eISSN: 1897-4309
ISSN: 1428-2526
Contemporary Oncology/Współczesna Onkologia
Current issue Archive Manuscripts accepted About the journal Supplements Addendum Special Issues Editorial board Abstracting and indexing Subscription Contact Instructions for authors Ethical standards and procedures
SCImago Journal & Country Rank
10/2003
vol. 7
 
Share:
Share:
more
 
 

Selected tumor markers in the diagnostics of prostate cancer

Barbara Darewicz
,
Ewa Chabielska
,
Marcin Chlabicz
,
Sławomir Dariusz Szajda
,
Tadeusz Werel
,
Zdzisław Skrzydlewski

Współcz Onkol (2003) vol. 7, 10 (738-740)
Online publish date: 2003/12/17
Article file
- Wybrane.pdf  [0.20 MB]
Get citation
ENW
EndNote
BIB
JabRef, Mendeley
RIS
Papers, Reference Manager, RefWorks, Zotero
AMA
APA
Chicago
Harvard
MLA
Vancouver
 
 


WSTĘP





Jednym z podstawowych badań wykorzystywanych w diagnostyce onkologicznej jest oznaczanie markerów nowotworowych, cechujących się dużą specyficznością i czułością w stosunku do określonego nowotworu [1]. Pozwalają one w coraz większym stopniu na wczesne wykrycie i ustalenie stopnia zaawansowania klinicznego oraz na monitorowanie leczenia choroby nowotworowej [2, 3]. Podstawowym, dobrze poznanym markerem, przydatnym obok wywiadu, badania per rectum i ultrasonografii przezodbytniczej (TRUS) jest w diagnostyce onkologicznej gruczołu krokowego swoisty antygen sterczowy (ang. prostate specific antigen – PSA) [1, 4]. Wysokie stężenie tego antygenu w surowicy krwi potwierdza z dużym prawdopodobieństwem obecność zmiany nowotworowej. Obecnie stosunkowo słabo poznana jest przydatność badania katepsyny D i prokoagulanta nowotworowego (ang. cancer procoagulant – CP) w diagnostyce onkologicznej raka gruczołu krokowego. Katepsyna D jako enzymem kaskady proteolitycznej, czynnie uczestniczy w procesie inwazji nowotworowej na skutek miejscowego naciekania i tworzenia przerzutów [5]. Badanie aktywności katepsyny D wykonane w surowicy krwi i w homogenatach tkanek raka żołądka oraz raka jelita grubego wskazuje na wysoką aktywność enzymu w odniesieniu do materiału kontrolnego [6]. Prokoagulant nowotworowy jest enzymem, proteinazą cysteinową, występującym u ludzi chorych na nowotwory, a niewystępującym u osób zdrowych [7]. Rucińska i wsp. [8] przeprowadzili badanie aktywności CP w surowicy krwi chorych na raka płuca, raka piersi, raka przełyku i raka jelita grubego pozwalające na stwierdzenie, iż aktywność CP w surowicy krwi chorych istotnie statystycznie przewyższa aktywność tego enzymu w surowicy krwi osób zdrowych.
Celem pracy była ocena stężenia PSA oraz aktywności katepsyny D i prokoagulanta nowotworowego w surowicy krwi chorych na raka gruczołu krokowego, jak również ocena wartości badania tych markerów w diagnostyce onkologicznej.






MATERIAŁ I METODY





Badanie przeprowadzono za zgodą Komisji Bioetycznej Akademii Medycznej w Białymstoku. Badaniem objęto 12 pacjentów w wieku od 59 do 74 (średnio 67,8±5,2 lat), leczonych w Klinice Urologii AM w Białymstoku z potwierdzonym w badaniu histopatologicznym rakiem gruczołu krokowego (adenocarcinoma) w stopniu zaawansowania pT2a-c, oraz 12 mężczyzn zdrowych w wieku od 54 do 68 (średnio 60,85±4,5 lat). Oceny klinicznego zaawansowania dokonano zgodnie z powszechnie stosowaną klasyfikacją TNM [9]. Materiał badany stanowiła krew pobrana na czczo z żyły łokciowej w sposób typowy, którą po wykrzepieniu wirowano, a otrzymaną surowicę poddawano badaniu. Stężenie PSA oznaczano metodą immunoenzymatyczną na analizatorze Axsym firmy Abbott i wyrażano w ng/ml. Aktywność katepsyny D oznaczano metodą Folina-Ciocalteau w modyfikacji miedziowej [10] i wyrażano ilością uwolnionej tyrozyny w nM Tyr/ml/4 godz. Aktywność CP oznaczano metodą koagulacyjną wg Gordona i Bensona [11] i wyrażano ją czasem krzepnięcia w sekundach (s).
Wyniki opracowano statystycznie przy użyciu testu Manna-Whitneya. Za poziom istotności statystycznej różnic przyjęto p<0,05.






WYNIKI





Uzyskane wyniki badania stężenia PSA, aktywności katepsyny D i CP przedstawione zostały w tabeli.
Stężenie PSA w surowicy krwi chorych na raka gruczołu krokowego wynosiło od 3,35 do 40,86 ng/ml (średnio 18,02±13,04 ng/ml), a mężczyzn zdrowych od 0,0 do 4,0 ng/ml. Aktywność katepsyny D w badanych przypadkach wynosiła od 88 do 152 nM Tyr/ml/4 godz. (średnio 113,33±16,30 nM Tyr/ml/4 godz.), przy wartościach prawidłowych u zdrowych mężczyzn od 88 do 160 nM Tyr/ml/4 godz. (średnio 111,33±19,43 nM Tyr/ml/4 godz.). Aktywność CP w surowicy krwi chorych na raka gruczołu krokowego wynosiła od 36 do 111 (średnio 63,42±20,27 s), natomiast aktywność tego enzymu w surowicy krwi zdrowych mężczyzn miała wartość od 277 do 312 (średnio 290,67±18,72 s).






DYSKUSJA





Podstawowym celem badania markerów nowotworowych w diagnostyce onkologicznej jest ich wykrycie we krwi pacjenta, wtedy gdy zmiany nowotworowe są jeszcze zbyt małe i niemożliwe do wykrycia na innej drodze, co pozwala na podejmowanie decyzji w zakresie strategii leczenia. Markerem nowotworowym raka gruczołu krokowego jest swoisty antygen sterczowy (PSA) [1]. Białko to w znacznych ilościach wytwarzane jest tylko w prawidłowych i rakowych komórkach nabłonka gruczołu krokowego, a w mniejszych ilościach w prawidłowych komórkach sutka i raka sutka. W śladowych ilościach PSA można zaobserwować w komórkach prawidłowych i raka ślinianek przyusznych, w komórkach raka wątroby, nerek, nadnerczy, raka okrężnicy i raka jajnika [12–14].
W rozroście nowotworowym uczestniczą również enzymy proteolityczne, takie jak katepsyna D [15]. Przyjmuje się, że wydzielana przez komórki nowotworowe katepsyna D może aktywować proenzymy innych proteaz, uruchamiając kaskadę proteolityczną, przyczyniającą się w ten sposób do inwazji procesu nowotworowego i tworzenia przerzutów [5]. Dane eksperymentalne sugerują, że wysoka aktywność katepsyny D występuje u chorych na raka jajnika [16], raka endometrium i raka szyjki macicy [17] oraz w innych nowotworach przewodu pokarmowego i pęcherza moczowego [6, 18]. Badaniem użytecznym w diagnostyce onkologicznej chorych na raka gruczołu krokowego może być oznaczenie aktywności prokoagulanta nowotworowego (CP) [19]. Kozwich i wsp. [20], badając stężenie PSA i aktywność CP u chorych na raka gruczołu krokowego stwierdzili, że czułość PSA jako markera nowotworowego wynosi 58%, natomiast czułość CP wynosi 81%, a we wczesnych stadiach choroby zbliżona jest nawet do 100 proc.

Wyniki badania stężenia PSA i aktywności CP w surowicy krwi chorych na raka gruczołu krokowego oraz w surowicy krwi osób zdrowych, wskazują na istotne statystycznie różnice między grupami badanymi i odpowiednimi grupami kontrolnymi (p<0,001). Uzyskane wyniki, zarówno dla stężenia PSA, jak i aktywności CP w surowicy krwi chorych są ponadczterokrotnie wyższe od górnej wartości preferencyjnej dla PSA oraz od średniej aktywności CP w surowicy krwi osób zdrowych. Natomiast brak istotności obserwuje się w badaniu aktywności katepsyny D w surowicy krwi chorych na raka gruczołu krokowego, a aktywnością tego enzymu u mężczyzn zdrowych. Aktywność katepsyny D w surowicy krwi chorych na raka gruczołu krokowego jest zbliżona do wartości prawidłowych. Uzyskane wyniki potwierdzają obserwację, że przechodzenie katepsyny D z komórek nowotworowych do krwi ma miejsce jedynie w przypadkach znacznych rozmiarów guza, zwłaszcza gdy ulega on martwicy i rozpadowi. Obecność przeciwciał, inhibitorów lub innych czynników we krwi może również być przyczyną braku podwyższonej aktywności katepsyny D w surowicy krwi chorych na raka gruczołu krokowego.
Wartości uzyskane dla osób zdrowych zbliżone były do wyników stwierdzanych w naszych uprzednich badaniach aktywności katepsyny D [3] i aktywności CP [8].





WNIOSKI





w W surowicy krwi chorych na raka gruczołu krokowego stężenie PSA i aktywność CP jest znamiennie wyższa niż w surowicy krwi mężczyzn zdrowych.

- Aktywność katepsyny D w surowicy krwi badanych chorych nieznacznie tylko różni się od aktywności tego enzymu w grupie kontrolnej.

- Wstępna ocena aktywności CP w badanych przypadkach wskazuje na możliwość wykorzystania tego enzymu w diagnostyce onkologicznej gruczołu krokowego.

- Przeprowadzone badanie potwierdza wysoką wartość diagnostyczną oznaczenia stężenia PSA w surowicy krwi chorych na raka gruczołu krokowego.





PIŚMIENNICTWO





1. Duffy MJ. Clinical uses of tumor markers: a critical review. Crit Rev Clin Lab Sci 2001; 38: 225-62.
2. Nikliński J, Furman M. Clinical tumor markers in lung cancer. Eur J Cancer Prev 1995; 4: 129-32.
3. Szajda SD, Kiluk M, Wiśniewski R, Skrzydlewski Z. Wartość diagnostyczna markerów nowotworowych: CEA, AFP, Katepsyny D i peokoagulanta nowotworowego (CP) w przypadkach raka płuca i przełyku. Współczesna Onkologia 2002; 6: 9-11.
4. Matuszewska K, Matuszewski M, Jassem J. Rola badań przesiewowych w raku gruczołu krokowego. Współczesna Onkologia 2003; 7: 160-5.
5. Tomaszewski JJ, Tomaszewski T. Enzymy lityczne w proliferacji nowotworowej. Diagn Lab 1991; 27: 56-62.
6. Kiluk M, Skrzydlewski Z, Kiluk A i wsp. Aktywność katepsyny D w niektórych nowotworach przewodu pokarmowego. Pol Merkuriusz Lek 1997; 11: 307-8.
7. Gordon SG, Franks JJ, Lewis BJ. Comparison of procoagulant activities in extracts of normal and malignant human tissue. J Nat Cancer Inst 1979; 62: 773-6.
8. Rucińska M, Furman M, Skrzydlewski Z, Zaremba E. Activity of cancer procoagulant (CP) in serum of patients with cancer of lung, breast, oesophagus and colorectum. Acta Biochim Pol 1997; 44: 109-12.
9. Shroder FH, Hermanek P, Denis L, et al. The TNM classification of prostate carcinoma. Prostate 1992; 4 (supl.): 129-38.
10. Barret AJ. Proteinases in mammalian cells in tissues. North-Holland Publishing Company, Amsterdam, New York, Oxford 1977: 46-135.
11. Gordon SG, Benson B. Analysis of serum cancer procoagulant activity and its potential as a tumor marker. Thromb Res 1989; 56: 431-40.
12. Armbruster DA. Prostate-specific antigen: biochemistry, analytical methods, and clinical application. Clin Chem 1993; 39: 181-95.
13. Levesque M, Hu H, D’Costa M, Diamandis EP. Prostate-specific antigen expression by various tumors. J Clin Lab Anal 1995; 9: 123-8.
14. Stamey TA, Yang N, Hay AR, McNeal JE, Freiha FS, Redwine E. Prostate specific antigen as a serum marker for adenocarcinoma of the prostate. N Engl J Med 1987; 317: 909-16.
15. Mylonas I, Makovitzky J, Richter DU, Jeschke U, et al. Cathepsin D expression in normal, hyperplastic and malignant endometr tissue: an immunohistochemical analysis. Acta Histochem 2003; 105: 245-52.
16. Scambia G, Brnedetti P, Ferrandina G, et al. Cathepsin D assay in ovarian cancer: correlation with pathological features and receptors for oestrogen, progesterone and epidermal growth factor. Br J Cancer 1991; 64: 182-4.
17. Scambia G, Benedetti Panici P, Ferrandina G, et al. Significance of cathepsin-D expression in uterine tumours. Eur J Cancer 1995; 31: 1449-54.
18. Droller MJ. Expression of cathepsin D in urothelial carcinoma of the urinary bladder: an immunohistohemical study including correlations with extracelolular matrix components, CD 44, p53, Rb, c-erb B-2 and the proliferation indices. J Uro 2003; 170: 671-2.
19. Mielicki W. Biochemisty of cancer procoagulant. Haemostasis 2001; 31 (Suppl 1): 8-10.
20. Kozwich DL, Kramer LC, Mielicki WP, Fotopoulos SS, Gordon SG. Applications of cancer procoagulant as an early detection tumor marker. Cancer 1994; 74: 1367-76.





ADRES DO KORESPONDENCJI





dr hab. med. Barbara Darewicz
Klinika Urologii
Akademii Medycznej w Białymstoku
Samodzielny Publiczny Szpital Kliniczny
ul. M. Skłodowskiej-Curie 24a
15-276 Białystok
tel. 0 (prefiks) 85 746 82 84
e-mail: urolamb@cksr.ac.bialystok.pl







Copyright: © 2003 Termedia Sp. z o. o. This is an Open Access article distributed under the terms of the Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International (CC BY-NC-SA 4.0) License (http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/), allowing third parties to copy and redistribute the material in any medium or format and to remix, transform, and build upon the material, provided the original work is properly cited and states its license.
Quick links
© 2019 Termedia Sp. z o.o. All rights reserved.
Developed by Bentus.
PayU - płatności internetowe