1. Whitesell M, Bachand A, Peel J, Brown M. Familial, social, and individual factors contributing to risk for adolescent substance use. J Addict 2013; 2013: 579310. DOI: 10.1155/2013/579310.

2. Siemionow J, Paluch M. Analiza stanu działalności młodzieżowych ośrodków wychowawczych w zakresie wsparcia psychologiczno-pedagogicznego i terapii w resocjalizacji wychowanków. Raport z badań. Ośrodek Rozwoju Edukacji; 2021. Available from: https://ore.edu.pl/2023/02/analiza-stanu-dzialalnosci-mlodziezowych-osrodkow-wychowawczych-w-zakresie-wsparcia-psychologiczno-pedagogicznego-i-terapii-w-resocjalizacji-wychowankow-raport-z-badan/.

3. Góralczyk E. Diagnoza społeczna funkcjonowania Młodzieżowych Ośrodków Socjoterapii z uwzględnieniem form pracy i pomocy wychowankom, analiza potrzeb i problemów wychowanków oraz kadry ośrodków. Ośrodek Rozwoju Edukacji; 2011. Available from: https://ore.edu.pl/2023/02/analizy-i-raporty/.

4. Bridge JA, Goldstein TR, Brent DA. Adolescent suicide and suicidal behavior. J Child Psychol Psychiatry 2006; 47: 372-394.

5. Schwartz-Lifshitz M, Zalsman G, Giner L, Oquendo MA. Can we really prevent suicide? Curr Psychiatry Rep 2012; 14: 624-633.

6. Turecki G, Brent DA. Suicide and suicidal behaviour. Lancet 2016; 387: 1227-1239.

7. Miranda-Mendizabal A, Castellví P, Parés-Badell O, Alayo I, Almenara J, Alonso I, et al. Gender differences in suicidal behavior in adolescents and young adults: systematic review and meta-analysis of longitudinal studies. Int J Public Health 2019; 64: 265-283.

8. Hua LL, Lee J, Rahmandar MH, Sigel EJ; Committee on Adolescence; Council on Injury, Violence, and Poison Prevention. Suicide and suicide risk in adolescents. Pediatrics 2024; 153: e2023064800. DOI: 10.1542/peds.2023-064800.

9. Richardson R, Connell T, Foster M, Blamires J, Keshoor S, Moir C, Zeng IS. Risk and protective factors of self-harm and suicidality in adolescents: an umbrella review with meta-analysis. J Youth Adolesc 2024; 53: 1301-1322.

10. Ortin A, Lake AM, Kleinman M, Gould MS. Sensation seeking as risk factor for suicidal ideation and suicide attempts in adolescence. J Affect Disord 2012; 143: 214-222.

11. Cha CB, Franz PJ, Guzmán EM, Glenn CR, Kleiman EM, Nock MK. Annual research review: Suicide among youth – epidemiology, (potential) etiology, and treatment. J Child Psychol Psychiatry 2018; 59: 460-482.

12. Dawes MA, Mathias CW, Richard DM, Hill-Kapturczak N, Dougherty DM. Adolescent suicidal behavior and substance use: developmental mechanisms. Subst Abuse 2008; 2: 13-28.

13. John A, Glendenning AC, Marchant A, Montgomery P, Stewart A, Wood S, et al. Self-harm, suicidal behaviours, and cyberbullying in children and young people: systematic review. J Med Internet Res 2018; 20: e129. DOI: 10.2196/jmir.9044.

14. Alvarez-Subiela X, Castellano-Tejedor C, Villar-Cabeza F, Vila-Grifoll M, Palao-Vidal D. Family factors related to suicidal behavior in adolescents. Int J Environ Res Public Health 2022; 19: 9892. DOI: 10.3390/ijerph19169892.

15. Joiner TE Jr, Van Orden KA, Witte TK, Selby EA, Ribeiro JD, Lewis R, Rudd MD. Main predictions of the interpersonal-psychological theory of suicidal behavior: empirical tests in two samples of young adults. J Abnorm Psychol 2009; 118: 634-646.

16. Kerr DC, Preuss LJ, King CA. Suicidal adolescents’ social support from family and peers: gender-specific associations with psychopathology. J Abnorm Child Psychol 2006; 34: 103-114.

17. Czyz EK, Liu Z, King CA. Social connectedness and one-year trajectories among suicidal adolescents following psychiatric hospitalization. J Clin Child Adolesc Psychol 2012; 41: 214-226.

18. Ostaszewski K. Myśli samobójcze a sytuacja rodzinna oraz problemy inter- i eksternalizacyjne u młodzieży w wieku 14–16 lat. Dziecko Krzywdzone 2018; 17: 42-61.

19. Marraccini ME, Brier ZM. School connectedness and suicidal thoughts and behaviors: a systematic meta-analysis. Sch Psychol Q 2017; 32: 5-21.

20. Lawrence RE, Oquendo MA, Stanley B. Religion and suicide risk: a systematic review. Arch Suicide Res 2016; 20: 1-21.

21. Ostaszewski K, Pisarska A, Bobrowski K, Greń J. Polish youth with limited family support: internalizing and externalizing problems. In: Mozes Sh, Israelashvili M (eds.). Youth without Family to Lean on: Global Challenges and Local Interventions. Routledge; 2022, p. 318-331.

22. Stack S, Lester D, Rosenberg JS. Music and suicidality: a quantitative review and extension. Suicide Life Threat Behav 2012; 42: 654-671.

23. Pisarska A, Bobrowski KJ, Greń J, Ostaszewski K. Czynniki ryzyka i czynniki chroniące powiązane z używaniem alkoholu i innych substancji psychoaktywnych przez podopiecznych młodzieżowych ośrodków socjoterapeutycznych i wychowawczych: projekt i metodologia badań ankietowych. Alkoholizm i Narkomania 2019; 32: 247-266.

24. Frączek A, Stępień E. Kwestionariusz „Ty i zdrowie”. Warszawa: Instytut Psychiatrii i Neurologii; 1991.

25. Steinberg L, Sharp C, Stanford MS, Tharp AT. New tricks for an old measure: the development of the Barratt Impulsiveness Scale-Brief (BIS-Brief). Psychol Assess 2013; 25: 216-226.

26. Kata G, Poleszak W. Własności psychometryczne polskiej wersji narzędzia do badania impulsywności u młodzieży – BIS-BRIEF. Przegląd Psychologiczny 2021; 64: 41-58.

27. Radloff LS. The CES-D scale: a self-report depression scale for research in the general population. Appl Psychol Meas 1977; 1: 385-401.

28. Czabała JC, Brykczyńska C, Bobrowski K, Ostaszewski K. Problemy zdrowia psychicznego w populacji gimnazjalistów warszawskich. Adv Psychiatry Neurol 2005; 14: 1-9.

29. Ostaszewski K. Używanie substancji psychoaktywnych innych niż alkohol. In: Ostaszewski K, Bobrowski K, Borucka A, Okulicz-Kozaryn K, Pisarska A, Biechowska D, et al. (eds.). Monitorowanie zachowań ryzykownych, zachowań nałogowych, problemów zdrowia psychicznego 15-letniej młodzieży. Badania mokotowskie 2004–2016. Badania ukraińskie, obwód lwowski 2016. Warszawa: Instytut Psychiatrii i Neurologii; 2017.

30. Johnston LD, O’Malley PM, Bachman JG. Monitoring the Future national survey results on drug use, 1975-2002. Volume I: Secondary school students. (NIH Publication No. 03-5375). Bethesda, MD: National Institute on Drug Abuse; 2003.

31. Sierosławski J. Używanie alkoholu i narkotyków przez młodzież szkolną. Raport z ogólnopolskich badań ankietowych zrealizowanych w 2003 roku. Warszawa: Instytut Psychiatrii i Neurologii; 2003.

32. Adlaf EM, Paglia A. The mental health and well-being of Ontario students: findings from the OSDUS. Toronto: Centre for Addiction and Mental Health; 2007.

33. Bobrowski K. Symptomy zaburzeń zdrowia psychicznego. In: Ostaszewski K, Bobrowski K, Borucka A, Okulicz-Kozaryn K, Pisarska A, Biechowska D, et al. (eds.). Monitorowanie zachowań ryzykownych, zachowań nałogowych, problemów zdrowia psychicznego 15-letniej młodzieży. Badania mokotowskie 2004–2016. Badania ukraińskie, obwód lwowski 2016. Warszawa: Instytut Psychiatrii i Neurologii; 2017.

34. Pyżalski J. Agresja elektroniczna i cyberbullying jako nowe ryzykowne zachowania młodzieży. Kraków: Wydawnictwo Impuls; 2012.

35. Moos RH, Moos DS. Family Environment Scale Manual. Palo Alto, CA: Consulting Psychologists; 1981.

36. Zimmerman M. Flint [Michigan] Adolescent Study (FAS): A longitudinal study of school dropout and substance use, 1994-1997. ICPSR 34598-v1. Ann Arbor, MI: Inter-university Consortium for Political and Social Research; 2014. DOI: 10.3886/ICPSR34598.v1.

37. Ostaszewski K. Zachowania ryzykowne młodzieży z perspektywy mechanizmów resilience. Warszawa: Instytut Psychiatrii i Neurologii; 2014.

38. Okulicz-Kozaryn K, Pisarska A. Poczucie własnej skuteczności a używanie substancji psychoaktywnych przez młodzież. Badania pilotażowe. Alkoholizm i Narkomania 2001; 14: 565-577.

39. Bobrowski K. Poczucie koherencji oraz inne zasoby odpornościowe a używanie substancji psychoaktywnych przez młodzież. Alkoholizm i Narkomania 2002; 5: 221-239.

40. Bobrowski K. Czas wolny a zachowania ryzykowne młodzieży (Free time activities and adolescents risk beha­viour). Alkoholizm i Narkomania 2007; 20: 267-287.

41. Moczko J. Wnioskowanie statystyczne w przypadku występowania brakujących danych. Przegląd Lekarski 2012; 69: 1035-1039.

42. Szeredzińska R. Dzieci w rodzinie. Dziecko Krzywdzone: teoria, badania, praktyka 2017; 16: 32-67.

43. Busby Grant J, Batterham PJ, McCallum SM, Werner-Seidler A, Calear AL. Specific anxiety and depression symptoms are risk factors for the onset of suicidal ideation and suicide attempts in youth. J Affect Disord 2023; 327: 299-305.

44. Pisarska A, Ostaszewski K. Use of medicines to alleviate negative emotional states among adolescents attending Special Education Centres [published correction appears in J Prev Med Hyg 2023; 64: E375-E376]. J Prev Med Hyg 2023; 64: E178-E187. DOI: 10.15167/2421-4248/jpmh2023.64.2.

45. Pisarska A. Przyjmowanie leków przeciwbólowych przez podopiecznych młodzieżowych ośrodków socjoterapii i młodzieżowych ośrodków wychowawczych. Pediatria i Medycyna Rodzinna 2023; 19: 87-91.

46. Nitsch K, Jabłoński M, Samochowiec A, Kurpisz J. Zaburzenia pod postacią somatyczną: problematyczne zjawisko – problematyczna diagnoza. Psychiatria 2015; 12: 77-84.

47. Haug TT, Mykletun A, Dahl AA. The association between anxiety, depression, and somatic symptoms in a large population: the HUNT-II study. Psychosom Med 2004; 66: 845-851.

48. Stokes ML, McCoy KP, Abram KM, Byck GR, Teplin LA. Suicidal ideation and behavior in youth in the juvenile justice system: a review of the literature. J Correct Health Care 2015; 21: 222-242.

49. Greń J, Bobrowski K, Ostaszewski K, Pisarska A. Rozpowszechnienie używania substancji psychoaktywnych wśród podopiecznych młodzieżowych ośrodków socjoterapeutycznych i wychowawczych. Alkoholizm i Narkomania 2019; 32: 267-290.

50. Bottino SM, Bottino CM, Regina CG, Correia AV, Ribeiro WS. Cyberbullying and adolescent mental health: systematic review. Cad Saude Publica 2015; 31: 463-475.

51. Walrave M, Heirman W. Skutki cyberbullyingu – oskarżenie czy obrona technologii? Dziecko Krzywdzone. Cyberprzemoc 2009; 8: 27-46.

52. Consoli A, Peyre H, Speranza M, Hassler C, Falissard B, Touchette E, et al. Suicidal behaviors in depressed adolescents: role of perceived relationships in the family. Child Adolesc Psychiatry Ment Health 2013; 7: 8. DOI: 10.1186/1753-2000-7-8.

53. Sitnik-Warchulska K, Izydorczyk B. Family patterns and suicidal and violent behavior among adolescent girls – genogram analysis. Int J Environ Res Public Health 2018; 15: 2067. DOI: 10.3390/ijerph15102067.

54. Bogt TT, Hale WW 3rd, Becht A. “Wild years”: rock music, problem behaviors and mental well-being in adolescence and young adulthood. J Youth Adolesc 2021; 50: 2487-2500.

55. Paulus FW, Ohmann S, von Gontard A, Popow C. Internet gaming disorder in children and adolescents: a systematic review. Dev Med Child Neurol 2018; 60: 645-659.

56. Ostaszewski K, Bobrowski K, Greń J, Pisarska A. Nasilone zachowania ryzykowne wśród podopiecznych młodzieżowych ośrodków socjoterapeutycznych i wychowawczych. Alkoholizm i Narkomania 2019; 32: 291-316.

57. Abrial E, Chalancon B, Leaune E, Brunelin J, Wallon M, Moll F, et al. Investigating predictive factors of suicidal re-attempts in adolescents and young adults after a first suicide attempt: a prospective cohort study. Study protocol of the SURAYA project. Front Psychiatry 2022; 13: 916640. DOI: 10.3389/fpsyt.2022.916640.