Wprowdzenie

Pomimo że mężczyźni stanowią przeważającą część pacjentów lecznictwa uzależnień, szkodliwy wpływ wzorców zachowania związanych z tradycyjną męskością na proces terapeutyczny jest rzadko przedmiotem uwagi terapeutów. Celem niniejszego przeglądu jest prezentacja konkretnych podejść stosowanych w pracy terapeutycz­nej z mężczyznami i ich męskością w lecznictwie uzależnień.

Materiał i metody

Przeprowadzono narracyjny przegląd literatury naukowej na temat męskości i jej związków z zaburzeniami wynikającymi z używania substancji psychoaktywnych oraz ich leczeniem. Zidentyfikowano dwa typy programów terapeutycz­nych: pierwszy odwoływał się do tradycyjnych wzorów w rozumieniu męskości, drugi uwzględniał specyficzne potrzeby i problemy mężczyzn wynikające z oczekiwań kulturowych związanych z męskością. Przegląd literatury uzupełniono przykładami dobrych praktyk terapeutycznych ze Szwajcarii, Niemiec, Włoch, USA i Wielkiej Brytanii.

Wyniki

Zidentyfikowano cztery kluczowe zagadnienia poruszane w programach terapeutycznych stanowiących dobrą praktykę w pracy z mężczyznami uzależnionymi od substancji psychoaktywnych: (a) tradycyjna męskość oraz zestaw cech i oczekiwań z nią związanych, (b) ojcostwo i relacja z ojcem, (c) doświadczenie problemów seksualnych i traumy związanej z wykorzystywaniem seksualnym, (d) zachowania agresywne i doświadczenia przemocy.

Wnioski

Leczenie uzależnień ma szansę bardziej adekwatnie odpowiadać na potrzeby pacjentów, jeśli w procesie terapeutycznym znajdzie się przestrzeń na problematyzowanie męskości i tego, co ją stanowi, refleksję nad cechami tożsamości płciowej oraz wzmacnianie alternatywnych modeli męskości, które uwzględniają również zachowania prozdrowotne. Ujęcie barier związanych z męskością w kategoriach oczekiwań kulturowych może pomóc ograniczyć poczucie winy doświadczane przez pacjentów i zwiększyć ich refleksyjność w odniesieniu do norm kulturowych i stereotypów.