en POLSKI
eISSN: 2084-9834
ISSN: 0034-6233
Reumatologia/Rheumatology
Current issue Archive Manuscripts accepted About the journal Supplements Editorial board Reviewers Abstracting and indexing Subscription Contact Instructions for authors Ethical standards and procedures
SCImago Journal & Country Rank


 
1/2009
vol. 47
 
Share:
Share:
more
 
 
Original paper

zwyrodnieniowej stawów Usefulness of measurement of serum COMP and C2C level in end-stage osteoarthritis

Kinga Lis

Reumatologia 2009; 47, 1: 15-19
Online publish date: 2009/03/31
Article file
- Przydatnosc.pdf  [0.08 MB]
Get citation
ENW
EndNote
BIB
JabRef, Mendeley
RIS
Papers, Reference Manager, RefWorks, Zotero
AMA
APA
Chicago
Harvard
MLA
Vancouver
 
 

Wstęp
Chrząstka stawowa jest istotnym elementem budowy układu kostno-stawowego. Jej prawidłowa struktura i funkcja mają podstawowe znaczenie dla normalnego funkcjonowania narządu ruchu człowieka. Uszkodzenia chrząstki stawowej w wyniku działania czynników fizycznych, zaburzeń w równowadze pomiędzy syntezą a degradacją chrząstki czy przewlekłych reakcji zapalnych prowadzą do upośledzenia czynności układu kostno-stawowego oraz mogą być przyczyną trwałego kalectwa [1].
Choroba zwyrodnieniowa stawów jest najczęściej występującą chorobą związaną z wiekiem oraz główną przyczyną kalectwa u ludzi powyżej 65. roku życia [2]. W schorzeniu tym dochodzi do nieprawidłowości procesów syntezy i degradacji chrząstki stawowej oraz warstwy podchrzęstnej kości [3]. Chorobę zwyrodnieniową stawów można podzielić na idiopatyczną, o nieznanej przyczynie, i wtórną, która powstaje w związku ze znaną przyczyną lub zaburzeniami zwiększającymi prawdopodobieństwo jej rozwoju [4].
Powszechność występowania choroby zwyrodnieniowej oraz wysokie koszty leczenia powodują, że jest ona coraz częściej uznawana za chorobę cywilizacyjną [5]. Prowadzone są liczne badania nad wskaźnikami biochemicznymi, użytecznymi w diagnostyce choroby zwyrodnieniowej stawów [6, 7]. Spośród grupy branych pod uwagę markerów szczególną uwagę zwraca się na wskaźniki powstające na skutek degradacji chrząstki stawowej. Pod uwagę brane są zarówno specyficzne białka uwalniane z jej macierzy (np. oligomeryczne białko macierzy chrząstki COMP), jak i produkty degradacji, typowego dla chrząstki, kolagenu typu II (np. CTx II i C2C) [6, 7].
Oznaczanie czułych i specyficznych wskaźników biochemicznych w surowicy może ułatwić diagnostykę choroby zwyrodnieniowej stawów, prowadząc do wcześ- niejszego jej rozpoznania. Może być również przydatne w różnicowaniu wczesnych i późnych zmian zwyrodnieniowych oraz monitorowaniu skuteczności leczenia i oceny postępu choroby.
Celem pracy była ocena przydatności oznaczania stężenia oligomerycznego białka macierzy chrząstki (COMP) i produktów degradacji łańcucha kolagenu typu II (C2C) w diagnostyce choroby zwyrodnieniowej stawów.

Materiał i metody
Grupę badaną stanowiło 17 osób z chorobą zwyrodnieniową stawów biodrowych lub kolanowych, w wieku 66 ±7 lat, w tym 12 kobiet i 5 mężczyzn. Osoby te były zakwalifikowane do wszczepienia całkowitej endoprotezy stawu z powodu zaawansowanych zmian zwyrodnieniowych.
Grupę kontrolną stanowiło 10 zdrowych kobiet, w wieku 61 ±3 lata. W badaniu ankietowym nie wykazano u tych kobiet żadnych dolegliwości ze strony układu kostno-stawowego oraz chorób o podłożu zapalnym.
Zbadano surowicę krwi żylnej pobraną w sposób standardowy do suchych szklanych probówek zamk- niętego systemu próżniowego Vacutainer (Becton Dickinson). Po pobraniu wykrzepioną krew odwirowano (10 minut, 3000 obrotów na minutę) w celu uzyskania surowicy. Próbki surowicy przechowywano zamrożone w temperaturze –70°C do czasu wykonania oznaczeń.
W materiale badanym oznaczono stężenie oligomerycznego białka macierzy chrząstki (COMP) i produktów degradacji łańcucha kolagenu typu II (C2C). Badania wykonano w jednej serii, metodą immunoenzymatyczną ELISA z zastosowaniem gotowych zestawów testowych. Stężenie COMP zmierzono testem hCOMP Wielisa® Kit (WIESLAB). Do pomiaru stężenia C2C wykorzystano zestaw Collage Type II Cleavage (C2C) ELISA (IBEX). Pomiar absorbancji i przeliczenie stężeń wykonano za pomocą czytnika mikropłytek ELISA Lab Systems Muliscan RC z oprogramowaniem GENESIS.
Analizę statystyczną przeprowadzono nieparametrycznym testem U Manna-Whitneya. Zależności pomiędzy badanymi parametrami oceniono testem korelacji rang R Spearmana. W celu oceny przydatności diagnostycznej badanych wskaźników wykreślono krzywe ROC i obliczono pole pod krzywymi.

Wyniki
Wiek osób z grupy badanej i grupy kontrolnej był porównywalny (tab. I). U osób w zaawansowanym stadium choroby zwyrodnieniowej stawów zaobserwowano znamiennie mniejsze stężenie białka COMP oraz nieznamiennie mniejsze stężenie produktów degradacji kolagenu typu II (C2C) w surowicy niż u osób zdrowych (tab. I).
W żadnej z grup nie zaobserwowano istotnych korelacji badanych wskaźników biochemicznych z wiekiem (tab. II).
Stężenia białka COMP oraz fragmentów C2C w surowicy osób chorych oraz osób zdrowych nie korelowały ze sobą w sposób statystycznie istotny (tab. III).
Pole pod krzywą ROC, wykreśloną dla oligomerycznego białka macierzy chrząstki COMP (ryc. 1), wynosiło 0,77, co wskazuje na średnie własności różnicujące tego testu w późnym stadium choroby zwyrodnieniowej stawów.
Pole pod krzywą ROC, wykreśloną dla fragmentów degradacji łańcuchów kolagenu typu II C2C, wynosiło 0,62, co wskazuje na słabe własności różnicujące tego testu w późnym stadium choroby zwyrodnieniowej stawów (ryc. 2).



Dyskusja
Choroba zwyrodnieniowa stawów jest uważana za najczęstszą chorobę stawów u ludzi dorosłych [8]. Choroba rozpoczyna się wolno i niepostrzeżenie, stopniowo prowadząc do przedwczesnego zużycia i zwyrodnienia tkanek tworzących staw oraz upośledzenia funkcji układu ruchu [5]. Choroba zwyrodnieniowa jest procesem przebiegającym ze stopniową degeneracją i utratą macierzy chrząstki, któremu towarzyszy sklerotyzacja warstwy podchrzęstnej kości, tworzenie osteo- fitów oraz zapalenie błony maziowej [9].
Diagnostyka choroby zwyrodnieniowej stawów ogranicza się zazwyczaj do badania podmiotowego i przedmiotowego, ze szczególnym uwzględnieniem ruchomości czynnej i biernej w stawach, stanu mięśni i objawów neurologicznych, oraz wykonania zdjęć radiologicznych [10]. W zaawansowanym stadium choroby zwyrodnieniowej metody te mają znaczną przydatność diagnostyczną. Prowadzone są jednak badania nad biochemicznymi wskaźnikami choroby zwyrodnieniowej stawów, które pozwalałyby na wczesne wykrywanie zmian degeneracyjnych chrząstki stawowej oraz obserwowanie dynamiki postępu choroby [11, 12].
Z licznych badań wynika, iż białko COMP jest przydatnym i ważnym biochemicznym wskaźnikiem choroby zwyrodnieniowej stawów [11–20]. Podkreślono jednak, że nie powinien być on stosowany jako pojedynczy test, ale w połączeniu z innymi wskaźnikami [6, 7, 21, 22]. Wydaje się, że oznaczanie białka COMP w surowicy ma jednak istotne znaczenie jedynie we wczesnej fazie choroby [15, 23]. Późny etap choroby zwyrodnieniowej stawów charakteryzuje się bowiem znacznym lub nawet całkowitym ubytkiem chrząstki [24–26]. Stężenie białka COMP w surowicy we wczes- nych etapach choroby zwyrodnieniowej prawdopodobnie się zwiększa, osiągając pewien stały poziom, na którym utrzymuje się przez jakiś czas. Gdy ubytek chrząstki jest znaczny, dochodzi do wyczerpania możliwości chrząstki do uwalniania białek macierzy. Obserwuje się wówczas postępujące obniżenie stężenia białka COMP w surowicy [27]. Taka dynamika zmian stężenia oligomerycznego białka chrząstki w surowicy pacjentów z chorobą zwyrodnieniową stawów tłumaczy mniejsze stężenie COMP w surowicy osób chorych w porównaniu ze zdrowymi, co zaobserwowano w niniejszej pracy.
Wcześniejsze badania autorki i wsp. [28] wykazały, iż oznaczanie białka COMP w surowicy w zaawansowanym stadium choroby nie ma istotnej wartości diagnostycznej. Przeprowadzona w niniejszej pracy analiza krzywej ROC dla białka COMP i powierzchnia pola pod krzywą pozwalają uznać ten test za mało przydatny do diagnostyki zmian zwyrodnieniowych w stawach w późnym stadium choroby zwyrodnieniowej. W przebiegu choroby zwyrodnieniowej stawów do płynów ustrojowych uwalniane są produkty trawienia kolagenu typu II przez kolagenazy, w tym fragmenty C2C [29]. Badania prowadzone przez Conrozier i wsp. [30] oraz inne zespoły [31–33] wykazały silną korelację pomiędzy poziomem C2C a zwężeniem szpary stawowej u pacjentów z chorobą zwyrodnieniową stawów.
Wyniki niniejszej pracy sugerują jednak, że tak jak i w przypadku białka COMP, w późnej fazie choroby zwyrodnieniowej stawów prawdopodobnie dochodzi do zmniejszenia stężenia produktów degradacji kolagenu chrząstki, będącego skutkiem znacznego jej ubytku. W schyłkowej postaci choroby zwyrodnieniowej zaobserwowano bowiem mniejsze stężenie fragmentów C2C w surowicy osób chorych w porównaniu ze zdrowymi. Także wg Elsaid i wsp. [34] produkty degradacji kolagenu są dobrym wskaźnikiem biochemicznym postępu zmian degeneracyjnych jedynie we wczesnych etapach choroby zwyrodnieniowej. Zdaniem niektórych autorów [35, 36] stężenie C2C nie koreluje z postępującym zwężaniem się szpary stawowej w przebiegu choroby zwyrodnieniowej, a więc jest nieprzydatne w prognozowaniu tempa degradacji stawów.
Niewielką przydatność diagnostyczną oznaczania stężenia C2C w surowicy w późnej fazie choroby zwyrodnieniowej stawów potwierdza także przeprowadzona w dyskutowanej pracy analiza krzywej ROC i powierzchnia pola pod krzywą.
Późny etap choroby zwyrodnieniowej stawów jest związany ze znacznym stopniem degradacji chrząstki stawowej bądź całkowitym jej zanikiem. Według Garnero [27] znaczny ubytek chrząstki może powodować niskie stężenia oznaczanych substancji i stwarzać znaczne trudności w interpretacji wyników badań. Małe stężenie COMP oraz C2C w surowicy może być w tym przypadku mylnie uznane za dobry prognostycznie wskaźnik postępu choroby, sugerujący ograniczenie postępu zmian zwyrodnieniowych.



Wnioski
Późny etap choroby zwyrodnieniowej stawów, z jakim spotykamy się u osób zakwalifikowanych do operacji wszczepienia całkowitej endoprotezy stawu, wiąże się ze znacznym lub nawet całkowitym ubytkiem chrząstki stawowej, na co wskazują małe stężenia produktów jej degradacji w surowicy osób chorych w porównaniu z obserwowanymi u osób zdrowych.
Ocena krzywych ROC sugeruje, że zastosowanie biochemicznych wskaźników choroby zwyrodnieniowej stawów, pochodzących z macierzy chrząstki stawowej, ma prawdopodobnie niewielką przydatność diagnostyczną w przypadku późnych zmian zwyrodnieniowych.

Piśmiennictwo
1. Malejczyk J. Regulacja odtwarzania i niszczenia macierzy chrząstki stawowej. Terapia 1997; 5: 46-48.
2. Pazdur J. Zapalne i immunologiczne aspekty choroby zwyrodnieniowej stawów. Terapia 2003; 11: 24-25.
3. Klimiuk PA, Sierakowski S, Kita K i wsp. Leczenie choroby zwyrodnieniowej stawów. Nowa Medycyna 2002; 9: 37-43.
4. Samborski W. Patogeneza choroby zwyrodnieniowej stawów – nowe metody leczenia i miejsce fizjoterapii. Balneologia Polska 2001; 43: 9-16.
5. Szczęsny G. Patomechanizm powstawania zmian zwyrodnieniowych stawów. Ortop Traum Reh 2002; 4: 222-229.
6. Otterness IG, Swindell AC, Zimmerer RO, et al. An analysis of 14 molecular markers for monitoring osteoarthritis: segregation of the markers into clusters and distinguishing osteoarthritis at baseline. Osteoarthritis Cartilage 2000; 8: 180-185.
7. Young-Min SA, Cawston TE, Griffiths ID. Markers of joint destruction: principles, problems, and potential. Ann Rheum Dis 2001; 60: 545-548.
8. Targońska-Stepniak B. Otyłość a choroba zwyrodnieniowa stawów. Reumatologia 2003; 41: 366-370.
9. Pelletier JP, Martel-Pelletier J. Therapeutic targets in osteoarthritis: from today to tomorrow with new imaging technology. Ann Rheum Dis 2003; 62 Suppl 2: ii79-82.
10. Głuszko P. Osteoartroza – najczęstsza choroba stawów. Gerontologia Polska 2003; 11: 3-8.
11. Christgau S, Cloos P. Cartilage degradation products as markers for evaluation of patients with rheumatic disease. Clin App Immunol Rev 2004; 4: 277-294.
12. Clark AG, Jordan JM, Vilim V, et al. Serum cartilage oligomeric matrix protein reflects osteoarthritis presence and severity: the Johnston County Osteoarthritis Project. Arthritis Rheum 1999; 42: 2356-2364.
13. Jordan JM, Luta G, Stabler T, et al. Ethnic and sex differences in serum levels of cartilage oligomeric matrix protein: the Johnston County Osteoarthritis Project. Arthritis Rheum 2003; 48: 675-81.
14. Roughley PJ, El-Maadawy S. The use of biochemical markers of bone and cartilage metabolism to monitor osteoarthritis – dreams and reality. J Rheumatol 2003; 30: 910-913.
15. Vilím V, Olejárová M, Machácek S, et al. Serum levels of cartilage oligomeric matrix protein (COMP) correlate with radiographic progression of knee osteoarthritis. Osteoarthritis Cartilage 2002; 10: 707-713.
16. Garnero P, Piperno M, Gineyts E, et al. Cross sectional evaluation of biochemical markers of bone, cartilage, and synovial tissue metabolism in patients with knee osteoarthritis: relations with disease activity and joint damage. Ann Rheum Dis 2001; 60: 619-626.
17. Bruyere O, Collette JH, Ethgen O, et al. Biochemical markers of bone and cartilage remodeling in prediction of longterm knee osteoarthrtis. J Rheumatol 2003; 30: 1043-1050.
18. Wisłowska M, Jabłońska B. Serum cartilage oligomeric matrix protein (COMP) in rheumatoid arthritis and knee osteoarthritis. Clin Rheumatol 2005; 24: 278-284.
19. Wisłowska M, Jabłońska B. Cartilage Oligomeric Matrix Protein (COMP) w chorobach narządu ruchu. Reumatologia 2004; 42: 573-579.
20. Vilím V, Vytásek R, Olejárová M, et al. Serum cartilage oligomeric matrix protein reflects the presence of clinically diagnosed synovitis in patients with knee osteoarthritis. Osteoarthritis Cartilage 2001; 9: 612-618.
21. Felson DT. An update on the pathogenesis and epidemiology of osteoarthritis. Radiol Clin North Am 2004; 42: 1-9.
22. Lohmander LS, Felson D. Can we identify a “high risk” patient profile to determine who will experience rapid progression of osteoarthritis? Osteoarthritis Cartilage 2004; 12 Suppl A: S49-S52.
23. Wollheim FA. Early stages of osteoarthritis: the search for sensitive predictors. Ann Rheum Dis 2003; 62: 1031-1032.
24. Buckwalter JA, Martin J. Choroba zwyrodnieniowa stawów. Clinical Symposia 1995; 47: 1-32.
25. Chitnavis J, Sinsheimer JS, Suchard MA, et al. End-stage coxarthrosis and gonarthrosis. Aetiology, clinical patterns and radiological features of idiopathic osteoarthritis. Rheumatology (Oxford) 2000; 39: 612-619.
26. Imhof H, Czerny C, Gahleitner A, et al. Koxarthrose, Hüftgelenk. Radiologe 2002; 42: 416-431.
27. Garnero P. Osteoarthritis: biological markers for the future? Joint Bone Spine 2002; 69: 525-530.
28. Lis K, Odrowąż-Sypniewska G, Biliński P i wsp. Oligomeryczne białko macierzy chrząstki (COMP) i glikoproteina YKL-40 jako markery degradacji chrząstki i procesu zapalnego w chorobie zwyrodnieniowej stawu biodrowego. Diagnostyka Laboratoryjna 2003; 39: 133-141.
29. Poole AR, Ionescu M, Fitzcharles MA, Billinghurst RC. The assessment of cartilage degradation in vivo: development of an immunoassay for the measurement in body fluids of type II collagen cleaved by collagenases. J Immunol Methods 2004; 294: 145-153.
30. Conrozier T, Ferrand F, Vignon E, et al. Relationship between serum biomarkers of type II collagen (C2C; C1, 2C and CP II) and radio logical patterns in patient with hip osteoarthritis. Osteoarthritis Cartilage 2005; 5: 38-41.
31. King KB, Lindsey CT, Dunn TC, et al. A study of the relationship between molecular biomarkers of joint degeneration and the magnetic resonance-measured characteristics of cartilage in 16 symptomatic knees. Magn Reson Imaging 2004; 22: 1117-1123.
32. Bijlsma JW, Lafeber FP. Radiographic joint damage in rheumatoid arthritis is associated with differences in cartilage turnover and can be predicted by serum biomarkers: en evaluation from 1 to 4 years after diagnosis. Arthritis Res Ther 2006; 8: R31-R32.
33. Haima P. Biochemical markers for the management of rheumatoid arthritis and osteoarthritis. Clinical and Technical Monograph 2002; dostępne na: http://www.teco-medical.ch/downloads/pdf/Cartilage_MONO_e.pdf
34. Elsaid KA, Chichester CO. Review: Collagen markers in early arthritic diseases. Clin Chim Acta 2006; 365: 68-77.
35. Mazzuca SA, Poole AR, Brandt KD, et al. Associations between joint space narrowing and molecular markers of collagen and proteoglycan turnover in patients with knee osteoarthritis. J Rheumatol 2006; 33: 1147-1151.
36. Cahue S, Sharma L, Dunlop D, et al. The ratio of type II collagen breakdown to synthesis and its relationship with the progression of knee osteoarthritis. Osteoarthritis Cartilage 2007; 15: 819-823.
Copyright: © 2009 Narodowy Instytut Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji w Warszawie. This is an Open Access article distributed under the terms of the Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International (CC BY-NC-SA 4.0) License (http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/), allowing third parties to copy and redistribute the material in any medium or format and to remix, transform, and build upon the material, provided the original work is properly cited and states its license.






Quick links
© 2022 Termedia Sp. z o.o. All rights reserved.
Developed by Bentus.