Wprowadzenie

W ramach programu Moje Zdrowie od maja 2025 r. w praktyce lekarza rodzinnego dostępne jest badanie kału FIT-OC. Jest ono bezpłatne dla osób powyżej 50. roku życia oraz w wieku 40–49 lat, jeśli w rodzinie występował rak jelita grubego.

Testy FIT-OC (fecal immunochemical test for occult blood) wykorzystujące jedną z ilościowych metod immunochemicznych (immunoturbidymetryczną, immunonefelometryczną, immunofluorescencyjną lub immunoenzymatyczną) pozwalają na oznaczenie krwi utajonej w kale ze swoistością i czułością diagnostyczną na poziomie 85–90% i wartością odcięcia 10 µg Hb/g kału (50 ng/ml), są więc wiarygodnym i wygodnym narzędziem do stosowania w POZ [1].

W 2018 r. rak jelita grubego był w Polsce trzecim co do częstości występowania nowotworem złośliwym u mężczyzn i drugim u kobiet. W tym samym roku zarejestrowano niemal 12,5 tys. zgonów z jego powodu. Nowotwór ten stanowił wówczas drugą u mężczyzn i trzecią u kobiet najczęstszą przyczynę zgonów spośród nowotworów złośliwych. Pod względem wskaźników 5-letnich przeżyć chorych na raka jelita grubego, mimo obserwowanej na przestrzeni lat poprawy, Polska wciąż zajmuje jedno z ostatnich miejsc w Europie [2]. Niestety, poziom zgłaszalności na badania przesiewowe w kierunku raka jelita grubego w Polsce jest niezwykle niski, a nowotwór ten rozpoznawany jest często dopiero w okresie znacznego zaawansowania klinicznego. Liczba rejestrowanych każdego roku zachorowań i zgonów z powodu raka jelita grubego w Polsce jest wysoka, a wskaźniki 5-letnich przeżyć należą do najniższych w Europie [3–7].

Celem pracy jest opis przypadku pacjentki, u której czujność onkologiczna oraz wykonanie testu FIT-OC w POZ doprowadziły do szybkiego rozpoznania i rozpoczęcia leczenia nowotworu złośliwego odbytnicy.

Opis przypadku

Do lekarza rodzinnego zgłosiła się 65-letnia kobieta zaniepokojona cuchnącymi stolcami z krwią od ok. 2–3 tygodni. Wcześniej nie wykonywała profilaktycznej kolonoskopii, nikt z bliskich krewnych nie chorował na raka jelita grubego.

Pacjentka chorowała na nadciśnienie tętnicze, zwyrodnienie stawów kręgosłupa oraz refluksowe zapalenie żołądka i przełyku. W wywiadzie operacja mięśniaków macicy. Antropometria: 72 kg, 164 cm (BMI = 26,8), nie obserwowała utraty masy ciała. W badaniu przedmiotowym nie stwierdzono odchyleń od normy, jama brzuszna lekko wzdęta, bez oporów patologicznych. W zleconym badaniu ultra­sonograficznym jamy brzusznej nie stwierdzono odchyleń od normy.

Zlecono wykonanie ankiety Moje Zdrowie oraz wykonano badania, w tym FIT-OC.

Stwierdzono: poziom glukozy 118 mg/dl, hemoglobina glikowana (HbA_1c) 6,10%, UACR 3,1 mg/gl, K 5,75 mmol/l, Na 144 mmol/l, eGFR 76 ml/min/1,73 m², Ast 23 U/l, Alt 21 U/l, HDL 64 mg/dl, LDL 136 mg/dl, cholesterol całkowity 219 mg/dl, nie-HDL 154,70 mg/dl, TG 104 mg/dl, Er 4,93 mln/µl, Hct 42,9%, Hgb 13,6 g/dl, L 6,84 tys./µl, MCH 27,6 pg, MCV 87,0 fl, Plt 300 tys./µl. Poziom FIT-OC > 1000 ng/ml.

Pacjentkę skierowano pilnie do szpitala w celu wykonania kolonoskopii, w której stwierdzono: w odbytnicy, ok. 12 cm od zewnętrznego brzegu odbytu, widoczny naciek, prawdopodobnie nowotworowy, obejmujący połowę obwodu jelita. Pobrano wycinki do badania histopatologicznego. Wykonano również tomografię komputerową jamy brzusznej, w której nie zobrazowano powiększonych węzłów chłonnych ani zmian o charakterze przerzutów.

Założono kartę DiLO, odbyło się konsylium chirurgiczno-onkologiczne i w czasie 6 tygodni od pierwszej wizyty w POZ wykonano zabieg chirurgiczny – przednią resekcję odbytnicy z resekcją esicy w asyście robota chirurgicznego Da Vinci. Zabieg i gojenie ran przebiegały bez powikłań.

Pacjentka oczekuje na wyniki pooperacyjnego badania histopatologicznego i decyzje co do dalszego leczenia onkologicznego.

Wnioski

Sytuacja epidemiologiczna raka jelita grubego w Polsce wskazuje na pilną konieczność upowszechnienia działań profilaktycznych w społeczeństwie, zwłaszcza badań przesiewowych. Szansą na zmniejszenie współczynników zachorowalności i umieralności z powodu raka jelita grubego, a także zwiększenie przeżywalności chorych, jest kształtowanie świadomości prozdrowotnej, co prowadzi do podejmowania właściwych zachowań zdrowotnych.

Wykorzystanie testu FIT-OC w POZ może się przyczynić do szybszego wykrywania nowotworów jelita grubego, szybszego leczenia i uniknięcia zgonów z tej przyczyny. Badanie to można wykonać we wszystkich praktykach POZ, jest ono szeroko dostępne [8], proste i łatwiejsze do zaakceptowania dla pacjentów w porównaniu z kolonoskopią profilaktyczną, której z różnych względów pacjenci nie chcą i nie wykonują. Powszechna edukacja na temat dostępności badania FIT-OC wydaje się kluczowa w szeroko pojętej edukacji i profilaktyce w praktyce lekarza rodzinnego w Polsce.

Piśmiennictwo