Wstęp: Rak gruczołu krokowego stanowi istotny problem ze względu na dużą liczbę zachorowań. Jest on w Polsce drugim co do częstości występowania nowotworem złośliwym i szóstą przyczyną zgonów z powodu nowotworów wśród mężczyzn. Fundamentalne znaczenie dla decyzji o sposobie dalszego leczenia, a co za tym idzie – rokowania pacjenta, ma określenie stopnia zaawansowania klinicznego choroby. Obecność przerzutów, które w przypadku tego nowotworu najczęściej lokalizują się w układzie kostnym, wiąże się z niekorzystnym rokowaniem dla pacjenta oraz w znacznym stopniu z pogorszeniem jakości życia. Złotym standardem wykrywania przerzutów kostnych pozostaje scyntygrafia kości. W związku z niejednoznacznymi wskazaniami, kiedy pacjent z rakiem prostaty powinien zostać skierowany na scyntygrafię układu kostnego, postanowiliśmy zbadać zależność pomiędzy stężeniem swoistego antygenu sterczowego (prostate-specific antigen – PSA) w surowicy a częstością występowania przerzutów do kości ocenianą na podstawie obrazu scyntygrafii kośćca u nowo zdiagnozowanych pacjentów z rakiem gruczołu krokowego.

Materiał i metody: Przeanalizowano 115 skierowań lekarskich na badanie scyntygraficzne układu kostnego wykonane u pacjentów z nowo zdiagnozowanym rakiem gruczołu krokowego, zawierających informacje o ostatnio oznaczonym całkowitym stężeniu PSA w surowicy. Analizę przeprowadzono, biorąc pod uwagę przyjęte przedziały wartości całkowitego stężenia PSA w surowicy: ≤ 10 ng/ml, > 10 ng/ml do ≤ 20 ng/ml; > 20 ng/ml do ≤ 50 ng/ml, > 50 ng/ml do ≤ 100 ng/ml, > 100 ng/ml.

Wyniki: W scyntygrafii kośćca spośród 115 pacjentów u 22 (19,13%) uwidoczniono przerzuty. U 68 (59,13%) osób nie stwierdzono zmian przerzutowych. Z kolei 25 (21,74%) pacjentów wymagało weryfikacji w badaniach bardziej swoistych celem wyjaśnienia etiologii zmian stwierdzonych na scyntygramach. Zarówno w grupie pacjentów ze stężeniem PSA w surowicy ≤ 10 ng/ml, jak i > 10 ng/ml do ≤ 20 ng/ml nie stwierdzono osób z rozsiewem choroby nowotworowej. Najwięcej chorych z rozsiewem zaobserwowano w grupie ze stężeniem PSA w surowicy > 100 ng/ml. W grupie pacjentów z rozsiewem nowotworowym nie stwierdzono różnic istotnych statystycznie w stężeniach PSA u chorych, u których występował ból kostny i u których nie był obecny. Nie wykazano istotnych statystycznie różnic pomiędzy wiekiem pacjentów bez rozsiewu i z rozsiewem choroby nowotworowej.

Wnioski: Przerzuty do kości częściej występują u pacjentów z większym stężeniem PSA w surowicy.