Wstęp:

Ogólnoustrojowa terapia przeciwnowotworowa jest przyczyną wielu powikłań. Jednym z efektów ubocznych może być wynaczynienie cytostatyków. Jest to niezamierzone uwolnienie leku z żyły do otaczających tkanek lub bezpośrednie nacieczenie tkanek. Stosowanie leków, które mogą być podawane metodami innymi niż wstrzyknięcie dożylne (np. tabletki) nie zawsze jest możliwe. Zostały wskazane różne czynniki, które mogą przyczynić się do wynaczynienia leku. W zależności od mechanizmu działania leku uszkadzającego naczynie należy podjąć odpowiednią terapię. Celem pracy było określenie częstości występowania wynaczynienia oraz czynników związanych z wynaczynieniem na oddziałach ambulatoryjnych i stacjonarnych ośrodka onkologicznego.

Materiał i metody:

Badaniem objęto 151 pacjentów, którzy w latach 2017–2019 w Centrum Onkologii im. prof. Franciszka Łukaszczyka w Bydgoszczy otrzymali chemioterapię, podczas której doszło do wynaczynienia leku. Zdarzenia analizowano, biorąc po uwagę lek, charakterystykę pacjenta, długość i czas podania leku oraz objawy wynaczynienia. Przeprowadzono retrospektywną analizę dokumentacji medycznej.

Wyniki:

Liczba zastosowanych terapii systemowych wyniosła 145 003 w warunkach szpitalnych i 120 933 w warunkach ambulatoryjnych (ogółem w latach 2017–2019). Częstość występowania wynaczynienia odnotowano na poziomie 0,05% w warunkach szpitalnych oraz 0,05% w warunkach ambulatoryjnych. Najczęściej wynaczynionym środkiem był 5-fluorouracyl, a wszystkie zdarzenia wystąpiły drogą obwodową. Wykazano, iż wyraźnie rzadziej do wynaczynienia dochodzi w porze nocnej (8,6%), p < 0,001. W przypadku obszaru objętego wynaczynieniem większość zmian mieściła się w zakresie 2,1–5 cm (68,2%), p < 0,001.

Wnioski:

Rozwiązaniem problemu wynaczynień w onkologii może być zakładanie portów dożylnych u pacjentów onkologicznych. W porze nocnej zaobserwowano istotnie mniej wynaczynień w porównaniu z godzinami porannymi i popołudniowymi. Ważnym aspektem zapobiegania wynaczynieniom chemioterapii może być system monitorowania i analizowania działań niepożądanych.