eISSN: 2299-0038
ISSN: 1643-8876
Menopause Review/Przegląd Menopauzalny
Current issue Archive Manuscripts accepted About the journal Special Issues Editorial board Abstracting and indexing Subscription Contact Instructions for authors Ethical standards and procedures

SCImago Journal & Country Rank
 
4/2006
vol. 5
 
Share:
Share:
more
 
 

Endometrial carcinoma in women aged 65 and older. Clinical and pathological analysis

Jerzy Korczyński
,
Leszek Gottwald
,
Ewa Góra
,
Andrzej Bieńkiewicz

Prz Menopauz 2006; 4: 213–217
Online publish date: 2006/09/21
Article file
- rak trzonu.pdf  [0.07 MB]
Get citation
ENW
EndNote
BIB
JabRef, Mendeley
RIS
Papers, Reference Manager, RefWorks, Zotero
AMA
APA
Chicago
Harvard
MLA
Vancouver
 
 

Wstęp
Każdego roku notuje się 142 tys. zachorowań na raka endometrium oraz 42 tys. zgonów z tego powodu na świecie [1]. Europa należy do regionów o najwyższym wskaźniku zachorowań. W Polsce rak endometrium zajmuje 5. miejsce wśród zachorowań na nowotwory złośliwe kobiet [2] i jest najczęściej rozpoznawanym nowotworem złośliwym narządu rodnego kobiet po 70. roku życia [3]. W Niemczech najwyższy wskaźnik zachorowań notuje się w przedziale wieku 76–80 lat [4]. Wraz z wydłużeniem życia, przy jednoczesnym dążeniu do poprawy jego jakości, diagnostyka i leczenie raka błony śluzowej trzonu macicy nabierają szczególnego znaczenia.
Cel pracy
Celem pracy jest retrospektywna analiza nowotworów złośliwych błony śluzowej trzonu macicy w ocenie patomorfologicznej materiału pooperacyjnego uzyskanego od kobiet, które ukończyły 65. rok życia, w porównaniu z grupą kobiet młodszych, operowanych z tego samego powodu.
Materiał i metody
Badaniami o charakterze retrospektywnym objęto 49 pacjentek z rakiem błony śluzowej trzonu macicy. W grupie pierwszej znalazło się 21 chorych w wieku od 66 do 82 lat (średnia wieku 72 lata, SD=5,6), operowanych od 1 stycznia 2004 r. do 31 grudnia 2005 r. w Klinice Ginekologii Onkologicznej Katedry Onkologii Uniwersytetu Medycznego w Łodzi. 5 chorych poddano przedoperacyjnej radioterapii, zgodnie z kwalifikacją Oddziału Radioterapii Ginekologicznej Regionalnego Centrum Onkologii w Łodzi. Analizie poddano również przypadek chorej po operacji nieradykalnej, radio- oraz chemioterapii wykonanej z powodu raka jasnokomórkowego jajników, u której w wyskrobinach z jamy macicy pobranych po zakończeniu chemioterapii stwierdzono obecność raka jasnokomórkowego. Do celów analizy porównawczej (grupa druga) wyłoniono 28 chorych z rakiem endometrium, operowanych przed 66. rokiem życia. Najmłodsza operowana miała 29 lat, średnia wieku wynosiła 56 lat (SD=8,57). W grupie tej znajdowały się 3 chore po przedoperacyjnej radioterapii. W analizie statystycznej zastosowano test c2 a w przypadku niespełnienia założeń test dokładny Fishera.
Omówienie wyników i dyskusja
Wśród chorych w okresie pomenopauzalnym rak endometrioidalny stwierdzony został w 43% przypadków, natomiast raki typu mieszanego oraz tzw. raki typu 2. łącznie z rakiem litym oraz jasnokomórkowym stanowiły niemal 43% nowotworów złośliwych trzonu macicy W badanej grupie kobiet młodszych zdecydowanie dominują nowotwory typu endometrioidalnego, stanowiąc ponad 80% przypadków (tab. I). Różnice w częstości występowania poszczególnych typów nowotworów są statystycznie istotne (p<0,01). Podobnie Münstedt i wsp. w analizie zbiorczej literatury obejmującej 139 pozycji piśmiennictwa zawartych w bazie Medline, dotyczącej raka endometrium, określili częstość raka endometrioidalnego na 60–80% we wszystkich grupach wiekowych [4]. Porównanie stopnia złośliwości histologicznej raka w obu grupach wykazała znaczną, statystycznie znamienną przewagę odsetka chorych ze stopniem G1 (46,4%) u pacjentek młodszych, w porównaniu do chorych po 65. roku życia, u których stwierdzono tylko1 przypadek G1 (4,8%), p<0,01 (tab. II). Istotnych statystycznie różnic między grupami nie wykazano dla częstości występowania stopnia G2 oraz G3 (p=0,7). Cytowani wcześniej autorzy podają, na podstawie analizy piśmiennictwa, następującą częstość poszczególnych stopni złośliwości histologicznej: G1: do 5%, G2: 5–50%, G3: powyżej 50%. W grupie chorych powyżej 65. roku życia, naciekanie myometrium przekraczające połowę jego grubości stwierdzono w 11 przypadkach (52,4%), w tym u 3 chorych nowotwór naciekał całą grubość mięśniówki. W grupie kontrolnej naciekanie ponad połowy grubości endometrium stwierdzono u 4 chorych (14,3%). Różnice są statystycznie istotne. Nie stwierdzono przypadku naciekania całej grubości mięśnia macicy u żadnej chorej w tej grupie wiekowej, (tab. III). Podobne, istotne statystycznie różnice stwierdzono w ocenie naciekania szyjki macicy: 62 vs 25%, p<0,01, przymacicz: 14,3 vs 0%, p<0,04 oraz przydatków (9,5 vs 0%, różnica statystycznie nieistotna) (tab. IV). Tamussino i wsp. stwierdzili naciekanie szyjki macicy w 67% przypadków, naciekanie przymacicz w 9% oraz przerzuty do węzłów chłonnych miednicy w 25% przypadków raka endometrium [5]. Przerzuty do węzłów chłonnych miednicy mniejszej stwierdzono w materiale własnym łącznie u 19,5% spośród 41 badanych. W 8 przypadkach porównywanych grup chorych nie wykonano limfadenektomii biodrowo-zasłonowej. Dotyczyło to chorych operowanych z powodu stanów przedrakowych endometrium w badaniu przedoperacyjnym, reoperacji raka jajników po radiochemioterapii, przypadku operacji, do której wskazanie stanowił wynik biopsji chirurgicznej pakietu zmienionych nowotworowo węzłów pachwinowych, operacji chorej z łagodnym guzem jajnika po przebytym leczeniu skojarzonym z powodu raka piersi oraz 3 przypadków operacji chorych obarczonych znacznego stopnia otyłością. Średnia liczba wypreparowanych węzłów chłonnych u kobiet młodszych i starszych wynosiła odpowiednio: 10,7 (SD=5,02) oraz 9,4 (SD=4,9). Otyłość jest wymieniana zarówno jako podstawowy czynnik ograniczający możliwość wykonania limfadenektomii miedniczej, jak i przyczyna niemal 25% niepowodzeń procedur laparoskopowych w chirurgii raka endometrium [6]. Niektórzy autorzy jednak traktują otyłość jako przyczynę niepowodzeń jedynie w zakresie limfadenektomii okołoaortalnej [7]. W doniesieniu Pavelki i wsp. [7], częstość występowania przerzutów węzłowych była o przeszło 8% niższa w porównaniu z badaniami własnymi. Obecność przerzutów w węzłach miednicy, zdaniem niektórych autorów, nie ma związku z głębokością naciekania myometrium, stopniem złośliwości histologicznej, naciekaniem szyjki oraz wielkością guza pierwotnego. Jedynie zajęcie przez nowotwór układu naczyń limfatycznych (lymphvascular space involvment) koreluje statystycznie znamiennie z przerzutami węzłowymi w raku endometrium [8, 9]. Zajęcie procesem nowotworowym szyjki macicy oraz przymacicz stwierdzano w materiale pooperacyjnym istotnie częściej w grupie kobiet starszych niż u kobiet przed 65. rokiem życia (p<0,01). Różnic takich nie wykazano dla układu chłonnego oraz przydatków (tab. IV). Z kolei analiza częstości występowania innych nieprawidłowości w obrębie macicy i przydatków u kobiet operowanych z powodu raka endometrium wykazała brak istotnych różnic występowania rozsianej gruczolistości wewnętrznej (p=0,06), zewnętrznej (p=0,8) i mięśniaków macicy (p=0,5) (tab. V). Koshiyama i wsp. w materiale 179 przypadków raka endometrium stwierdzili występowanie adenomyosis i mięśniaków odpowiednio w 16 i 28% przypadków [10]. W materiale własnym odsetki te wynosiły odpowiednio: 32,2 oraz 42,8% dla grupy kobiet młodszych oraz 9,5 i 33,3% dla grupy po 65. roku życia. W przedstawionym materiale, ogniska endometriozy wewnętrznej, podobnie jak mięśniaki macicy, towarzyszyły częściej omawianym nowotworom w grupie chorych młodszych, jednak różnice te nie są statystycznie znamienne. Cytowani autorzy zanotowali współwystępowanie ognisk endometriozy i raka endometrium u 7% chorych. W badaniach własnych odsetek ten wynosił odpowiednio 7,2% u kobiet młodszych oraz 9,5% po 65. roku życia. Reinhold i wsp. w materiale operowanych z różnych wskazań 100 chorych stwierdzili obecność ognisk endometriozy wewnętrznej w 29% przypadków. Badana grupa obejmowała zarówno przypadki raka endometrium, raka szyjki macicy, jak i nowotworowe i nienowotworowe guzy jajnika. Autorzy wykryli znamienną statystycznie korelację między występowaniem raka błony śluzowej macicy a endometriozą wewnętrzną [11]. W badaniach własnych współwystępowanie obu chorób stwierdzono u 11 spośród 49 pacjentek (22,5%) z obu grup wiekowych. Kompleksowe opracowanie dotyczące cech wspólnych rozwoju endometriozy i procesu nowotworowego przedstawili Varma i wsp. Autorzy wykazali, że zarówno w obrazie histopatologicznym, badaniach morfometrycznych, jak i diagnostyce molekularnej występuje wiele podobieństw między rakiem błony śluzowej trzonu macicy a endometriozą. Dodatkowo zostały przedstawione wyniki badań epidemiologicznych, potwierdzających podwyższone ryzyko zachorowania na raka jajnika i endometrium w przypadkach endometriozy [12]. Polipy endometrialne stwierdzono łącznie u 18 z 49 analizowanych przez nas chorych (36,7%). Wśród nich naciek raka błony śluzowej obejmował endometrium bez zajmowania regionu polipów w 5 przypadkach. Polipy występowały u 35,7% chorych młodszych oraz u 38% chorych po 65. roku życia. Obecność raka rozwijającego się wyłącznie w polipie stwierdzono łącznie w 10% przypadków. Przypadki raka obejmującego polip endometrialny oraz endometrium poza polipem stanowiły 16,3% badanych. Nie stwierdzono statystycznie istotnych różnic w obecności lub braku ognisk raka w polipach endometrialnych, jak i częstości rozpoznawania polipów w badanych grupach wiekowych (tab. VI). Podobne wyniki uzyskali Martin-Ondarza i wsp. analizując 27 chorych z rakiem endometrium rozwijającym się w polipie (co stanowiło 13,2% badanych) [13]. Polipy endometrialne dotyczą 31% kobiet ze średnią wieku 63 lata, diagnozowanych za pomocą wyłyżeczkowania jamy macicy. Polipy są częstą przyczyną nieprawidłowych krwawień z jamy macicy w przedziale wieku 30–60 lat i szacuje się, że występują u 1/4 wszystkich kobiet w omawianym przedziale wiekowym [14]. Wszyscy autorzy są zgodni, że przypadki raka ograniczonego do polipa endometrialnego charakteryzują się lepszym, w porównaniu z innymi przypadkami raka rokowaniem.
Wnioski
1. Dominującą postacią raka endometrium u kobiet, które nie ukończyły 65. roku życia jest adenocarcinoma endometrioidale w stopniu złośliwości histologicznej G1. Inne postacie raka są charakterystyczne dla kobiet starszych. 2. Naciekanie powyżej 50% grubości myometrium dotyczy przeszło połowy kobiet z rakiem trzonu macicy, które ukończyły 65. rok życia. Nie wykazano istotnych różnic w stopniu złośliwości histologicznej G2 oraz G3 tego nowotworu w poszczególnych grupach wiekowych. 3. Naciekanie szyjki macicy w raku endometrium występuje istotnie częściej u kobiet po 65. roku życia. 4. Nieprawidłowości w obrębie narządu rodnego (mięśniaki, ogniska endometriozy, polipy endometrialne) występują z podobną częstością u kobiet przed 65. rokiem życia, jak i u kobiet starszych.

Piśmiennictwo
1. Amant F, Moerman P, Neven P, et al. Endometrial cancer. Lancet 2005; 366: 491-505. 2. Jesionek-Kupnicka D, Bieńkiewicz A. Rak trzonu macicy W: Onkologia. Podręcznik dla studentów i lekarzy. Medical Press, Gdańsk 2004; 160-1. 3. Gottwald L, Akoel K, Wójcik-Krowiranda K i wsp. Nowotwory złośliwe narządów płciowych u kobiet w okresie senium. Gin Pol 2003; 74; 9: 714-7. 4. Münstedt K, Grant P, Woenckhaus J, et al. Cancer of the endometrium: current aspects of diagnostics and treatment. World J Surg Oncol 2004; 2: 24. 5. Hanson M, van Nagell J, Powell D, et al. The prognostic significance of lymph-vascular space invasion in stage I endometrial cancer. Cancer 1985; 55: 1753-57. 6. Tamussino K, Reich O, Gucer F, et al. Parametrial spread in patients with endometrial carcinoma undergoing radical hysterectomy. Int J Gynecol Cancer 2000; 10: 313-17. 7. Scribner D, Walker J, Johnson G, et al. Laparoscopic pelvic and paraaortic lymph node dissection in the obese. Gynecol Oncol 2002; 84: 426-30. 8. Pavelka J, Ben-Schahar I, Fowler J, et al. Morbid obesity and endometrial cancer: surgical, clinical, and pathologic outcomes in surgically managed patients. Gynecol Oncol 2004; 95: 588-92. 9. Hanson M, van Nagell J, Powell D, et al. The prognostic significance of lymph-vascular space invasion in stage I endometrial cancer. Cancer 1985; 55: 1753-7. 10. Watanabe M, Aoki Y, Kase H, et al. Low risk endometrial cancer: A study of pelvic lymph node metastasis. Int J Gynecol Cancer 2003; 13: 38-41. 11. Koshiyama M, Okamoto T, Ueta M. The relationship between endometrial carcinoma and coexistent adenomyosis uteri, endometriosis externa and myoma uteri. Cancer Detect Prev 2004; 28: 94-98. 12. Reinhold C, Tafazoli F, Wang L. Imaging features of adenomyosis. Hum Reprod Update 1998; 4: 337-49. 13. Varma R, Rollason T, Gupta J, Maher E. Endometriosis and the neoplastic process Reproduction 2004; 127: 293-304. 14. Martin-Ondarza C, Gil-Moreno A, Torres-Cuesta L, et al. Endometrial cancer in polyps: a clinical study of 27 cases. Eur J Gynaecol Oncol 2005; 26: 55-8. 15. Orvieto R, Bar Hava I, Dicker D, et al. Endometrial polyps during menopause: characterization and significance. Acta Obset Gynecol Scand 1999; 78; 883-6.
Copyright: © 2006 Termedia Sp. z o. o. This is an Open Access article distributed under the terms of the Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International (CC BY-NC-SA 4.0) License (http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/), allowing third parties to copy and redistribute the material in any medium or format and to remix, transform, and build upon the material, provided the original work is properly cited and states its license.
Quick links
© 2021 Termedia Sp. z o.o. All rights reserved.
Developed by Bentus.
PayU - płatności internetowe