eISSN: 2299-0038
ISSN: 1643-8876
Menopause Review/Przegląd Menopauzalny
Current issue Archive Manuscripts accepted About the journal Special Issues Editorial board Abstracting and indexing Subscription Contact Instructions for authors Ethical standards and procedures

SCImago Journal & Country Rank
 
6/2009
vol. 8
 
Share:
Share:
more
 
 
Review paper

Gauguin syndrom in women in menopausal transition

Sylwia Sobieszczańska
,
Ireneusz Połać
,
Tomasz Stetkiewicz

Przegląd Menopauzalny 2009; 6: 324-326
Online publish date: 2010/02/08
Article file
- Syndrom Gauguina.pdf  [0.06 MB]
Get citation
ENW
EndNote
BIB
JabRef, Mendeley
RIS
Papers, Reference Manager, RefWorks, Zotero
AMA
APA
Chicago
Harvard
MLA
Vancouver
 
 
Niniejszy artykuł poświęcony jest próbie analizy i opisu problemów związanych z rozwojowymi przemianami osobowości u kobiet w okresie przejścia menopauzalnego. Problematykę zmiany sposobu spostrzegania siebie samego, świata i relacji z nim zapoczątkowały teorie i badania dotyczące mężczyzn [1, 2]. Powodem były zmiany, jakich na pewnym etapie życia dokonywali mężczyźni. Nieprzypadkowo zespół zmian nazwano imieniem sławnego artysty – Gauguina [3].
O tym, kiedy mogą pojawić się pewne zmiany osobowości, decyduje świadomość, że czasowy horyzont życia zaczyna się precyzować, a więc czas, który pozostał na samorealizację, jest ograniczony. W dzisiejszych czasach okres przejścia menopauzalnego nie jest jednak początkiem końca. Przeciwnie, stanowi on bramę do „drugiej dojrzałości”, a więc wieku, który dawniej kobiety osiągały rzadko. Średnia długość życia wynosi obecnie ok. 80 lat. Wynika z tego, że statystyczna pięćdziesięcioletnia kobieta ma przed sobą jeszcze ok. 30–35 lat życia.
Zmiana perspektywy czasowej z czasu już przeżytego na czas, jaki pozostał, stymuluje do rozliczeń strat i osiągnięć. Taki bilans często oznacza refleksję nad sensem życia i jego celem. Wejście w wiek menopauzalny wymusza zmianę stylu życia i jego struktury. Kobieta musi nabrać dystansu wobec tego, co kiedyś było jej atrybutem. Często pojawia się lęk związany z utratą tak ważnych i oczywistych dla niektórych kobiet wartości, na których opierały swoją samoocenę, jak uroda, opieka nad dziećmi i perspektywa kariery. Ten egzystencjalny lęk może być często spustowym elementem do wystąpienia napadów paniki, lęku uogólnionego lub znacznego obniżenia nastroju. Może też jednak motywować do zmian w postaci stawiania sobie nowych wyzwań i realizacji nowych dążeń. Dzięki nim kobieta odzyskuje poczucie bezpieczeństwa i lepszą samoocenę. Okres przejścia menopauzalnego może być również okresem pożegnania z młodością na zasadzie próby zatrzymania upływającego czasu lub podejmowania działań, na które kobieta nie miała do tej pory odwagi. Stać się on może czasem odkrywania talentu i realizacji niespełnionych do tej pory marzeń [4–6]. W okresie przejścia menopauzalnego dochodzi często do zerwania długoletnich związków partnerskich w celu poszukiwania nowych doświadczeń, ale też w celu uwolnienia się od to-ksycznej relacji.
Zmiany, jakie podejmują kobiety, ich nowy program samorealizacji to wynik nie tylko przemyśleń, ale również proces przemian emocjonalnych w tym okresie. Kobiety próbują wywalczyć większą autonomię, być stanowcze, dominujące i asertywne. Chcą więc posiadać cechy postrzegane stereotypowo jako męskie [7]. Zjawisko to Miluska [6] nazywa „inwazją tożsamościową” kobiet. Polega ona na podejmowaniu nowych życiowych wyborów oraz wzbogacaniu tożsamości o nowe obszary [3]. Podłożem tych procesów są zmiany hormonalne [8, 9], które współgrają ze zmianami w zakresie życiowych ról [8].
Kobietom, dla których życie rodzinne i wychowywanie dzieci było najważniejsze, czas przejścia menopauzalnego przynosi pytanie o ich obecną tożsamość. Muszą więc zmagać się z problemem zmiany roli życiowej i z problemami osób bliskich – dzieci.
Jednym z przykładów specyficznych strat psychologicznych okresu przejścia menopauzalnego w kulturze europejskiej jest współwystępowanie klinicznych objawów depresji z zakończeniem procesu wychowywania dzieci i ich odejściem z domu, nazwany zespołem pustego gniazda. Matki, które z trudem akceptowały dorastanie dzieci, nie potrafią pogodzić się z ich ostateczną materialną separacją. Zespół opuszczonego gniazda przejawia się ogarniającym wówczas uczuciem pustki, osamotnienia, narastającym poczuciem bycia niepotrzebnym, a nawet zdradzonym. Taka reakcja wynika nie tylko z faktu separacji, lecz także z braku innych celów. W hierarchii wartości życiowych macierzyństwo ma bardzo wysoką pozycję, dlatego elastyczne przeformułowanie tej struktury w postaci postawienia sobie nowych celów i przesunięcia akcentów bywa trudne. Wykazano, że odejście dzieci z domu jest największym urazem dla matek, gdy małżonkowie nie doznawali wzajemnej satysfakcji i spełnienia potrzeb emocjonalnych.
Problemy wynikające z okresu przejścia menopauzalnego często nasila zbliżony w czasie kryzys wieku średniego u mężczyzny – małżonka lub partnera życiowego, który niekiedy ucieka się do radykalnych posunięć, np. zmiany pracy, stylu życia, a czasem rozwodu. Kobiety w takich sytuacjach muszą sprostać dodatkowym obowiązkom, a ich stan emocjonalny cechuje obawa o przyszłość i lęk przed samotnością. Często też spada ich samoocena i obwiniają się o rozpad związku [10, 11]. U kobiet przechodzących w tym samym czasie rozwód i okres przejścia menopauzalnego istnieje bardzo duże ryzyko wystąpienia objawów lęku, niepokoju i/lub depresji.
Innym ważnym problemem małżeństw w średnim wieku są choroby somatyczne dotykające małżonków, szczególnie mężczyzn. U mężczyzn następuje wówczas często reakcja nadmiernej koncentracji na stanie somatycznym, agrawacja objawów. Stres związany z obawami o zdrowie męża i przyszłość może przyczynić się do pogorszenia stanu psychicznego kobiety [12].
Coraz częściej zgłaszanym przez kobiety problemem jest stres związany z obawą utraty pracy. Jedna z przyczyn to poczucie mniejszej sprawności intelektualnej, gorszej pamięci i osłabionej zdolności skupienia uwagi. Równocześnie wielkim obciążeniem jest świadomość małej szansy na znalezienie nowej pracy [13].
Wśród czynników sprzyjających pojawieniu się zespołów depresyjnych w okresie przejścia menopauzalnego należy też wymienić śmierć bliskich osób. Śmierć bliskiej osoby sprzyja ujawnianiu lęku przed własną śmiercią. Reakcje lękowe są w tym przypadku nierzadko wzmacniane poprzez pojawianie się nowych objawów somatycznych związanych z przekwitaniem lub coraz częstszymi w tym okresie życia chorobami towarzyszącymi. Aktualne straty jako przyczyna depresji są od dawna podkreślane przez badaczy o orientacji psychodynamicznej.
W Poradni Menopauzy Instytutu Centrum Zdrowia Matki Polki w Łodzi podjęto próbę poznania subiektywnej hierarchii ważności problemów odczuwanych przez pacjentki w okresie przekwitania. W badaniach samooceny kobiety najmocniej odczuwały trudności w relacjach z mężem oraz poczucie osamotnienia (mimo posiadanej rodziny), następnie problemy związane z pracą. Dolegliwości fizyczne, a więc najczęstsza przyczyna zgłoszenia się do poradni, znalazły się dopiero na czwartej pozycji [14].
Okres przejścia menopauzalnego działa w mniejszym lub większym stopniu jako stres, który może spowodować lub przyspieszyć u predysponowanej kobiety wystąpienie jakiegoś zaburzenia psychicznego. Jednym z najpoważniejszych powikłań jest depresja.
Współcześnie nikt nie neguje pewnych odrębności obrazu klinicznego i przebiegu części depresji okresu przejścia okołomenopauzalnego. Takie objawy, jak niepokój, pobudzenie psychoruchowe i utrudnione leczenie ze względu na choroby towarzyszące, są częściej spotykane w zespołach depresyjnych okresu przekwitania niż w innych okresach życia.
Większość zaburzeń depresyjnych pojawiających się w okresie przejścia okołomenopauzalnego, według kryteriów ICD-10, można zaklasyfikować w ramach kategorii mieszczących się w rozdziale zaburzenia nastroju (afektywne), opisywanych w historii choroby jako zespół depresyjny lub dystymia. Szczególnie użyteczna w opisie zaburzeń nastroju występujących u kobiet w tym okresie jest kategoria: zaburzenia depresyjne i lękowe mieszane, ze względu na bardzo częste współistnienie podobnie nasilonych objawów zarówno lękowych, jak i depresyjnych.
Okres przejścia menopauzalnego tradycyjnie postrzegany jest jako trudny dla kobiety i jej otoczenia. W badaniach przeprowadzonych w Kanadzie i Anglii wykazano, że kobiety w tej fazie życia są bardziej depresyjne i drażliwe [10]. Dotyczy to ok. 90% populacji badanych kobiet. W niektórych badaniach samoocenowych 51% kobiet uważało się za depresyjne, a 40% uznawało ten okres za trudny emocjonalnie i niosący ze sobą ryzyko chorób somatycznych. Objawy psychiczne stwarzające problemy (rozdrażnienie, depresja, lęk, problemy z pamięcią, niezaradność) zgłosiło 20–30% respondentek badań – kobiet w wieku 45–54 lat – przeprowadzonych w Wielkiej Brytanii wśród 6000 kobiet [13].
Badania populacji ogólnej pozostają w kontraście z doświadczeniem klinicznym, które pokazuje, że 33–45% kobiet w okresie menopauzalnym, szukających pomocy medycznej, cierpi na depresję. Wśród kobiet zgłaszających się do klinik w okresie menopauzy aż 30% miało pierwszy epizod depresji w ciągu 4 lat przed ostatnią menstruacją. Z niektórych badań wynika także, że częstość zaburzeń depresyjnych jest wyższa w grupie kobiet przechodzących menopauzę pooperacyjną, w porównaniu z kobietami wchodzącymi w ten okres naturalnie. Takie cechy osobowości, jak nadpobudliwość, podatność na stres czy niska samoocena, sprzyjają wszelkim stanom przygnębienia [3]. Depresja okresu przekwitania może być trudna do zdiagnozowania, m.in. z powodu lekceważenia jej objawów zarówno przez kobietę, jak i lekarza. Poza tym część wczesnych objawów niedoboru estrogenów przypomina objawy depresji. Są to m.in.: bezsenność, zmiany nastroju, niepokój, nadmierna drażliwość, utrata koncentracji, zaburzenia pamięci i utrata libido. To sprawia, że depresje, szczególnie o lekkim i umiarkowanym nasileniu (a jest ich w praktyce ambulatoryjnej najwięcej), pozostają nierozpoznane.
Im bardziej wyrażone są kulturowe uprzedzenia wobec zaburzeń psychicznych, tym częściej zamiast nich pacjenci zgłaszają dolegliwości somatyczne. Nawet w tak otwartym społeczeństwie jak amerykańskie, zaledwie jedna spośród dwudziestu osób z objawami depresyjnymi zgłasza depresję jako podstawowy powód wizyty u lekarza. Dzieje się tak szczególnie wtedy, gdy objawy somatyczne nasilają się w związku z częstszym występowaniem chorób towarzyszących, co ma miejsce w okresie przekwitania.
W grupie kobiet ze znaczącymi klinicznie objawami depresyjnymi, które zgłosiły się do poradni menopauzy w ICZMP, najczęstszym objawem, podawanym jako podstawowy powód wizyty, były bóle stawów i kości. Tę kategorię skarg zgłaszało aż 31,58% respondentek. Poza tym kobiety skarżyły się na dręczący je lęk, niepokój czy rozdrażnienie (16,84%), problemy z miesiączkowaniem (14,21%) i depresję (11,05%). Wymienione zjawiska składają się na tzw. klimakteryczną maskę depresji [14].
Okresowi przejścia okołomenopauzalnego często towarzyszą objawy związane z zaburzeniem aktywności seksualnej kobiet. Głównymi przyczynami zaburzeń seksualnych są: spadek zainteresowania współżyciem, odczucie obniżenia własnej atrakcyjności oraz dyspareunia [15].
Reasumując, jeżeli kobieta postrzega siebie przez pryzmat klasycznej w zachodniej cywilizacji roli żony i matki i nie dba o swoją duchowość, będzie później trudniej znosić okres przejścia menopauzalnego. Jeżeli natomiast kobieta pracuje nad rozwojem swojego wnętrza, to okres ten będzie dla niej fazą rozpoczynającą nowy czas w jej życiu.


Piśmiennictwo
1. Jaques E. Heath and the mid-life crisis. Int J Psychoanal 1965; 46: 502-514.
2. Levinson DJ, Darrow C, Klein E, et al. The seasons of men’s life. Knopf, New York 1978.
3. Oleś P, Baranowska M. Przełom połowy życia u kobiet. W: Meder J (red.). Problemy zdrowia psychicznego kobiet. Komitet Redakcyjno-Wydawniczy Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego, Kraków 2003; s. 151-160.
4. Liftom RJ. The broken cennection. Simon and Schuster, New York 1979.
5. Cooper KL, Gutmann DL. Gender identity and ego mastery style in middle aged, pre- and post-empty nest women. Gerontologist 1987; 27: 347-352.
6. Chirboga DA. Stress and loss in middle age. W: Kalish RA. Midlife loss: Coping strategies. Sage Publications, Newbury Park 1989; s. 42-88.
7. Wink P. Transition from the early 40s to the early 50s in self-directed women. J Pers 1996; 64: 49-69.
8. Julian TW, McKenry PC. Relationship of testosterone to men’s family functioning at mid-life: a research note. Aggress Behav 1989; 15: 281-289.
9. Bentz LT. Seasoned reflections on midlife transition. A Quadrant review with Aryeh Maidenbaum and Daniel Levinson. Quadrant 1992; 25: 9-19.
10. Gutmann D. Reclaimed powers. Basic Books, New York 1987.
11. Miluska J. Tożsamość kobiet i mężczyzn w cyklu życia. Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 1996.
12. Sęk H. Kryzys wieku średniego a funkcjonowanie w społecznych rolach rodzinnych. W: Tyszkowa M. Rodzina a rozwój jednostki. CPBP, Poznań 1990.
13. Roberts P, Newton PM. Levinsonian studiem of women’s adult development. Psychol Aging 1987; 2: 154-163.
14. Krogulski S, Lipińska-Szałek A. Depresje menopauzalne – nietypowy obraz kliniczny, leczenie. Prz Menopauz 2004; 3: 31-38.
15. Marks NF, Lambert JD. Marital status continuity and change among young and midlife adults. Psychol Aging 1993; 8: 221-230.
Copyright: © 2010 Termedia Sp. z o. o. This is an Open Access article distributed under the terms of the Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International (CC BY-NC-SA 4.0) License (http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/), allowing third parties to copy and redistribute the material in any medium or format and to remix, transform, and build upon the material, provided the original work is properly cited and states its license.
Quick links
© 2021 Termedia Sp. z o.o. All rights reserved.
Developed by Bentus.