Wprowadzenie

Szpitalne oddziały ratunkowe (SOR-y) są głównymi placówkami przyjmującymi osoby z urazami i stanowią doskonałe miejsce do badania powiązań między alkoholem a urazami. Do końca lat 80. XX w. większość badań skupiała się jednak na wybranych urazach, głównie powstałych w wyniku wypadków drogowych, oraz na przypadkach śmiertelnych, pomijając zależności między alko­holem i pozostałymi urazami. Ze względu na brak szeroko zakrojonych, rzetelnych badań epidemiologicznych dotyczących roli alkoholu w całym spektrum urazów, zwłaszcza urazów bez skutków śmiertelnych, pierwsze badania, których celem była analiza tych związków, podjęto na szpitalnym
oddziale ratunkowym w San Francisco w USA.
To przełomowe badanie uzyskało następnie wymiar globalny i znane jest na świecie jako „model Cherpitel”.

Materiał i metody

Model Cherpitel stosowano w wielu krajach. W jego ramach badano stężenie alkoholu we krwi oraz przeprowadzano wywiady z pacjentami na temat przyczyn wizyt na SOR-ach, spożycia alkoholu przed urazem, wzorów picia oraz objawów zaburzeń związanych z używaniem alkoholu. W miarę rozpowszechniania się tych badań dodano czynniki kontekstualne, takie jak Skalę Polityki Alkoholowej oraz wskaźnik szkodliwości wzorów picia, co pozwoliło badać, w jaki sposób kulturowe uwarunkowania wzorów konsumpcji wiążą się z urazami związanymi z alkoholem. W rezultacie tych badań, prowadzonych w 33 krajach, powstał zbiór danych, które obejmują ponad 34 tysiące pacjentów z urazami, ze 101 szpitalnych oddziałów ratunkowych na sześciu kontynentach.

Wyniki

Wyniki całej serii międzynarodowych analiz uwypukliły związki między ryzykiem urazów a polityką wobec alkoholu i wzorami picia. Pokazały, że kraje z bardziej restrykcyjną polityką mają niższy wskaźnik urazów związanych z alkoholem (po uwzględnieniu dominujących wzorów picia), podczas gdy kraje o bardziej szkodliwych wzorach spożycia alkoholu są narażone na wyższe ryzyko urazów. Dane uzyskane z tych badań wykorzystano do oceny roli alkoholu w wypadkach i urazach w projekcie Global Burden of Diseases, a także do rewizji dwóch międzynarodowych systemów diagnostycznych: ICD-11 i DSM-5.

Omówienie

Wyniki ponad 40-letnich badań porównawczych na SOR-ach potwierdzają znaczenie podejścia międzykulturowego, które pozwala ziden­tyfikować uniwersalne zależności, przy jednoczes­nym uwzględnieniu specyfiki poszczególnych krajów. Rezultaty badań porównawczych wnoszą wkład do uniwersalnej wiedzy, a także mogą posłużyć do kształtowania konkretnych polityk wobec alkoholu w poszczególnych krajach – polityk ograniczających szkody związane z używaniem alkoholu.
Wnioski: Wyniki badań łączących czynniki społeczno-kulturowe z urazami związanymi z alkoholem wskazują na znaczenie międzynarodowych danych dla opracowania strategii profilaktycznych w poszczególnych krajach.