Wprowadzenie

Na przełomie lat 60. i 70. XX wieku Warszawa była jednym z głównych ośrodków rozprzestrzeniania się zjawiska zażywania substancji psychoaktywnych w Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej. W artykule omówiono w perspektywie historycznej kryminalne aspekty narkomanii. Podjęto również próbę oszacowania skali tego problemu, zarysowano charakterystykę środowisk nim dotkniętych, a także wymieniono formy jego zwalczania.

Materiał i metody

Przyjęto typową dla badań historycznych metodę badawczą opartą na analizie źródeł pisanych. Na podstawie literatury przedmiotu, prasy oraz niewykorzystywanych szerzej materiałów archiwalnych (np. milicyjnych raportów, statystyk kryminalnych, korespondencji) w artykule uporządkowano wiedzę na temat omawianego zagadnienia, zweryfikowano niektóre z dotychczasowych ustaleń oraz zaprezentowano nowe informacje.

Wyniki

Zażywanie substancji psychoaktywnych w Warszawie na przełomie lat 60. i 70. było postrzegane przez władze i społeczeństwo przede wszystkim jako problem kryminalny. Ówcześni decydenci polityczni, media i Milicja Obywatelska (MO) ściśle wiązali zjawisko zażywania substancji psychoaktywnych z upowszechnianiem się wśród warszawskiej młodzieży obyczajów zaczerpniętych z Zachodu, przede wszystkim z ruchu hipisowskiego. Nie było to jednak główne źródło zwiększonego zainteresowania środkami odurzającymi wśród młodzieży stolicy, należy tu bowiem wymienić czynniki psychospołeczne, takie jak problemy egzystencjalne, konflikty z rodzicami, poczucie osamotnienia i odrzucenia. W latach 1968–1975 warszawscy narkomani korzystali z całego spektrum substancji służących do odurzania się, bazujących głównie na lekach. Zwalczanie tego problemu miało zazwyczaj charakter represyjny.

Omówienie

W toku badań potwierdzono większość przyjętych założeń dotyczących omawianego zjawiska, a na podstawie analizy materiałów milicyjnych uszczegółowiono wiedzę na ich temat. Udowodniono, że zażywanie substancji psychoaktywnych w Warszawie miało niewielki związek z działalnością ruchu hipisowskiego. Wykazano, że środowisko osób sięgających po te środki było zróżnicowane pod względem pochodzenia społecznego, a więc problem narkomanii nie dotyczył wyłącznie niższych warstw społeczeństwa. W sposób szerszy niż w literaturze przedmiotu opisano nielegalne sposoby pozyskiwania środków farmaceutycznych służących do odurzania się (m.in. proceder fałszowania recept i pieczątek lekarskich, włamania do aptek), a także działania MO i Służby Bezpieczeństwa (SB) wymierzone w przestępczość narkotykową.

Wnioski

W latach 1968–1975 miała miejsce pierwsza fala wzrostu zażywania substancji odurzających. Sukcesy MO i SB w jej zwalczaniu doprowadziły do uśpienia czujności społeczeństwa, co spowodowało spóźnioną reakcję na nawrót problemów narkotykowych w następnych latach. Z upływem lat narkomania z marginalnego zjawiska zaczęła ewoluować w kierunku szerszego problemu społecznego.