Wprowadzenie . Łuszczyca jest przewlekłą i nawrotową chorobą skóry o złożonej patogenezie, dotyczącą 2–3% populacji. Wśród uwarunkowań zaostrzających to schorzenie wymienia się m.in.: czynniki emocjonalne, infekcje i urazy mechaniczne. Wykazano zależność pomiędzy łuszczycą a wieloma chorobami ogólnoustrojowymi, m.in. otyłością czy cukrzycą, natomiast w dostępnym piśmiennictwie nie ma doniesień o powiązaniu łuszczycy z innymi schorzeniami skóry, w szczególności z liszajem twardzinowym i twardziną.

Cel pracy. Przedstawienie chorej, z 5-letnim wywiadem łuszczycy i 3-letnim wywiadem liszaja twardzinowego w obrębie sromu, u której w trakcie hospitalizacji dodatkowo rozpoznano twardzinę ograniczoną.

Opis przypadku. U 61-letniej pacjentki, po przebytej 5 lat wcześniej plastyce zastawek serca, pojawiły się pierwsze zmiany łuszczycowe w obrębie skóry owłosionej głowy, tułowia oraz kończyn górnych i dolnych. Dwa lata później wystąpiły ponadto porcelanowobiałe grudki, zlewające się w większe, lekko stwardniałe ogniska w obrębie sromu i krocza. W badaniu histopatologicznym wycinka ze zmian umiejscowionych na wargach sromowych potwierdzono rozpoznanie liszaja twardzinowego. Pacjentka nie zgłaszała żadnych dolegliwości, a w leczeniu miejscowym stosowano metronidazol w kremie oraz maść kortykosteroidową. Ponadto w badaniu przedmiotowym w trakcie hospitalizacji stwierdzono w obrębie skóry tułowia przebarwienia z nieznacznymi stwardnieniami, utrzymujące się od ponad 20 lat. Obraz kliniczny i wynik badania histopatologicznego pobranego wycinka potwierdziły rozpoznanie twardziny ograniczonej.

Wnioski . Chociaż łuszczyca, twardzina czy liszaj twardzinowy występują stosunkowo często w populacji, to znane są zaledwie pojedyncze doniesienia dotyczące ich współistnienia. Wykazano m.in. zależność objawów wszystkich tych chorób od urazu mechanicznego. U przedstawianej pacjentki przebyta operacja mogła być więc jednym z czynników wywołujących złożone zmiany skórne. Istnieją przypuszczenia, że łuszczyca u pacjentów z twardziną ograniczoną może prowadzić do rozwoju ostrej, postępującej twardziny układowej. Pacjentka wymaga dalszej diagnostyki i leczenia w poradni dermatologicznej i reumatologicznej.