Wprowadzenie

Tianeptyna jest atypowym, trójpierścieniowym lekiem przeciwdepresyjnym o unikalnym, wieloreceptorowym mechanizmie działania. W ostatnich dwóch dekadach coraz częściej pojawiają się informacje o jej potencjale uzależniającym. Celem niniejszego narracyjnego przeglądu literatury jest przedstawienie wiedzy na temat zaburzenia związanego z używaniem tianeptyny – od mechanizmów neurobiologicznych i obrazu klinicznego po zasady diagnozy i leczenia następstw jej nadużywania.

Przegląd dostępnej wiedzy

Tianeptyna, wprowadzona do terapii w latach 80. XX wieku we Francji, jest obecnie stosowana w kilkudziesięciu krajach jako lek przeciwdepresyjny o dodatkowym działaniu przeciwlękowym. Mechanizm jej działania obejmuje m.in. modulację układu glutaminergicznego poprzez aktywację receptorów opioidowych oraz wpływ na neuroplastyczność. Kluczowe dla zrozumienia potencjału uzależniającego tego leku okazało się odkrycie, że tianeptyna jest agonistą receptorów opioidowych. Nadużywanie tianeptyny obserwowano początkowo w latach 90. XX wieku głównie w krajach europejskich. Zjawisko to od 2010 r. narasta też w USA. Osoby z zaburzeniem używania tianeptyny często mają w wywiadzie inne uzależnienia i choroby psychiczne. Objawy intoksykacji tianeptyną i zespołu abstynencyjnego po jej odstawieniu są zbliżone do tych wywoływanych przez opioidy. Leczenie zaburzenia używania tianeptyny jest analogiczne do terapii zaburzenia używania opioidów: złotym standardem jest leczenie substytucyjne łagodzące objawy abstynencyjne i głód substancji, wsparte psychoterapią oraz od­dzia­ływaniami w ramach grup samopomocowych.

Wnioski

Zaburzenie związane z używaniem tianeptyny stanowi problem wymagający uwagi klinicznej. Konieczna jest czujność diagnostyczna oraz wielodyscyplinarne podejście do leczenia. Ze względu na ograniczoną liczbę badań potrzebne są dalsze prace nad optymalnymi strategiami detoksykacji, profilaktyką nawrotów oraz monitorowaniem wpływu regulacji prawnych dotyczących tianeptyny na zdrowie publiczne.