Wprowadzenie:

Pomimo spadkowej tendencji częstości palenia tytoniu, wzrasta częstość używania produktów zastępczych, a ich rynek szybko się rozwija. Celem badania było przedstawienie rozpowszechnienia i intensywności palenia tradycyjnych papierosów i e-papierosów wśród polskich nastolatków w odniesieniu do wybranych czynników demograficznych, cech rodziny i zasobów indywidualnych.

Materiał i metody:

Badaniem objęto 5279 uczniów trzech roczników szkolnych (w wieku 13, 15 i 17 lat) uczestniczących w 2018 r. w międzynarodowych badaniach Health Behaviour in School-aged Study (HBSC). Skonstruowano dwa standaryzowane indeksy mierzące łączne palenie papierosów tradycyjnych i e-papierosów, dotyczące odpowiednio całego życia (INDLT) i ostatnich 30 dni (IND30).

Wyniki:

Częstość palenia wzrasta z wiekiem, a różnice między płciami pojawiają się u 15-latków, na niekorzyść dziewcząt, czego nie zaobserwowano u 13- i 17-latków. Zgodnie z ogólnym modelem liniowym, wiek, wyniki w nauce, zamożność rodziny oraz palenie tytoniu przez ojca i matkę są niezależnymi predyktorami zmienności wskaźnika INDLT. W odniesieniu do IND30, oprócz tych samych czynników, ujawniono również związek z płcią, subiektywną oceną pozycji społecznej rodziny i kompetencjami zdrowotnymi.

Omówienie:

W okresie adolescencji determinanty intensywności palenia tytoniu mogą różnić się od obserwowanych w populacji osób dorosłych. Duże znaczenie mają czynniki rodzinne i szkolne związane z modelowaniem zachowań i kształtowaniem kompetencji zdrowotnych.

Wnioski:

Przeprowadzone analizy potwierdzają potrzebę monitorowania intensywności palenia wśród nastolatków, z uwzględnieniem substytutów tytoniu i różnych perspektyw czasowych. Szczególną uwagę zwrócono na umiejętności zdrowotne jako osobisty zasób chroniący przed ryzykownymi zachowaniami, który może być kształtowany przez rodzinę i szkolną edukację zdrowotną.