.
7. Eytan O., Sarig O., Israeli S., Basel-Vanagaite L., Sprecher G.: A novel splice-site mutation in the AAGAB gene segregates with hereditary punctate palmoplantar keratoderma and congenital dysplasia of the hip in a large family. Clin Exp Dermatol 2014, 39, 182-186.
8. Nexmand P.H.: Keratoderma palmare et plantare with special reference to its mode of inheritance and the influence of mechanical factors on its development. Dermatologica 1949, 99,157-164.
9. Erkek E., Ayva A.: Wood’s light excies white fluorescence of type I hereditary punctate keratoderma. JEADV 2007, 21, 993-994.
10. Stevens H.P., Kelsell D.P, Bryant S.P., Bishop D.T., Spurr N.K., Weissenbarch J. i inni: Linkage of an American pedigree with palmoplantar keratoderma and malignancy (palmoplantar ectodermal dysplasia type III) to 17q23: literature survey and proposed updated classification of the keratodermas. Arch Dermatol 1996, 132, 640-651.
11. Bennion S.D., Patterson J.W.: Keratosis punctate palmaris et plantaris and adenocarcinoma of the colon. A possible familial association of punctate keratoderma and gastrointestinal malignancy. J Am Acad Dermatol 1984, 10, 587-591.
12. Stevens H.P., Kelsell D.P., Leigh I.M.: Punctate palmoplantar keratoderma and malignancy in four-generation family. Br J Dermatol 1996, 134, 720-726.
13. Krol A.L.: Keratodermas. [w:] Dermatology. J.L. Bolognia, J.L. Jorizzo, R.P. Rapini (red.). Mosby, 2008, 777-789.
14. Nexman P.H.: Keratoderma palmare et plantare. Dermatologica 1949, 99, 157-163.
15. Burchana R.N.: Keratosis punctata palmaris er plantaris. Arch Dermatol 1963, 88, 644-650.
Otrzymano: 5 I 2015 r.
Zaakceptowano: 2 II 2015 r.
Copyright: © 2015 Polish Dermatological Association. This is an Open Access article distributed under the terms of the Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International (CC BY-NC-SA 4.0) License (http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/), allowing third parties to copy and redistribute the material in any medium or format and to remix, transform, and build upon the material, provided the original work is properly cited and states its license.


Quick links
© 2024 Termedia Sp. z o.o.
Developed by Bentus.