Wprowadzenie

Problemowemu używaniu substan­cji psychoaktywnych często towarzyszą zmiany stanu emocjonalnego i percepcji bólu mogące upośledzać funkcjonowanie i utrudniać leczenie. Wobec dowodów na hiperalgezję indukowaną opioidami i alkoholem oraz współwystępowanie bólu przewlekłego z uzależnieniem kluczowe jest zwrócenie uwagi na inne klasy substancji. W ramach przeglądu przeanalizowano dysregulację bólu w przypadku problemowego używania nikotyny, kannabinoi­dów, psychostymulantów, benzodiazepin i leków z grupy „Z”; uwzględniono także stres oksydacyjny jako potencjalny czynnik podatności na ból.

Przegląd dostępnej wiedzy

Krótkotrwała ekspozycja na różnego rodzaju substancje psychoaktywne może przejściowo tłumić nocycepcję, natomiast przewlekłe używanie i/lub odstawienie danej substancji może sprzyjać nasilonej wrażliwości na ból. Najsilniejsze dowody naukowe dotyczące tego typu działania odnoszą się do nikotyny – używanie niko­tyny prowadzi do większego obciążenia bólem, a odstawienie zwiększa wrażliwość na ból. Wczesne badania potwierdzały skuteczność przeciwbólową kannabinoidów w przypadku bólu przewlekłego, nowsze prace naukowe wskazują jednak na niewielkie korzyści przy jednoczesnym wzroście częstości występowania działań niepożądanych, a niektóre prace łączą długotrwałe używanie z wyższym nasileniem bólu lub obniżoną tolerancją bólową. Badania dotyczące psychostymulantów są ograniczone do poszczególnych substancji i przeważnie przedkliniczne. Dane sugerujące hiperalgezję benzodiazepinową opierają się głównie na obserwacjach objawów zespołu abstynencyjnego zgłaszanych przez pacjentów, podczas gdy hiperalgezja indukowana lekami „Z” pozostaje hipotetyczna.

Wnioski

Dysregulacja bólu wydaje się klinicznie istotną, potencjalnie transdiagnostyczną cechą używania substancji nieopioidowych, jednak strategie terapeutyczne rzadko obejmują interwencje ukierunkowane na odczuwanie bólu. W niniejszym przeglądzie postulujemy konieczność prowadzenia podłużnych badań klinicznych, posługując się Harmonised QST (ujednoliconym ilościowym badaniem czuciowym) oraz bardziej precyzyjną oceną charakterystyki używania substancji. Dodatkowo proponujemy wdrożenie zintegrowanych modeli leczenia, w których ocena bólu i oparte na dowodach interwencje przeciwbólowe są uwzględniane w leczeniu osób uzależnionych od substancji psychoaktywnych, zmniejszając podatność na nawroty.