eISSN: 2299-0038
ISSN: 1643-8876
Menopause Review/Przegląd Menopauzalny
Current issue Archive Manuscripts accepted About the journal Special Issues Editorial board Abstracting and indexing Subscription Contact Instructions for authors Ethical standards and procedures

SCImago Journal & Country Rank
 
4/2002
vol. 1
 
Share:
Share:
more
 
 

Flow parameters in the vertebrobasilar system evaluated by Doppler ultrasonography in women and their dependence upon age

Grzegorz Stachowiak
,
Ludomir Stefańczyk
,
Marek Mysior

(Prz Menopauz 2002; 4: 31–34)
Online publish date: 2004/03/03
Article file
- Parametry.PDF  [0.35 MB]
Get citation
ENW
EndNote
BIB
JabRef, Mendeley
RIS
Papers, Reference Manager, RefWorks, Zotero
AMA
APA
Chicago
Harvard
MLA
Vancouver
 
 
Dolegliwości związane z niewydolnością naczyń mózgowych stanowią istotną część zespołu objawów menopauzy. Przyjmuje się, że podstawowe znacznie w powstawaniu tych zaburzeń ma deregulacja naczynioruchowa w obszarze ośrodkowego układu nerwowego [22]. Bóle, zawroty głowy, uderzenia gorąca i poty oraz zaburzenia snu obserwuje się u 50–70% kobiet w okresie przekwitania. U 20–25% kobiet z tej grupy dolegliwości utrzymują się dłużej niż 5 lat, zaś największe nasilenie dolegliwości przypada na 2 lata przed menopauzą, co nierzadko może powodować ograniczenie aktywności życiowej i zawodowej kobiety. W powstawaniu typowego zespołu objawów niewydolności kręgowo-podstawnej kluczowe znaczenie mają zmiany przepływu w tętnicach kręgowych. W ocenie przepływu w tych tętnicach najbardziej dostępną i nieinwazyjną metodą jest badanie ultrasonograficzne Color Doppler (USG-CD) [1, 7]. Metoda ta daje informacje zarówno o morfologii naczyń, jak i precyzyjne dane dotyczące hemodynamiki przepływu [5, 7, 14]. W piśmiennictwie brakuje jednak uzyskanych tą metodą obserwacji, dotyczących zmian parametrów przepływu w tętnicach kręgowych zachodzących wraz z wiekiem kobiety. Celem niniejszej pracy jest wypełnienie tej luki.


Materiał i metodyka


W latach 1998–2001 zbadano tętnice kręgowe u 314 kobiet w wieku 18–72 lat (średnia wieku 49,8) dobranych spośród pacjentek programów profilaktycznych prowadzonych w poradniach Instytutu Centrum Zdrowia Matki Polki. Kobiety objęte analizą nie były leczone z powodów neurologicznych i kardiologicznych, nie stosowały leków hormonalnych (zarówno antykoncepcji hormonalnej, jak i hormonalnej terapii zastępczej). W celu wyeliminowania wpływu uwarunkowań anatomicznych na wartości pomiarów z grupy wyłączono osoby, u których tętnice kręgowe miały średnicę mniejszą niż 3 mm lub stwierdzano znaczną asymetrię średnicy tętnic (powyżej 1 mm), oraz u których obserwowano nieprawidłowości przebiegu tętnic (tętnice poza wyrostkami poprzecznymi, odcinkowe zdwojenia naczyń czy ich kątowe zagięcia). Z grupy badanej wyłączono także osoby, u których obecność zmian miażdżycowych lub zmian zwyrodnieniowych kręgosłupa powodowała istotne odcinkowe zwężenia tętnic. Następnie badane kobiety podzielono na 6 kategorii wiekowych: do 25. roku życia, co dziesięć lat do 65. roku życia i powyżej 65 lat. Przedziały wiekowe i liczebności grup badanych zestawiono w tab. I.

Badanie ultrasonograficzne wykonywano metodą dopplerowską z odwzorowaniem przepływu w kolorze (USG-CD). Stosowano sondy liniowe 7–9 MHz (GE Logic 500) oraz 5 MHz (Acuson 128 XP-10). Technika badania była zgodna ze standardami przyjętymi w piśmiennictwie [1, 3, 6, 8, 11, 12]. Tętnice uwidaczniano obustronnie od miejsca odejścia do pętli atlasu. Na podstawie obrazu prezentacji dwuwymiarowej oceniano ich przebieg i średnicę. Przepływ oceniano metodą ultrasonografii dopplerowskiej w technice fali pulsacyjnej (PW). Pomiar był dokonywany u wszystkich badanych na jednakowym poziomie w segmencie II tętnicy – odcinek C4-C5 lewej tętnicy kręgowej. Mierzono prędkości Vmax (szczytowoskurczową), Vmin (późnorozkurczową) oraz obliczano wskaźnik oporu RI wg następującego wzoru:

RI= (Vmax–Vmin) : Vmax

W pomiarach prędkości uwzględniano poprawkę kątową, a objętość pomiarową ustawiano w przybliżeniu na szerokość naczynia. W poszczególnych grupach wiekowych obliczono wartości średnie, SD (odchylenie standardowe) i SE (błąd standardowy) dla Vmax, Vmin i RI. Wszystkie wyniki zostały przedstawione w formie wykresów Box and Whiskas.


Wyniki


Dla tętnic kręgowych charakterystyczny jest przepływ niskooporowy: przepływ przez cały cykl pracy serca odbywa się w kierunku obwodowym, z gwałtownym wzrostem prędkości w fazie skurczowej – nie obserwuje się fazy wstecznego przepływu w fazie rozkurczu mięśnia sercowego i zamknięcia zastawki aortalnej. Przepływ o charakterze niskooporowym wykazano u wszystkich badanych kobiet.
W poszczególnych grupach wykazano stałe zmniejszanie się prędkości przepływu wraz z wiekiem. Zmiany te w wyraźny sposób dotyczyły prędkości szczytowoskurczowej. Najbardziej znaczący spadek zaznacza się do 55. roku życia (od 84 cm/s u kobiet w wieku do 25 lat do 61 cm/s wyliczonych u kobiet w grupie 46–55 lat). W kolejnych dekadach tendencja spadkowa ulega zahamowaniu (w grupie powyżej 65 lat średnia prędkość przepływu wynosi 53 cm/s). Spadek prędkości przepływu w mniejszym stopniu dotyczył prędkości późnorozkuczowej. Obliczane średnie wartości utrzymują się na stabilnym poziomie 20–21 cm/s do 55. roku życia. W kolejnych dekadach odnotowano nieznaczny spadek wartości średnich do 19–16 cm/s.
Konsekwencją opisanych zmian prędkości przepływu są zmiany wartości wskaźnika oporu RI: wartość RI u osób młodszych jest wyższa – spada stopniowo i uzyskuje minimum w grupie 45–56 lat, następnie ponownie rośnie. W grupie kobiet do 25 lat wartości wskaźnika oporu wahały się w przedziale 0,75±0,08 (śr. ±SD). Wskaźnik RI osiąga minimum 0,67 w grupie 46–55 lat. W kolejnych dekadach ponownie rośnie, aż do poziomu 0,71 w grupie kobiet powyżej 65. roku życia.
Szczegółowe wartości parametrów przepływu w poszczególnych grupach przedstawia tab. II. oraz graficznie ryc. 1. i 2.


Dyskusja


Przepływ w tętnicach domózgowych zależy od wielu czynników: częstości rytmu serca, objętości skurczowej oraz mechanizmów autoregulacyjnych, występujących już na poziomie krążenia mózgowego. Istotny wpływ wywierają także pojawiające się z wiekiem zmiany miażdżycowe i inne choroby ogólnoustrojowe (np. cukrzyca). W przypadku tętnic kręgowych dodatkowy wpływ wywierają czynniki anatomiczne (częsta asymetria średnicy naczyń) oraz zmiany zwyrodnieniowe w kręgosłupie, powodujące zmianę przebiegu naczyń lub ich odcinkowy ucisk. Dlatego określenie podłoża dolegliwości o typie niewydolności kręgowo-podstawnej jest niezwykle trudne i najczęściej bywa wynikiem współoddziaływania kilku niekorzystnych okoliczności.
W zaprezentowanej pracy grupę kobiet dobrano w sposób ograniczający wpływ większości czynników patologicznych, mogących zaburzać parametry przepływu, a obserwowane zmiany można przyjąć za wynikające z naturalnych procesów związanych ze starzeniem się organizmu, spadkiem dynamiki przepływu i wzrostem oporu łożyska naczyniowego związanego z ograniczeniem elastyczności naczyń.
Spadek prędkości przepływu w tętnicach obwodowych, także w tętnicach kręgowych, jest odnotowywany dość powszechnie [2, 13]. Jednak normy parametrów przepływu dla poszczególnych przedziałów wiekowych nie zostały opracowane. W piśmiennictwie podaje się wartości te dość ogólnie; prędkość szczytoworokurczowa na poziomie 56–66 cm/s [11]. Prędkości te można uznać za typowe jedynie dla osób powyżej 60. roku życia, co wynika także z prezentowanego przez innych autorów materiału (badano jedynie starsze kobiety, w wieku 40–60 lat) i znajduje potwierdzenie w wynikach przedstawianej pracy [11].
Wyższe wartości wskaźnika RI u osób młodych przy wysokich wartościach Vmax mogą zależeć od większej dynamiki krążenia i dużej elastyczności naczyń. U osób w podeszłym wieku, pomimo niskich prędkości przepływu wysokie wartości wskaźnika RI spowodowane są zwiększonym oporem łożyska naczyniowego w wyniku rozwijania się zmian miażdżycowych i degeneracji włókien elastycznych w ścianach tętnic. Jak się przyjmuje, estrogeny mogą hamować te procesy [4].
Wykazano, że kobiety przed menopauzą mają większą rezerwę krążenia mózgowego i wyższą akcelerację przepływu niż mężczyźni w podobnym wieku, ale brak już istotnej statystycznie różnicy tych parametrów u obu płci w późniejszym okresie [9]. W okresie pomenopauzalnym narastanie oporu przepływu stwierdzono w tętnicach obwodowych, zwłaszcza u pacjentek z menopauzą trwającą powyżej 6 lat [3]. Podanie terapii hormonalnej może zahamować narastanie oporu obwodowego w naczyniach, w tym także w naczyniach ośrodkowego układu nerwowego [4, 10]. Badanie USG-CD może być cenną metodą umożliwiającą monitorowanie tych zjawisk z założeniem jednak, że odniesienie wyników powinno być prowadzone w ściślejszych kategoriach wiekowych.


Wnioski


1. Parametry przepływu w układzie kręgowo-podstawnym zależą w dużym stopniu od wieku osoby badanej.
2. Prędkości przepływu w tętnicach kręgowych wraz z wiekiem spadają, przy czym spadek ten w większym stopniu dotyczy prędkości szczytowoskurczowej, w mniejszym stopniu późnorozkurczowej.
3. Wartości wskaźnika oporu przepływu (RI) są wyższe u kobiet młodszych, osiągają minimum w wieku 46–55 lat i ponownie rosną w kolejnych dekadach.


Piśmiennictwo

1. Bartels E. Farbkodierte Dopplersonographie der Vertebralarterien.
Vergleich mit der konventionellen Duplexsonographie. Ultraschall Med 1992; 13 (2): 59-66.
2. Baumgartner RW, Mattle HP, Aaslid R. Transcranial color-coded duplex sonography, magnetic resonance angiography and computed tomography angiography: methods, applications, advantages and limitations. J. Clin. Ultrasound 1995; 23 (2): 89-111.
3. Bekavac I, Kupesic S, Mihaljevic D, Kurjak A. Vascular impedence of uterine, inferior vesicle, and ophthalmic arteries in postmenopausal women receiving hormonal replacement therapy: comparative Doppler study. Crot Med J 2000; 41 (3): 235-9.
4. Cacciatore B, Paakkari I, Toivonen J, et al. Randomized comparison of oral and transdermal hormone replacement on carotid and uterine artery resistance to blood flow. Obstet Gynecol 1998; 92 (4): 559-68.
5. Carroll BA. Carotid sonography. Radiology 1991; 178: 303-13.
6. Hoffmann M, Sacco RL, Chan S, et al. Noninvasive detection of vertebral artery dissection. Stroke 1993; 24 (6): 815-9.
7. Kaps M, Seidel G, Bauer T, et al. Imaging of the intracranial vertebrobasilar system using color-codedultrasound. Stroke 1992; 23 (11): 1577-82.
8. Martin PJ, Evans DH, Finst P, et al. Transcranial color-coded sonography of the basal cerebral circulation. Reference data from 115 volunteers. Stroke 1994; 25: 390-6.
9. Olah L, Valikovics A, Bereczki D, et al. Gender-related differences in acetazolamide – induced cerebral vasodilatory response: a transcranial Doppler study. J Neuroimaging 2000; 10 (3): 151-6.
10. Setacci C, la Marca A, Agricola E, et al. Effects of the selective estrogen receptor modulator, raloxifene, on carotid artery pulsatility index in postmenopausal women. Am. J. Obstet Gynecol 2002; 186 (4): 832-5.
11. PJ, Bousser MG, LaPlane D, et al. Duplex scanning of normal vertebral arteries. Stroke 1986; 17 (5): 921-3.
12. Trattnig S, Schwaighofer B, Hubsch P, et al. Color-coded Doppler sonography of vertebral arteries. J Ultrasound Med 1991; 10 (4): 221-6.
13. Zwiebel WJ. Part III, IV and V: Carotid duplex examination. Seminars Ultrasound, CT and MR 1987; 8 (1): 9-26.
14. Zwiebel WJ. Part VI: Duplex vertebral examination. Seminars Ultrasound, CT and MR 1987; 8 (1): 51-7.


Adres do korespondencji

Pracownia Ultrasonografii Zakładu
Diagnostyki Obrazowej
Instytut Centrum Zdrowia Matki Polki
ul. Rzgowska 281/289
93-338 Łódź
Copyright: © 2004 Termedia Sp. z o. o. This is an Open Access article distributed under the terms of the Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International (CC BY-NC-SA 4.0) License (http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/), allowing third parties to copy and redistribute the material in any medium or format and to remix, transform, and build upon the material, provided the original work is properly cited and states its license.
Quick links
© 2021 Termedia Sp. z o.o. All rights reserved.
Developed by Bentus.