Tianeptine use disorder: a narrative review

■ Introduction

Tianeptine is a dibenzothiazepine derivative with antidepressant and additional anxiolytic properties developed in France and introduced into clinical practice in the 1980s [1]. It is registered for these indications in over 60 countries [2, 3] including Poland, where it is available as a prescription medication. Initially, tianeptine was considered a safe pharmacotherapeutic option as unlike some widely used antidepressants, it does not cause cognitive impairment, significant metabolic disturbances, or adverse cardiovascular effects [4]. These properties have led to tianeptine being recommended as an antidepressant for patients with contraindications to classical antidepressants, including those with significant somatic comorbidities and co-occurring substance use disorders. Despite these advantages, shortly after its introduction into clinical use, reports emerged about its potential for misuse. As early as the 1990s, the first cases of non-medical tianeptine use were reported; pioneering French and Turkish studies described patients with tianeptine use disorder receiving doses many times higher than the therapeutic levels [5, 6]. In subsequent decades, evidence emerged that tianeptine misuse could be taking place on a larger scale. In France, analyses of treatment reimbursement databases demonstrated that tianeptine misuse was associated with the phenomenon of multiple medical visits to obtain prescriptions (so-called “doctor shopping”) observed in approximately 1.5-2% of patients receiving this medication [7]. In 2009, Georgian researchers warned about its addictive potential [8]. Since the second decade of the 21st Century, the problem of tianeptine misuse has been escalating, particularly in the United States, where the drug was never approved by the Food and Drug Administration (FDA) for clinical use but began to be sold over the counter as a dietary supplement with purported nootropic effects under various trade names (including “ZaZa”, “Tianna Red”, “Tianaa”, “Neptune’s Fix”) [9]. Easy access to tianeptine and a false sense of security resulting from its marketing as a dietary supplement mean that some users are unaware of the risks of its misuse [9].

Method of material selection

This paper is a narrative literature review. The literature analysis was conducted using the following biomedical databases: MEDLINE (via PubMed), Scopus, and Europe PMC. Additionally, a review of official regulatory documents and communications from public health institutions was performed, including FDA warnings, Centres for Disease Control and Prevention (CDC) reports published in the Morbidity and Mortality Weekly Report (MMWR), and European Medicines Agency (EMA) documents.
The search strategy included combinations of the following English keywords: “tianeptine”, “tianeptine abuse”, “tianeptine dependence”, “tianeptine use disorder”, “tianeptine withdrawal”, “tianeptine overdose”, “tianeptine intoxication”, “tianeptine addiction”, and “tianeptine misuse”. All data­bases were queried using a search string combining the above terms with Boolean operators: tianeptine AND (abuse OR dependence OR use disorder OR withdrawal OR overdose OR intoxication OR addiction OR misuse). To identify Polish-language literature, an analogous search was conducted using the terms: “tianeptyna”, “nad­używanie tianeptyny”, “uzależnienie od tianeptyny”, “zespół abstynencyjny po tianeptynie”.
The search was not limited by publication date, although particular attention was paid to publications from the last decade (2015-2025). Publications in Polish and English were included for analysis, without restrictions on publication type, provided they concerned tianeptine misuse. The following were specifically included: clinical case reports and case series, epidemiological studies on the frequency of tianeptine use, review articles summarising knowledge on tianeptine addiction, mechanistic studies on the neurobiological aspects of tianeptine action and official documents related to the legal regulation of this substance.
Exclusion criteria included: publications concerning only the therapeutic use of tianeptine in depression without mention of dependence or misuse risk, duplicates, and publications unavailable in full text if the abstract did not contain sufficient data. Additionally, bibliographies of identified review and systematic articles were searched to identify potentially overlooked primary publications.
Searching the MEDLINE database using the described strategy identified 143 records, Scopus – 97 records, while 72 records were found in the Europe PMC database. After merging results from all sources and removing duplicates, a total of 194 unique bibliographic records were obtained. Based on the analysis of titles and abstracts, 133 publications that did not meet the inclusion criteria were excluded; the most common reason being a lack of relevance to tianeptine misuse (mainly studies focusing solely on tianeptine’s efficacy as an antidepressant). After full-text assessment of the remaining 63 publications, an additional 13 papers were excluded (including 7 due to lack of original clinical data, 4 due to unavailability of full text and 2 duplicates detected during full-text analysis). Ultimately, 50 publications that met all inclusion criteria were included in this review.

■ Review of current knowledge

Activity and addictive potential

Tianeptine has a unique neurobiological effect that explains its addictive potential. Landmark animal studies demonstrated that it acts as an agonist at μ-opioid (MOR) and δ-opioid receptors [8]. Gassaway et al. [10] showed that tianeptine binds to human MOR with a Ki of 383 ± 183 nM and acts as a full agonist with an EC50 of 194 ± 70 nM, values comparable to those of morphine. It is also a δ-opioid receptor agonist, although with significantly lower affinity. An important element of tianeptine’s pharmacokinetics is its metabolite MC5, which affects its addictive potential. Studies have shown that MC5 has a significantly longer half-life (7.53 hours) compared to the parent compound (1.16 hours); this contributes to its prolonged action and may influence the development of tolerance and withdrawal symptoms [11]. Contrary to earlier assumptions, tianeptine does not enhance serotonin reuptake nor significantly affect serotonergic neurotransmission; it has low affinity for the serotonin transporter [3]. Instead, its antidepressant effect results from modulation of the glutamatergic system through activation of opioid receptors. MOR activation leads to upregulation of mTOR kinase (mammalian target of rapamycin), which stimulates the glutamatergic pathway and neuroplastic processes [12]. Tianeptine also increases dopaminergic transmission by modulating dopamine receptors in the mesolimbic system [13]. The combination of opioid pathway stimulation and increased dopamine release in the reward system means that this drug has addictive potential similar to opioids although its euphorigenic effect is weaker than that of classical representatives of this group (e.g., morphine or heroin) [14]. Nevertheless, nearly 60% of individuals who developed tianeptine use disorder during non-medical use described the process of tolerance development and dose escalation as “rapid” or “very rapid” [15].

Prevalence of tianeptine use disorder

The exact prevalence of tianeptine use disorder in the general population is unknown; it is a relatively rare but is probably underestimated due to the lack of systematic surveillance [16]. Tianeptine has not been included to date in substance use monitoring programmes, which means that current knowledge about the consequences of its misuse is based primarily on indirect data, including reports to poison control centres and case descriptions in the professional literature [16]. Classical epidemiological studies with representative population samples have not been conducted to date.
There has been a sharp increase in the number of tianeptine intoxication episodes recorded in the United States in recent years. The CDC first identified the increase in tianeptine exposure as a growing problem between 2014 and 2017; the number of tianeptine intoxication cases increased from 11 in the period 2000-2013 to 151 cases in 2020 [16]. Between 2015 and 2023, a total of 892 cases of toxic tianeptine exposure were reported to US poison control centres; the annual number of cases during the discussed period increased by 1400% [16]. Most of these were associated with moderate or severe symptoms with 40% of patients requiring hospitalisation (including approximately 23% in intensive care units) [16].
Systematic reviews by Parnia et al. [17] and Smith et al. [18] published in 2025 included a total of 78 described clinical cases of tianeptine use disorder [18]. They demonstrated that the majority (55.8-82.1%) of diagnosed individuals were males with a mean age of 33.3-34.3 years [17, 18], and 24% of described cases required admission to an intensive care unit, which is consistent with data presented in the previously cited publication [17].
Patients who misuse tianeptine frequently have a history of other substance use disorders (32.7% of all cases) [17] or suffer from other mental disorders [19-21]. In addition to tianeptine, they most commonly use phenibut, benzodiazepines, opioids or alcohol, which increases the risk of respiratory depression and other potentially fatal complications [19-21]. The significance of this clinical problem is illustrated by the latest 2023 data from the state of Tennessee, USA. Despite the introduction of regulations restricting access to this substance, a total of 50 emergency department visits and 6 deaths associated with tianeptine were recorded in the indicated period in that state alone [22].
It is worth emphasising that, in contrast to the relatively abundant American data, information on the prevalence of tianeptine misuse in Europe remains fragmentary. The available data is mainly individual case and local reports; these suggest the possibility of increasing off-label use but do not allow estimation of scale at population level. This is confirmed by the systematic review by Parni et al. [17], published in October 2025, which found that 76.92% of reported cases of tianeptine misuse originated in North America, while only 7.69% occurred in Europe. Currently, there are no representative epidemiological studies or European registries that satisfactorily document the frequency and clinical consequences of tianeptine misuse, which represents a clear research gap that warrants further investigation.

Clinical presentation of tianeptine intoxication

The main reasons for reaching for tianeptine among individuals who developed tianeptine use disorder are “the desire to achieve a euphoric high” (27.3%) and self-medication of depressive or anxiety disorders (13.6%). The most frequently reported effects of tianeptine administered at supratherapeutic doses are euphoria (63.6%), mood improvement (63.6%), reduction of generalised anxiety (54.6%), analgesic effects (45.5%), sedation (36.4%), reduction of social anxiety (36.4%) and increased energy (36.4%). In this group, nearly 60% of individuals develop severe tianeptine use disorder according to DSM-5 criteria and approximately 30% experience adverse effects [15]. Typical symptoms of tianeptine overdose include signs of sympathetic nervous system activation: tachycardia (occurring in 25.4% of patients), psychomotor agitation (21.9%), elevated blood pressure (11.4%) as well as nausea, vomiting and diarrhoea [18, 23]. Paradoxically, tianeptine into­xication sometimes resembles opioid withdrawal syndrome rather than opioid overdose. This is because, in addition to the opioid component, tianeptine also has anticholinergic and adrenergic effects [19]. In severe intoxication, symptoms typical of tricyclic antidepressant and opioid overdose may also occur including excessive sedation, respiratory depression, altered conscio­usness (found in 13.2% of cases), seizures and cardiac manifestations (hypotension, cardiac arrhythmias, QRS complex widening, QT interval prolongation, torsade de pointes) [19, 23]. Cases have been reported of reversal of tianeptine-induced respiratory depression and sedation following naloxone administration, suggesting that the opioid component predominates in the acute phase of intoxication [24] (Table I). Despite the widespread availability of this opioid receptor antagonist, the literature also contains descriptions of cases where naloxone was ineffective in treating tianeptine intoxication, which can be explained by the simultaneous effects of tianeptine on other neurotransmitter systems [3] and the need for higher doses in some cases [17]. The literature also describes fatalities resulting from tianeptine misuse [25, 26] as well as serious mental complications like psychotic episodes [27]. In 2023, a new threat was described for the first time: contamination of tianeptine-containing products with synthetic cannabinoids (MDMB-4en-PINACA and ADB-4en-PINACA), which significantly increases the risk of serious complications; the CDC documented 20 cases of severe intoxication episodes related to this contamination in New Jersey [28].

Tianeptine withdrawal syndrome: the clinical picture

Withdrawal syndrome is a constellation of physical and psychological symptoms following abrupt cessation or reduction of regular use of an addictive substance, resulting from dysregulation of neurotransmitter pathways. In the case of tianeptine misuse, prolonged MOR agonism causes downregulation of opioid receptors, decreased endogenous opioid transmission and compensatory hyperactivation of the noradre­nergic system. After abrupt discontinuation or MOR blockade, there is a sudden decrease in opioidergic signalling, leading to excessive noradrenaline release and symptoms of sympathetic nervous system hyperactivity. Simultaneously, especially at high doses, tianeptine also affects the glutamatergic and serotonergic systems, modu­lating synaptic plasticity and neuronal pathways related to stress response followed by sudden dysregulation after drug discontinuation intensifies the psychological symptoms of withdrawal syndrome [17]. Tianeptine withdrawal syndrome is associated with its non-medical misuse; when the drug is used therapeutically at recommended doses, it can be safely discontinued without typical withdrawal symptoms [2, 17, 29]. Importantly, clinically significant discontinuation syndrome has not been observed with tianeptine. This term refers to a transient constellation of somatic and psychological symptoms appearing after abrupt discontinuation, missed doses or over-rapid dose reduction of an antidepressant used for at least several weeks. This results from disproportionate rates of postsynaptic receptor adaptation relative to the rate of dose change, which determines neurotransmitter levels in the synapse. Therefore, this is not a relevant aspect in the context of differential diagnosis of withdrawal symptoms from this medication [29].
Clinically, the withdrawal syndrome resembles opioid withdrawal, although it possesses certain unique features that may serve as diagnostic clues and influence the course of treatment. As the withdrawal syndrome develops, patients experience gradually increasing anxiety, restlessness, and irri­tability, often simultaneously complaining of extreme fatigue combined with a subjective “inner agitation” [30]. Some patients subjectively assess that the severity of withdrawal symptoms after tianeptine discontinuation is greater than with classical opioids [28]. There are flu-like symptoms including muscle and joint pain, headaches as well as vegetative symptoms typical of opioid withdrawal syndrome like profuse sweating, piloerection, chills, alternating sensations of cold and heat waves, diarrhoea, nausea, vomiting and abdominal pain [30].
Unlike the typical opioid withdrawal process, tianeptine withdrawal syndrome (similarly to acute intoxication) prominently involves anticholinergic symptoms. Paradoxically, patients sometimes experience constipation, urinary retention, and dry mouth (an effect of tianeptine’s complex, multi-receptor activity including a likely greater effect duration on opioid rather than muscarinic receptors) [30].
The first symptoms signalling the onset of withdrawal syndrome typically appear 6-24 hours after the last dose of tianeptine, peak at 24-48 hours and subside after approximately 5-10 days [30, 31]. However, anxiety, insomnia or anhedonia may persist even several weeks longer during the so-called protracted withdrawal syndrome [31]. Unlike the abrupt discontinuation of alcohol or benzodiazepines, opioid withdrawal syndrome (and therefore largely tianeptine withdrawal as well) usually does not pose an immediate threat to life [31]. However, its severe version may lead to dangerous complications (dehydration, electrolyte disturbances, hypertensive crisis, cardiac arrhy­thmias) or exacerbation of comorbid conditions [30, 31] (Table II).

Diagnosis

There are no specialised screening tests or questionnaires specifically designed for identifying tianeptine misuse. General tools for assessing me­dication addiction risk can be utilised; in the Polish setting, a useful screening tool may be the Risky Substance Use Scale (Skala Używania Ryzykownego) [32] or the Drug Use Disorders Identification Test (DUDIT) available in a validated Polish-language version [33]. The Clinical Opiate Withdrawal Scale (COWS), routinely used in patients discontinuing opioids may be useful for assessing the severity of withdrawal symptoms [34].
Differential diagnosis of acute tianeptine withdrawal syndrome primarily includes withdrawal from other psychoactive substances presenting a similar clinical picture; in addition to opioids, alcohol, benzodiazepines and related substances (e.g., GHB/GBL) in which sympathetic nervous system hyperactivity also predominates during withdrawal should be consi­dered [31]. In turn, differential diagnosis of acute tianeptine intoxication should include intoxication with tricyclic antidepressants, atropine and mixed intoxications with opioids and other central nervous system (CNS) depressants: e.g., benzodia­zepines [24]. An important clinical clue may be the ECG recording: i.e., the presence of changes characteristic of tricyclic antidepressant overdose (wide QRS, R waves > 3 mm in lead aVR) [24]. Unfortunately, determination of tianeptine levels in blood or urine is only possible in specialised laboratories and usually remains unavailable in the acute setting [17, 24].

Treatment

Management of acute intoxication

Management of acute tianeptine intoxication is primarily symptomatic and supportive; there is no specific antidote that neutralises all effects of the drug [23]. The priority is to secure basic vital functions; in case of altered consciousness, intubation and mechanical ventilation should be considered (especially if the patient has also taken other CNS depressants: e.g., opioids or alcohol) [23]. Naloxone, an opioid receptor antagonist, may partially reverse some symptoms; those described include sedation and respiratory depression caused by large doses of tianeptine [24]. However, lack of improvement following nalo­xone administration does not exclude tianeptine intoxication, as non-opioid mechanisms may play a role or the naloxone dose may have been too low to produce the expected clinical effect [31]. In case of doubt, administration of higher doses of naloxone or continuous infusion of this drug is indicated, which is analogous to situations of intoxication with potent synthetic opioids: e.g., fentanyl [35]. According to data from Parni et al. [17], administration of naloxone to patients in a state of tianeptine intoxication resulted in recovery in 82.69% of cases, while 13.46% of intoxications ended in death (in all fatal cases, other psychoactive substances besides tianeptine were found in the body).
In case of sympathetic nervous system activation during tianeptine intoxication, benzodiazepines: e.g., intravenous diazepam or lorazepam are administered [28, 31]. In severe intoxication episodes with symptoms refractory to benzodiazepines, propofol use has been reported [26]. In severe cases, intravenous administration of dexmedetomidine, an α₂-receptor agonist that suppresses excessive sympathetic excitability, has also been described [28]. During treatment, continuous monitoring of cardiovascular parameters is necessary; in case of cardiac arrhythmias, management should follow current guidelines for life-threatening emergencies [23]. For QRS widening or torsade de pointes arrhythmias, intravenous sodium bicarbonate administration is indicated (standard intervention in tricyclic antidepressant overdose) [23].

Treatment of withdrawal syndrome and alleviation of tianeptine craving

There are currently no FDA-approved medications specifically for the treatment of tianeptine use disorder. However, in this clinical situation, the­rapeutic strategies derived from evidence-based treatments for opioid use disorder are being successfully adapted [28]. The gold standard is opioid agonist therapy, which alleviates withdrawal symptoms and reduces substance craving [36, 37]. The best results are achieved with the buprenorphine/naloxone formulation, taken sublingually by the patient; the partial opioid agonist largely eliminates withdrawal symptoms and the addition of naloxone prevents potential intravenous misuse of the medication [36, 37]. The literature describes that, in some cases, stabilisation of clinical status and marked improvement in well-being were achieved after just 3 days of such treatment [36]. In some patients, this strategy allowed maintenance of abstinence long after resolution of withdrawal symptoms [36, 37].
Therapeutic protocols involving buprenorphine microdosing that allow a gradual transition from tianeptine to opioid agonist therapy without the need to experience full-blown withdrawal syndrome are increasingly being described [38]. An alternative strategy, analogous to standards for treating opioid use disorder, is methadone therapy, equally effective in patients with tianeptine use disorder [39].
In addition to opioid receptor-targeted treatment, management of accompanying withdrawal symptoms is essential. In most cases, symptomatic treatment with various actions is simultaneously administered [28, 31]:
• benzodiazepines: e.g., diazepam, clonazepam to reduce anxiety, limit psychomotor agitation and facilitate sleep initiation,
• analgesics: e.g., non-steroidal anti-inflammatory drugs to alleviate muscle and joint pain,
• antidiarrhoeal agents: e.g., loperamide, antispasmodics: e.g., hyoscine and antiemetics: e.g., ondansetron to alleviate gastrointestinal symptoms,
• sedating antihistamines: e.g., diphenhydramine or α₂-agonists: e.g., clonidine to reduce vegetative symptoms. Individual cases of non-standard pharmacological interventions have also been reported like the combination of bupropion with topiramate to reduce tianeptine craving and improve and stabilise mood [40] or simultaneous administration of clonidine and diphenhydramine to alleviate particularly severe withdrawal symptoms [41].
Although this review discusses the pheno­menon from a strictly medical-biological perspective, it should be borne in mind that psychological support plays an important role in maintaining patient abstinence; pharmacological treatment is most effective when integrated with comprehensive psychosocial support [27]. Cognitive-behavioural therapy (CBT), focused on expanding knowledge about addiction mechanisms, recognising craving triggers and developing strategies for coping with the urge to use substances, has the most evidence for efficacy in addiction treatment [42]. Support that patients can obtain through self-help groups like Narcotics Anonymous, Pills Anonymous, or SMART Recovery may also be helpful [43, 44].

Legal regulations

In the United States, where the problem of misuse is growing most rapidly, the FDA issued an official warning in November 2023 against purchasing or using any tianeptine-containing products, classifying the substance as a “dangerous food additive” [45]. The agency reissued its warning in May 2025, updated with the latest data on the risks associated with non-medical tianeptine use [46]. In 2024, the US Congress considered introducing federal regulation under the STAND Against Emerging Opioids Act [46], which ultimately did not come to fruition; nevertheless, by May 2025, the sale of tianeptine had been legislatively banned in at least 12 states [47]. However, the prevalence of its use in the USA remains high due to the widespread availability of the substance through online sales [15, 17, 21].
In many other countries, analogous measures have been taken; for example, Russia classified tianeptine as a controlled substance in July 2010 [48]. In France, tianeptine was placed under narcotic drug regulations in 2012; since then, it has been dispensed only on prescription for a maxi­mum of 28 days of therapy [7]. Furthermore, it has been withdrawn from the market in Georgia and placed on lists of psychotropic substances in Armenia and Ukraine [49]. Despite this, in countries like Poland or Hungary, tianeptine remains available on regular prescription [49, 50].

Conclusions

Tianeptine use disorder represents a significant clinical problem, particularly in the context of the increasing number of reports of toxic exposures. Due to the non-specific nature of symptoms and the lack of routine laboratory detection, diagnostic vigilance is essential, particularly in patients with opioid-like withdrawal symptoms alongside negative standard toxicological test results. Effective treatment requires an interdisciplinary approach; beyond detoxification and pharmacotherapy (including opioid agonist therapy), it should incorporate psychotherapy (primarily CBT) and self-help group support. The need to improve awareness among medical personnel regarding tianeptine misuse and to introduce more consistent regulations limiting its availability is emphasised and should be accompanied by public health measures like monitoring and educational campaigns [17, 27]. Further research is needed on optimal detoxification strategies, effective relapse prevention and the effects of introduced legal regulations regarding tianeptine.

Conflict of interest/Konflikt interesów

None declared./Nie występuje. 

Financial support/Finansowanie

None declared./Nie zadeklarowano. 

Ethics/Etyka

The work described in this article has been carried out in accordance with the Code of Ethics of the World Medical Association (Declaration of Helsinki) on medical research involving human subjects, Uniform Requirements for manuscripts submitted to biomedical journals and the ethical principles defined in the Farmington Consensus of 1997.
Treści przedstawione w pracy są zgodne z zasadami Deklaracji Helsińskiej odnoszącymi się do badań z udziałem ludzi, ujednoliconymi wymaganiami dla czasopism biomedycznych oraz z zasadami etycznymi określonymi w Porozumieniu z Farmington w 1997 roku.

References/Piśmiennictwo

■ WPROWADZENIE

Tianeptyna, pochodna dibenzotiazepiny o działaniu przeciwdepresyjnym i dodatkowym działaniu przeciwlękowym, została opracowana we Francji i wprowadzona do lecznictwa w latach 60. XX wieku [1]. Jest zarejestrowana jako lek o powyższych wskazaniach w ponad 60 krajach świata [2, 3], w tym w Polsce, gdzie jest dostępna na receptę. Początkowo uznawano ją za bezpieczną opcję farmakoterapii, bo w przeciwieństwie do części szeroko stosowanych leków przeciwdepresyjnych nie powoduje upośledzenia funkcji poznawczych, istotnych zaburzeń metabolicznych i nie wpływa negatywnie na układ krążenia [4]. Te właściwości sprawiają, że tianeptyna bywa zalecana jako lek przeciwdepresyjny u pacjentów z przeciwwskazaniami do klasycznych antydepresantów, m.in. u osób z istotną współchorobowością somatyczną oraz ze współistniejącymi uzależnieniami. Mimo wspomnianych zalet, wkrótce po jej wprowadzeniu do użytku klinicznego, pojawiły się sygnały o możliwości jej nadużywania. Już w latach 90. XX wieku przedstawiono pierwsze przypadki pozamedycznego stosowania tianeptyny – pionierskie prace francuskie i tureckie donosiły o pacjentach, u których rozwinęło się zaburzenie związane z używaniem tianeptyny, przyjmujących dawki wielokrotnie wyższe od terapeutycznych [5, 6]. W kolejnych dekadach pojawiły się dowody, że tianeptyna może być nadużywana na większą skalę. We Francji na podstawie analiz baz danych dotyczących refundacji leczenia wykazano, że nadużywanie tianeptyny wiąże się ze zjawiskiem wielokrotnych wizyt lekarskich w celu uzyskania recepty (tzw. turystyka receptowa, doctor shopping), obserwowanym u około 1,5–2% pacjentów przyjmujących ten lek [7]. W 2009 r. gruzińscy badacze przestrzegali przed jego potencjałem uzależniającym [8]. Od drugiej dekady XXI wieku problem nadużywania tianeptyny narasta, szczególnie w USA, gdzie lek ten nigdy nie został dopuszczony przez Agencję Żywności i Leków (FDA) do użytku klinicznego, ale zaczął być sprzedawany bez recepty, jako suplement diety o rzekomym działaniu nootropowym, pod różnymi nazwami handlowymi (m.in. „ZaZa”, „Tianna Red”, „Tianaa”, „Neptune’s Fix”) [9]. Łatwy dostęp do tianeptyny i fałszywe poczucie bezpieczeństwa wynikające z oferowania jej jako suplementu diety sprawiają, że część użytkowników nie jest świadoma zagrożeń związanych z jej nadużywaniem [9].

Metoda selekcji materiału

Praca ma charakter narracyjnego przeglądu literatury. Analizę piśmiennictwa przeprowadzono z wykorzystaniem następujących biomedycznych baz danych: MEDLINE (za pośrednictwem interfejsu PubMed), Scopus oraz Europe PMC. Ponadto przeprowadzono przegląd oficjalnych dokumentów regulacyjnych i komunikatów instytucji zdrowia publicznego, w tym ostrzeżeń FDA, raportów Centrów Kontroli i Prewencji Chorób (CDC) publikowanych w tygodniku MMWR oraz dokumentów Europejskiej Agencji Leków (EMA). Strategia wyszukiwania obejmowała kombinacje następujących słów kluczowych w języku angielskim: „tianeptine”, „tianeptine abuse”, „tianeptine dependence”, „tianeptine use disorder”, „tianeptine with¬drawal”, „tianeptine overdose”, „tianeptine intoxication”, „tianeptine addiction” oraz „tianeptine misuse”. We wszystkich bazach zastosowano zapytanie łączące powyższe terminy z wykorzystaniem operatorów logicznych: tianeptine AND (abuse OR dependence OR use disorder OR withdrawal OR overdose OR intoxication OR addiction OR misuse). W celu identyfikacji piśmiennictwa polskojęzycznego przeprowadzono analogiczne wyszukiwanie z użyciem terminów: „tianeptyna”, „nadużywanie tianeptyny”, „uzależnienie od tianeptyny”, „zespół abstynencyjny po tianeptynie”. Wyszukiwanie nie było ograniczone datą publikacji, przy czym szczególną uwagę zwrócono na prace z ostatniej dekady (2015–2025). Do analizy włączano prace w języku polskim i angielskim, bez ograniczeń co do typu publikacji, jeśli dotyczyły one nadużywania tianeptyny. Uwzględniono w szczególności: opisy przypadków klinicznych i serie przypadków, badania epidemiologiczne dotyczące częstości stosowania tianeptyny, artykuły przeglądowe podsumowujące wiedzę na temat uzależnienia od tianeptyny, badania mechanistyczne dotyczące neurobiologicznych aspektów działania tianeptyny oraz dokumenty urzędowe związane z regulacją prawną tej substancji. Kryteria wykluczenia obejmowały: prace dotyczące wyłącznie terapeutycznego stosowania tianeptyny w depresji bez wzmianki o ryzyku uzależnienia lub nadużywania, duplikaty i publikacje, w przypadku których streszczenie nie zawierało wystarczających danych, a pełny tekst nie był dostępny. Dodatkowo przeszukano bibliografie ziden¬tyfikowanych artykułów przeglądowych i systematycznych w celu identyfikacji potencjalnie przeoczonych publikacji pierwotnych. Przeszukiwanie bazy MEDLINE z wykorzystaniem opisanej strategii pozwoliło na zidentyfikowanie 143 rekordów, bazy Scopus – 97, natomiast w bazie Europe PMC odnaleziono 72 rekordy. Po scaleniu wyników ze wszystkich źródeł i usunięciu duplikatów uzyskano łącznie 194 unikalne rekordy bibliograficzne. Na podstawie analizy tytułów i streszczeń wykluczono 133 publikacje niespełniające kryteriów włączenia – najczęstszą przyczyną wykluczenia był brak związku z problematyką nadużywania tianeptyny (głównie prace skupiające się wyłącznie na skuteczności tianeptyny jako leku przeciwdepresyjnego). Po ocenie pełnego tekstu pozostałych 63 publikacji wykluczono kolejnych 13 prac (w tym 7 z powodu braku oryginalnych danych klinicznych, 4 z powodu niedostępności pełnego tekstu oraz 2 duplikaty wykryte na etapie analizy pełnego tekstu). Ostatecznie do niniejszego przeglądu włączono 50 publikacji spełniających wszystkie kryteria włączenia.

■ PRZEGLĄD DOSTĘPNEJ WIEDZY

Mechanizm działania a potencjał uzależniający Tianeptyna ma unikalny neurobiologiczny mechanizm działania, który tłumaczy jej potencjał uzależniający. W przełomowych badaniach na modelach zwierzęcych wykazano, że jest ona agonistą receptorów μ-opioidowych (μ-opioid receptor, MOR) i δ-opioidowych [8]. Gassaway i wsp. [10] wykazali, że tianeptyna wiąże się z ludzkimi MOR z Ki = 383 ± 183 nM i działa jako pełny agonista z EC50 = 194 ± 70 nM, co jest porównywalne z działaniem morfiny. Jest również agonistą receptorów δ-opioidowych, choć ze znacznie niższym powinowactwem do nich. Istotnym elementem farmakokinetyki tianeptyny, wpływającym na jej potencjał uzależniający, jest jej metabolit MC5. Badania wykazały, że MC5 ma znacznie dłuższy okres półtrwania (7,53 godziny) w porównaniu ze związkiem macierzystym (1,16 godziny), co przyczynia się do przedłużonego działania leku i może wpływać na rozwój tolerancji oraz objawy zespołu abstynencyjnego [11]. Wbrew wcześniejszym przypuszczeniom tianeptyna nie zwiększa wychwytu zwrotnego serotoniny ani nie wpływa znacząco na neurotransmisję serotoninergiczną – ma niskie powinowactwo do transportera serotoniny [3]. Jej działanie przeciwdepresyjne wynika raczej z modulacji układu glutaminergicznego przez aktywację receptorów opioidowych. Aktywacja MOR prowadzi do up-regulacji kinazy mTOR (mammalian target of rapamycin kinase), co stymuluje szlak glutaminergiczny i procesy neuroplastyczne [12]. Tianeptyna zwiększa również transmisję dopaminergiczną przez modulację receptorów dopaminowych w układzie mezolimbicznym [13]. Kombinacja pobudzenia szlaku opioidowego oraz zwiększenia uwalniania dopaminy w układzie nagrody sprawia, że opisywany lek ma potencjał uzależniający zbliżony do opioidów – choć jego działanie euforyzujące jest słabsze niż w przypadku klasycznych przedstawicieli tej grupy (np. morfiny czy heroi¬ny) [14]. Mimo to osoby (niemal 60%), u których rozwinęło się zaburzenie związane z używaniem tianeptyny w toku jej przyjmowania w celach pozamedycznych, opisały proces wzrostu tolerancji i eskalacji dawek jako „szybki” lub „bardzo szybki” [15]. Rozpowszechnienie zaburzenia związanego z używaniem tianeptyny Dokładna częstość występowania zaburzenia związanego z używaniem tianeptyny w populacji ogólnej nie jest znana – jest to zjawisko stosunkowo rzadkie, jednak prawdopodobnie niedoszacowane ze względu na brak systematycznej kontroli [16]. W programach monitorowania rozpowszechnienia substancji psychoaktywnych tianeptyna nie była dotąd uwzględniana, przez co aktualna wiedza na temat konsekwencji jej nadużywania opiera się przede wszystkim na danych pośrednich, pochodzących głównie ze zgłoszeń do ośrodków toksykologicznych oraz z opisów przypadków w literaturze fachowej [16]. Klasyczne badania epidemiologiczne z reprezentatywnymi próbami populacyjnymi nie były prowadzone. W Stanach Zjednoczonych w ostatnich latach odnotowano gwałtowny wzrost liczby epizodów intoksykacji tianeptyną. CDC po raz pierwszy zidentyfikowały wzrost ekspozycji na tianeptynę jako narastający problem w latach 2014–2017, a liczba przypadków intoksykacji tianeptyną wzrosła z 11 w latach 2000–2013 do 151 w 2020 r. [16]. W latach 2015–2023 odnotowano łącznie 892 przypadki toksycznej ekspozycji na tianeptynę zgłoszone do amerykańskich ośrodków toksykologicznych; roczna liczba przypadków w omawianym okresie wzrosła o 1400% [16]. Większość z nich wiązała się z umiarkowanymi lub ciężkimi objawami, a 40% pacjentów wymagało hospitalizacji (w tym ok. 23% intensywnej terapii) [16]. Przeglądy systematyczne Parni i wsp. [17] oraz Smith i wsp. [18], opublikowane w 2025 roku, objęły łącznie 78 opisanych przypadków klinicznych zaburzenia używania tianeptyny [18]. Wykazano w nich, że większość (55,8–82,1%) osób z tym rozpoznaniem to mężczyźni w wieku średnio 33,3–34,3 roku [17, 18], 24% opisanych przypadków wymagało przyjęcia na oddział intensywnej terapii, co jest spójne z danymi przedstawionymi we wcześniej przytoczonej publikacji [17]. Pacjenci nadużywający tianeptyny to nierzadko osoby z wywiadem uzależnienia od innych substancji psychoaktywnych (32,7% wszystkich przypadków) [17] lub z innymi zaburzeniami psychicznymi [19–21]. Oprócz tianeptyny najczęściej przyjmują fenibut, benzodiazepiny, opioidy lub alkohol, co zwiększa ryzyko depresji oddechowej i innych potencjalnie śmiertelnych powikłań [19–21]. Istotność omawianego problemu klinicznego obrazują najnowsze dane z 2023 r. ze stanu Tennessee w USA. Pomimo wprowadzonych regulacji dostępu do tianeptyny, we wskazanym okresie wyłącznie na obszarze stanu odnotowano łącznie 50 wizyt na oddziałach ratunkowych oraz 6 zgonów [22]. Warto podkreślić, że w przeciwieństwie do stosunkowo bogatych danych amerykańskich, informacje dotyczące rozpowszechnienia nadużywania tianeptyny w Europie pozostają fragmentaryczne. Dostępne są głównie pojedyncze opisy przypadków oraz lokalne raporty, które wskazują na możliwość wzrostu użycia pozarejestracyjnego, jednak nie pozwalają na oszacowanie skali zjawiska na poziomie populacyjnym. Potwierdza to opublikowany w październiku 2025 r. wspomniany przegląd systematyczny autorstwa Parni i wsp. [17], w którym 76,92% opisanych przypadków nadużywania tianeptyny pochodziło z Ameryki Północnej, podczas gdy jedynie 7,69% dotyczyło Europy [17]. Aktualnie nie istnieją reprezentatywne badania epidemiologiczne ani europejskie rejestry satysfakcjonująco dokumentujące częstość i konsekwencje kliniczne nadużywania tianeptyny, co stanowi wyraźną lukę badawczą wymagającą uzupełnienia.

Obraz kliniczny intoksykacji tianeptyną

Głównymi przyczynami sięgania po tianeptynę przez osoby, które rozwinęły zaburzenie związane z jej używaniem, jest „chęć uzyskania euforycznego haju” (27,3%) oraz samoleczenie zaburzeń depresyjnych lub lękowych (13,6%). Najczęściej zgłaszanymi efektami działania tianeptyny przyjętej w dawce przekraczającej terapeutyczną są: euforia (63,6%), poprawa nastroju (63,6%), redukcja lęku uogólnionego (54,6%), działanie przeciw¬bólowe (45,5%), sedacja (36,4%), redukcja lęku w sytua¬cjach społecznych (36,4%) oraz wzrost energii (36,4%). W tej grupie niemal 60% osób rozwija zaburzenie używania tianeptyny w stopniu ciężkim według kryteriów DSM-5, a około 30% z nich doświadcza działań niepożądanych tej substancji [15]. Do typo¬wych symptomów przedawkowania tianeptyny należą objawy pobudzenia układu współczulnego: tachykardia (występująca u 25,4% pacjentów), pobudzenie psychoruchowe (21,9%), wzrost ciśnienia tętniczego (11,4%), a także nudności, wymioty oraz biegunka [18, 23]. Paradoksalnie, intoksykacja tianeptyną przypomina niekiedy obraz zespołu abstynencyjnego po opioidach, a nie po ich przedawkowaniu. Tianeptyna bowiem oprócz komponenty opioidowej ma także działanie cholinolityczne i adrenergiczne [19]. W ciężkiej intoksykacji mogą wystąpić również objawy typowe dla przedawkowania leków trójpierścieniowych i opioidów: nadmierna sedacja, depresja oddechowa, zaburzenia świadomości (stwierdzane w 13,2% przypadków), drgawki, a także objawy kardiologiczne (hipotensja, zaburzenia rytmu serca, poszerzenie zespołów QRS, wydłużenie odstępu QT, torsade de pointes) [19, 23]. Opisywano przypadki odwrócenia wywołanej tianeptyną depresji oddechowej i sedacji po podaniu naloksonu – sugeruje to, że w ostrej fazie intoksykacji dominuje komponenta opioidowa [24] (tabela I). Mimo powszechnej dostępności tego antagonisty receptorów opioidowych, w literaturze można znaleźć też opisy przypadków braku skuteczności naloksonu w leczeniu intoksykacji tianeptyną, co można tłumaczyć jednoczesnym wpływem tianeptyny na inne układy neuroprzekaźników [3] i potrzebą zastosowania większych dawek tego leku w niektórych sytuacjach [17]. W literaturze przedmiotu opisano również przypadki zgonów wskutek nadużycia tianeptyny [25, 26], a także poważnych powikłań psychiatrycznych, jak epizody psychotyczne [27]. W 2023 r. opisano po raz pierwszy nowe zagrożenie – zanieczyszczenie produktów zawierających tianeptynę syntetycznymi kannabinoidami (MDMB-4en-PINACA i ADB-4en-PINACA), co znacząco zwiększa ryzyko poważnych powikłań; CDC udokumentowało w New Jersey 20 przypadków epizodów intoksykacji o ciężkim przebiegu związanych z tą kontaminacją [28].

Obraz kliniczny zespołu abstynencyjnego po tianeptynie

Zespół abstynencyjny, zwany też zespołem odstawiennym, to zespół objawów fizycznych i psychicznych pojawiających się po nagłym przerwaniu lub redukcji regularnego stosowania substancji uzależniającej, wynikający z dysregulacji szlaków neuroprzekaźnikowych. W przypadku nadużywania tianeptyny długotrwały agonizm MOR powoduje down-regulację receptorów opioidowych, zmniejszenie endogennej transmisji opioidowej oraz kompensacyjną hiperaktywację układu noradrenergicznego. Po nagłym odstawieniu lub blokadzie MOR dochodzi do gwałtownego spadku przekaźnictwa opioidergicznego, co skutkuje nadmiernym wyrzutem noradrenaliny i objawami nadmiernego pobudzenia części współczulnej układu autonomicznego. Równocześnie tianeptyna, zwłaszcza przy wysokich dawkach, wpływa także na układ glutaminergiczny i serotoninergiczny, modulując plastyczność synaptyczną oraz szlaki neuronalne związane z reakcją na stres; ich nagła dysregulacja po odstawieniu leku nasila objawy psychiczne zespołu abstynencyjnego [17]. Zespół odstawienny po tianeptynie jest zjawiskiem związanym z jej pozamedycznym nadużywaniem – przy stosowaniu leku w celach terapeutycznych w zalecanych dawkach można go bezpiecznie odstawić bez typowych objawów abstynencyjnych [2, 17, 29]. Co ważne, w przypadku tianeptyny nie stwierdzono istnienia istotnego klinicznie zespołu dyskontynuacji. Termin ten oznacza przemijający zespół objawów somatycznych i psychicznych pojawiających się po nagłym odstawieniu, pominięciu dawek lub zbyt szybkim zmniejszeniu dawki leku przeciwdepresyjnego, stosowanego przez co najmniej kilka tygodni. Jest to wynikiem niewspółmiernego tempa adaptacji receptorów w błonie postsynaptycznej do tempa zmiany dawki leku, od którego zależy poziom neurotransmiterów w synapsie. Nie jest to zatem aspekt istotny w kontekście diagnostyki różnicowej objawów abstynencyjnych omawianego leku [29]. Obraz kliniczny zespołu odstawiennego jest zbliżony do zespołu odstawienia po opioidach, choć ma pewne unikalne cechy mogące stanowić wskazówkę diagnostyczną oraz wpływać na przebieg leczenia. Wraz z rozwijaniem się zespołu abstynencyjnego pacjenci odczuwają stopniowo narastający lęk, niepokój i rozdrażnienie, często skarżąc się jednocześnie na skrajne zmęczenie połączone z subiektywnym „wewnętrznym pobudzeniem” [30]. Niektórzy pacjenci subiektywnie oceniają, że nasilenie objawów abstynencyjnych po odstawieniu tianeptyny jest większe niż w przypadku klasycznych opioidów [28]. Pojawiają się objawy grypopodobne: bóle mięśni i stawów, bóle głowy, a także typowe dla opioidowego zespołu abstynencyjnego objawy wegetatywne: zlewne poty, piloerekcja, dreszcze, uczucie zimna na przemian z falami gorąca, biegunka, nudności, wymioty oraz bóle brzucha [30]. W odróżnieniu od typowego przebiegu odstawienia opioidów, w zespole abstynencyjnym po tianeptynie wyraźnie zaznaczone mogą być (podobnie jak w ostrej intoksykacji) symptomy cholinolityczne – paradoksalnie pacjenci niekiedy doświadczają zaparć, zatrzymania moczu i suchości w ustach (efekt złożonego, wieloreceptorowego działania tianeptyny, w tym prawdopodobnie dłuższego oddziaływania na receptory opioidowe niż muskarynowe) [30]. Pierwsze symptomy sygnalizujące początek zespołu abstynencyjnego pojawiają się zazwyczaj po 6–24 godzinach od przyjęcia ostatniej dawki tianeptyny, osiągają szczyt po 24–48 godzinach i ustępują po ok. 5–10 dniach [30, 31]. Takie objawy, jak lęk, bezsenność czy anhedonia, mogą jednak utrzymywać się znacznie dłużej – nawet kilka tygodni – w toku tzw. przedłużonego zespołu odstawiennego [31]. W przeciwieństwie do nagłego odstawienia alkoholu czy benzodiazepin, opioidowy zespół abstynencyjny (a więc w dużej mierze także tianeptynowy) zwykle nie stanowi bezpośredniego zagrożenia życia [31]. Jego ciężki przebieg może jednak prowadzić do groźnych powikłań (odwodnienie, zaburzenia elektrolitowe, przełom nadciśnieniowy, zaburzenia rytmu serca) lub zaostrzenia chorób współistniejących [30, 31] (tabela II).

Diagnostyka

Nie istnieją wyspecjalizowane testy przesiewowe ani kwestionariusze ukierunkowane na rozpoznawanie nadużywania tianeptyny. Można posiłkować się ogólnymi narzędziami oceny ryzyka uzależnienia od leków – w warunkach polskich przydatnym testem przesiewowym może być Skala Używania Ryzykownego substancji psychoaktywnych [32] lub dostępny w zwalidowanej, polskojęzycznej wersji kwestionariusz DUDIT [33]. Do oceny nasilenia objawów abstynencyjnych przydatna może być Skala Opioidowego Zespołu Abstynencyjnego (COWS), rutynowo stosowana u osób odstawiających opioidy [34]. Diagnostyka różnicowa ostrego zespołu odstawiennego po tianeptynie obejmuje przede wszystkim odstawienie innych substancji psychoaktywnych dających podobny obraz kliniczny – poza opioidami należy brać pod uwagę alkohol, benzodiazepiny oraz środki pokrewne (np. GHB/GBL), przy odstawieniu których również dominuje nadmierna aktywność części współczulnej autonomicznego układu nerwowego [31]. Z kolei różnicowanie ostrej intoksykacji tianeptyną powinno uwzględniać intoksykację trójpierścieniowymi lekami przeciwdepresyjnymi, atropiną oraz intoksykacje mieszane opioidami i innymi substancjami działającymi depresyjnie na ośrodkowy układ nerwowy (OUN), np. benzodiazepinami [24]. Istotną wskazówką kliniczną może być zapis EKG, tzn. obecność zmian charakterystycznych dla przedawkowania trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych (szeroki QRS, załamki R > 3 mm w odprowadzeniu aVR) [24]. Niestety, oznaczenie poziomu tianeptyny we krwi lub moczu możliwe jest tylko w specjalistycznych laboratoriach i zazwyczaj pozostaje nieosiągalne w trybie ostrego dyżuru [17, 24].

Leczenie

Postępowanie w ostrej intoksykacji

Postępowanie w ostrej intoksykacji tianeptyną jest głównie objawowe i podtrzymujące – nie istnieje swoista odtrutka neutralizująca wszystkie efekty działania leku [23]. Priorytet stanowi zabezpieczenie podstawowych funkcji życiowych. W przypadku zaburzeń świadomości należy rozważyć intubację i wentylację mechaniczną (zwłaszcza jeśli pacjent zażył również inne depresanty OUN, np. opioidy lub alkohol) [23]. Nalokson, antagonista receptorów opioidowych, może częściowo odwrócić niektóre objawy – opisywano przypadki, gdzie po podaniu naloksonu ustępowała sedacja i depresja oddechowa spowodowana dużymi dawkami tianeptyny [24]. Brak poprawy po naloksonie nie wyklucza jednak intoksykacji tianeptyną, ponieważ mogą tu odgrywać rolę mechanizmy nieopioidowe lub dawka naloksonu mogła być zbyt niska, aby wywołać oczekiwany efekt kliniczny [31]. W razie wątpliwości wskazane jest podanie większych dawek naloksonu lub wlew ciągły tego leku – analogicznie jak w sytuacjach intoksykacji silnymi syntetycznymi opioidami (np. fentanylem) [35]. Według danych Parni i wsp. [17], podanie naloksonu pacjentom znajdującym się w stanie intoksykacji tianeptyną w 82,69% przypadków zakończyło się ich wyzdrowieniem, a w 13,46% intoksykacja zakończyła się zgonem (we wszystkich przypadkach śmierci stwierdzono obecność w organizmie także innych niż tianeptyna substancji psychoaktywnych). W przypadku pobudzenia układu współczulnego w przebiegu intoksykacji tianeptyną stosuje się benzodiazepiny (np. diazepam lub lorazepam podawane dożylnie) [28, 31]. W epizodach intoksykacji o ciężkim przebiegu, skutkujących objawami opornymi na działanie benzodiazepin, opisywano stosowanie propofolu [26]. W ciężkich przypadkach opisywano również dożylne podanie deksmedetomidyny – agonisty receptora α₂, który tłumi nadmierną pobudliwość współczulną [28]. W toku leczenia konieczny jest stały monitoring parametrów układu krążenia; w razie wystąpienia zaburzeń rytmu serca należy postępować zgodnie z obowiązującymi wytycznymi postępowania w stanach bezpośredniego zagrożenia życia [23]. Przy poszerzeniu zespołów QRS lub wystąpieniu arytmii typu torsade de pointes wskazane jest dożylne podanie wodorowęglanu sodu (standardowa interwencja w przypadku przedawkowania trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych) [23].

Leczenie zespołu abstynencyjnego i łagodzenie „głodu” tianeptyny

Nie ma leków zatwierdzonych przez FDA specyficznie do leczenia zaburzenia używania tianeptyny. W tej sytuacji klinicznej są jednak skutecznie adaptowane strategie terapeutyczne pochodzące z opartych na dowodach naukowych metodach leczenia zaburzenia używania opioidów [28]. Złotym standardem jest zastosowanie leczenia substytucyjnego agonistami receptorów opioidowych, łagodzącego objawy abstynencyjne i zmniejszającego głód substancji [36, 37]. Najlepsze efekty przynosi zastosowanie łączonego preparatu buprenorfiny z naloksonem, przyjmowanego przez pacjenta podjęzykowo – częściowy agonista opioidowy znosi w dużej mierze objawy odstawienne, a dodatek naloksonu zapobiega ewentualnemu dożylnemu nadużyciu leku [36, 37]. W literaturze przedmiotu opisywano, że w niektórych przypadkach stabilizację stanu klinicznego oraz wyraźną poprawę samopoczucia osiągano już po 3 dniach takiego leczenia [36]. U części pacjentów strategia ta pozwoliła utrzymać abstynencję długo po ustąpieniu objawów abstynencyjnych [36, 37]. Coraz częściej opisywane są też protokoły terapeutyczne polegające na mikrodawkowaniu buprenorfiny, które pozwalają na stopniowe przejście z tianeptyny na leczenie substytucyjne, bez konieczności przechodzenia przez pełnoobjawowy zespół odstawienny [38]. Alternatywną strategią, analogiczną do standardów leczenia zaburzenia związanego z używaniem opioidów, jest terapia metadonem, równie skuteczna u pacjentów z zaburzeniem używania tianeptyny [39]. Oprócz leczenia ukierunkowanego na receptory opioidowe, niezbędne jest także leczenie objawów towarzyszących odstawieniu. W większości przypadków stosuje się jednocześnie leczenie objawowe o zróżnicowanym działaniu [28, 31]: • benzodiazepiny (np. diazepam, klonazepam) w celu redukcji lęku, ograniczenia pobudzenia psychoruchowego i ułatwienia zasypiania, • leki przeciwbólowe (np. niesteroidowe przeciwzapalne) w celu złagodzenia bólów mięśni i stawów, • leki przeciwbiegunkowe (np. loperamid), rozkurczowe (np. hioscyna) i przeciwwymiotne (np. ondansetron) w celu złagodzenia objawów żołądkowo-jelitowych, • leki przeciwhistaminowe o działaniu uspokajającym (np. difenhydramina) lub α₂-agoniści (np. klonidyna) w celu zmniejszenia objawów wegetatywnych. Opisano także pojedyncze przypadki zastosowania niestandardowych interwencji farmakologicznych, takich jak połączenie bupropionu z topiramatem w celu zmniejszenia „głodu” tianeptyny oraz poprawy i stabilizacji nastroju [40] czy jednoczesne podanie klonidyny i difenhydraminy w celu łagodzenia szczególnie nasilonych objawów odstawiennych [41]. Choć niniejszy przegląd stanowi omówienie opisywanego zjawiska ze stricte medyczno-biologicznej perspektywy, nie należy zapominać o tym, że wsparcie psychologiczne odgrywa istotną rolę w utrzymaniu pacjenta w abstynencji – leczenie farmakologiczne jest najskuteczniejsze, gdy jest zintegrowane z kompleksowym wsparciem psychospołecznym [27]. Najwięcej dowodów na skuteczność w terapii uzależnień ma psychoterapia w nurcie poznawczo-behawioralnym (CBT), ukierunkowana na poszerzanie wiedzy na temat mechanizmów nałogu, rozpoznawanie wyzwalaczy głodu i wypracowanie strategii radzenia sobie z chęcią zażycia substancji [42]. Pomocne może być również wsparcie, jakie pacjent może uzyskać w ramach grup samopomocowych, takich jak Anonimowi Narkomani, Anonimowi Lekomani czy SMART Recovery [43, 44].

Regulacje prawne

W Stanach Zjednoczonych, gdzie problem nadużywania narasta najszybciej, FDA wydała w listo-padzie 2023 r. oficjalne ostrzeżenie przed kupowaniem i używaniem jakichkolwiek produktów zawierających tianeptynę, klasyfikując tę substancję jako „niebezpieczny dodatek do żywności” [45]. Swoje ostrzeżenie, uaktualnione o najnowsze dane na temat zagrożeń związanych z pozamedycznym przyjmowaniem tianeptyny, ponowiła w maju 2025 r. [46]. W 2024 r. Kongres USA rozważał wprowadzenie federalnej regulacji w ramach ustawy STAND Against Emerging Opioids Act [46], co ostatecznie nie doszło do skutku; mimo to do maja 2025 r. sprzedaż tianeptyny została ustawowo zakazana już w co najmniej 12 stanach [47]. Rozpowszechnienie jej użycia w Stanach Zjednoczonych nadal jednak pozostaje wysokie z uwagi na dużą dostępność substancji w sprzedaży internetowej [15, 17, 21]. W wielu innych krajach podjęto analogiczne działania, np. Rosja w lipcu 2010 r. sklasyfikowała tianeptynę jako substancję kontrolowaną [48]. We Francji tianeptyna została objęta w 2012 r. przepisami dla leków narkotycznych – od tego czasu jest wydawana jedynie na receptę na maksymalnie 28 dni terapii [7]. Ponadto wycofano ją z rynku m.in. w Gruzji, a na listy substancji psychotropowych wpisano w Armenii i Ukrainie [49]. Mimo to w niektórych krajach (jak Polska czy Węgry) nadal pozostaje dostępna na zwykłą receptę [49, 50].

■ WNIOSKI

Zaburzenie używania tianeptyny stanowi istotny problem kliniczny, szczególnie w kontekście rosnącej liczby doniesień o toksycznych ekspozycjach na tę substancję. Ze względu na niespecyficzność objawów i brak rutynowej detekcji laboratoryjnej konieczna jest czujność diagnostyczna – szczególnie u pacjentów zgłaszających objawy abstynencyjne typowe dla opioidów, przy jednoczesnym ujemnym wyniku standardowych testów toksykologicznych. Skuteczne leczenie wymaga interdyscyplinarnego podejścia: poza detoksykacją i farmakoterapią (w tym leczeniem substytucyjnym) powinno obejmować psychoterapię (przede wszystkim CBT) oraz wsparcie grup samopomocowych. Podkreśla się potrzebę poprawy świadomości personelu medycznego na temat nadużywania tianeptyny oraz wprowadzenia bardziej spójnych regulacji ograniczających jej dostępność, czemu towarzyszyć powinny działania z zakresu zdrowia publicznego, takie jak monitoring zagrożeń i kampanie edukacyjne [17, 27]. Potrzebne są dalsze badania nad optymalnymi strategiami detoksykacji, skuteczną profilaktyką nawrotów oraz efektami wprowadzanych regulacji prawnych dotyczących tianeptyny.

Conflict of interest/Konflikt interesów

None declared./Nie występuje.

Financial support/Finansowanie

None declared./Nie zadeklarowano.

Ethics/Etyka

The work described in this article has been carried out in accordance with the Code of Ethics of the World Medical Association (Declaration of Helsinki) on medical research involving human subjects, Uniform Requirements for manuscripts submitted to biomedical journals and the ethical principles defined in the Farmington Consensus of 1997. Treści przedstawione w pracy są zgodne z zasadami Deklaracji Helsińskiej odnoszącymi się do badań z udziałem ludzi, ujednoliconymi wymaganiami dla czasopism biomedycznych oraz z zasadami etycznymi określonymi w Porozumieniu z Farmington w 1997 roku.

References/Piśmiennictwo